Idee, instytucje i praktyka ustrojowa Stanów Zjednoczonych ... instytucje... ·...

Click here to load reader

  • date post

    28-Feb-2019
  • Category

    Documents

  • view

    216
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of Idee, instytucje i praktyka ustrojowa Stanów Zjednoczonych ... instytucje... ·...

Wydawnictwo Uniwersytetu Jagielloskiego

Idee, instytucje i praktyka ustrojowaStanw Zjednoczonych AmerykiREDAKCJA

Pawe LaidlerJarosaw Szymanek

www.wuj.pl

Niniejsza publikacja, stanowica zbir dwudziestu artykuw na-ukowych, jest powicona analizie istotnych dla funkcjonowania amerykaskiego systemu politycznego zagadnie, na paszczy-nie teoretycznej i praktycznej, w ujciu zarwno historycznym, jak i wspczesnym. Przedmiotem prezentowanych w ksice bada s z jednej strony klasyczne instytucje amerykaskiej wadzy federalnej (Kongres, Prezydent, Sd Najwyszy), z drugiej za jednostki wadzy stanowej i lokalnej, a take instytucje o charakterze prawnym, od-grywajce role polityczne. Cz artykuw odnosi si do modelo-wych rozwiza amerykaskiej zasady podziau wadzy powizanej z systemem kontroli i rwnowagi, inne wychodz naprzeciw aktualnej dyskusji na temat stanu amerykaskiej demokracji oraz statusu ustro-jowego poszczeglnych instytucji funkcjonujcych na rnych pozio-mach tej demokracji.

Ze Wstpu

Konstrukcja niniejszej publikacji jest czytelna i przemylana. Wyodrbniono w niej bowiem rozma-icie sprofi lowane czci: I obejmujc analiz wybra-nych wtkw amerykaskiej myli spoecznej i politycznej; II skupion wok przedstawienia szeregu instytucji oraz pro-cedur funkcjonujcych w systemie ustrojowym USA; i III miesz-czc studia nad praktyk polityczno-ustrojow. Autorzy reprezentuj rozlege spectrum z punktu widzenia uprawianych dyscyplin i specjal-noci: od fi lozofi i, socjologii i historii myli politycznej, przez politolo-gi i prawo publiczne, po wiedz o kulturze amerykaskiej.

Z recenzji prof. Mariana Grzybowskiego Idee, instytucje i praktyka ustrojow

aStanw

Zjednoczonych Am

eryki

33_ Laidler_Szymanek_IdeeInstytucjeiPraktykaUSA _WYBRANA.indd Wszystkie strony33_ Laidler_Szymanek_IdeeInstytucjeiPraktykaUSA _WYBRANA.indd Wszystkie strony 2014-11-19 09:57:002014-11-19 09:57:00

Idee, instytucje i praktyka ustrojowaStanw Zjednoczonych Ameryki

33_ Laidler_Szymanek_IdeeInstytucjeiPraktykaUSA _StronyTytulowe.indd 1 2014-11-19 09:59:58Laidler_2.indd 1Laidler 2 indd 1 2014-11-19 11:37:552014-11-19 11:37:55

Profesorowi Zbigniewowi Kiemiskiemuw siedemdziesit rocznic urodzin

Autorzy

33_ Laidler_Szymanek_IdeeInstytucjeiPraktykaUSA _StronyTytulowe.indd 3 2014-11-19 09:59:58Laidler_2.indd 2Laidler 2 indd 2 2014-11-19 11:38:182014-11-19 11:38:18

Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiello skiego

Idee, instytucje i praktyka ustrojowaStanw Zjednoczonych AmerykiREDAKCJA

Pawe LaidlerJaros aw Szymanek

33_ Laidler_Szymanek_IdeeInstytucjeiPraktykaUSA _StronyTytulowe.indd 3 2014-11-19 09:59:58Laidler_2.indd 3Laidler 2 indd 3 2014-11-19 11:38:182014-11-19 11:38:18

