Tadeusz Gronowski – „Michał Anioł Warszawy”. Sztuka plakatu i design lat 60.,...

Click here to load reader

  • date post

    01-Aug-2016
  • Category

    Documents

  • view

    223
  • download

    4

Embed Size (px)

description

Tadeusz Gronowski jest jednym z najpłodniejszych i najbardziej znanych polskich plakacistów XX wieku. Nazywano go szumnie: „Michałem Aniołem Warszawy”, „symbolem stolicy”, „arbitrem elegancji”, „dyktatorem”, a przede wszystkim i najsłuszniej − „ojcem polskiego plakatu nowoczesnego”. W galerii Kucharski&Olszewski prezentujemy jego projekty do plakatów i prace abstrakcyjne. Wszystkie prace artysty to oryginalne projekty wykonane w technice tempery na papierze. Prezentacji prac Gronowskiego towarzyszyć będą także przykłady designu i mebli z lat 60., 70. i 80. Znane przykłady prac polskich i zagranicznych projektantów, które dziś ponownie przeżywają lata swojej świetności. Wystawa otwarta od 6. czerwca do 4. września.

Transcript of Tadeusz Gronowski – „Michał Anioł Warszawy”. Sztuka plakatu i design lat 60.,...

  • 11

    m i c h a