Publikacja dofi nansowana przez Uniwersytet Jagielloski ze rodkw Wydziau Studiw Midzynarodowych i Politycznych oraz przez Uniwersytet Warszawski ze rodkw Wydziau Dziennikarstwa i Nauk Politycznych

PROJEKT OKADKIPracownia Register

RECENZENTprof. dr hab. Marian Grzybowski

Copyright by Pawe Laidler, Jarosaw Szymanek & Wydawnictwo UniwersytetuJagielloskiego

Wydanie I, Krakw 2014 All rights reserved

Niniejszy utwr ani aden jego fragment nie moe by reprodukowany, przetwarzany i roz-powszechniany w jakikolwiek sposb za pomoc urzdze elektronicznych, mechanicznych, kopiujcych, nagrywajcych i innych oraz nie moe by przechowywany w adnym systemie informatycznym bez uprzedniej pisemnej zgody Wydawcy.

ISBN 978-83-233-3795-9

www.wuj.pl

Wydawnictwo Uniwersytetu JagielloskiegoRedakcja: ul. Michaowskiego 9/2, 31-126 Krakwtel. 12-663-23-80, tel./fax 12-663-23-83Dystrybucja: tel. 12-631-01-97, tel./fax 12-631-01-98tel. kom. 506-006-674, e-mail: sprzedaz@wuj.plKonto: PEKAO SA, nr 80 1240 4722 1111 0000 4856 3325

Laidler_2.indd 4Laidler 2 indd 4 2014-11-19 11:38:182014-11-19 11:38:18

Spis treci

Wstp ..................................................................................................................... 7

Cz IIDEE

Leszek Nowak, Rzd jest problemem, a nie rozwizaniem. Krytykaekspansji wadzy federalnej w konserwatyzmie amerykaskim ................. 13

Jerzy Szczupaczyski, Biznes i interes publiczny. Amerykaskie poszukiwaniamodelu spoecznie odpowiedzialnej korporacji ............................................ 35

Bogdan Szlachta, Demokracja uniewaniajca fi lozofi ? Kilka uwago stanowisku Richarda Rortyego ................................................................... 63

Cz IIINSTYTUCJE

ukasz Jakubiak, Instytucja recall w amerykaskim prawodawstwiestanowym ...................................................................................................... 77

Jerzy Jaskiernia, Bogdan Mucha, Bikameralizm w systemiepolitycznym USA ........................................................................................... 95

Pawe Laidler, Amerykaska awa przysigych jako instytucja polityczna .... 125

Iwona Maajny, Niektre formy wpywu legislatywy na dziaalnoegzekutywy w USA ........................................................................................ 145

Ryszard M. Maajny, Ustawodawcze oddziaywanie Kongresu na SdNajwyszy w USA ......................................................................................... 165

Andrzej Mania, Sd specjalnego przeznaczenia. Foreign Intelligence Surveillance Court (FISC) ............................................................................ 181

Jarosaw Szymanek, Determinanty amerykaskiego systemu prezydenckiego... 205

Maciej Turek, Prezydencka sukcesja .................................................................. 223

Tomasz Wieciech, Amerykaski system porednich wyborw prezydenckich ... 243

Jacek Wojnicki, Wadza lokalna w USA ........................................................... 259

Laidler_2.indd 5Laidler 2 indd 5 2014-11-19 11:38:192014-11-19 11:38:19

6

Cz IIIPRAKTYKA USTROJOWA

Krzysztof Kozowski, Instytucja gerrymanderingu w prawie amerykaskim 275

Sebastian Kubas, Gangi Ameryki ponadpartyjne mechanizmy agodzeniakryzysw politycznych w Kongresie Stanw Zjednoczonych ....................... 295

Dorota Lis-Staranowicz, Eklektyzm interpretacyjny. Pomidzy orygina-lizmem a pragmatyzmem konstytucyjnym w Sdzie Najwyszym USA... 317

Andrzej Pitkowski, Znaczenie Wsplnoty Wywiadowczej dla systemupolitycznego Stanw Zjednoczonych ............................................................. 333

Krzysztof Prokop, Ewolucja uprawnie nadzwyczajnych prezydenta StanwZjednoczonych Ameryki ............................................................................... 351

Radosaw Rybkowski, 1776. Polityka w teatrze ................................................. 367

Marcin Micha Wiszowaty, House of Cards, czyli majority whip w KongresieUSA geneza, regulacja prawna, znaczenie dla praktyki ustrojowej ........ 375

Spis treci

Laidler_2.indd 6Laidler 2 indd 6 2014-11-19 11:38:192014-11-19 11:38:19

WSTP

Niniejsza ksika, w intencji jej autorw i redaktorw, ma by darem i zara-zem wyrazem uznania dla Osoby Profesora Zbigniewa Kiemiskiego, ktry w 2014 roku wituje okrg, siedemdziesit, rocznic urodzin. Wybr jej tematu nie by w adnej mierze przypadkowy Jubilat w swojej twrczoci naukowej podejmowa bowiem bardzo chtnie problematyk amerykask. Dowodzi tego najlepiej kilka wartociowych prac Jego autorstwa, jak choby opracowanie Kongres Stanw Zjednoczonych Ameryki (Wydawnictwo Sejmo-we, Warszawa 1994), w ktrym Autor w syntetycznej formie przedstawi w-zowe zagadnienia dotyczce historii, organizacji, funkcji i kompetencji oraz oglnej pozycji ustrojowej amerykaskiej federalnej legislatury. Zwraca uwa-g, e publikacja ta, cho wydana dwadziecia lat temu, w wielu miejscach wci zachowuje aktualno, a rozwaania Profesora mog stanowi swoisty punkt wyjcia bada dotyczcych instytucji politycznych USA i inspiracj dla wszystkich zajmujcych si t problematyk.

Inn, rwnie wartociow, pozycj w dorobku amerykaskim Jubilata jest obszerna, wielowtkowa i napisana z prawdziwym znawstwem tematu ksika Wadza lokalna w Stanach Zjednoczonych (Wydawnictwo Prywatnej Wyszej Szkoy Biznesu i Administracji, Warszawa 1994). Praca ta, jak chyba adna inna, pokazuje atuty warsztatu Profesora. Lekki, miejscami wrcz lite-racki styl, w ktrym mona si doszuka analogii do ulubionej przez Z. Kie-miskiego prozy Marka Twaina, idzie w parze z perfekcyjn wrcz znajomo-ci tematu, pogbion refl eksj badawcz, a zarazem trzew ocen i co za tym idzie czasami krytycznym sdem. Swoj Wadz lokaln Profesor pokazuje najlepiej, e powan ksik o powanych sprawach mona napi-sa lekko i przyjemnie, niemale w gawdziarskiej konwencji, ktra zachca do lektury, co w przypadku ksiek podejmujcych zagadnienia ustrojowe jest zwaszcza dzisiaj rzecz nieatw.

Jeszcze innym, niezwykle ciekawym, studium amerykaskim pira Jubi-lata jest artyku Poziom frekwencji w amerykaskich wyborach prezydenckich (Studia Politologiczne 2009, vol. XIV). Tekst ten, wany, interesujcy i po-dejmujcy niezwykle aktualne, rwnie z punktu widzenia praktyki ustrojo-wej, zagadnienie, po raz kolejny pokazuje, e Profesor Z. Kiemiski naley bez wtpienia do cisej czowki polskich amerykanistw, ktrzy wietnie

Laidler_2.indd 7Laidler 2 indd 7 2014-11-19 11:38:192014-11-19 11:38:19

8 Wstp

orientuj si w problematyce systemu politycznego USA i jego licznych osobliwociach. Znajomoci tematu, a jednoczenie rozlegoci perspektywy spojrzenia na amerykaskie instytucje polityczne, dowodzi zreszt jeszcze inna rozprawa Profesora, mianowicie Niezawiso stanw w USA (rozdzia w ksice Pastwo i prawo wobec wspczesnych wyzwa. Tom 2. Wspczesne ustro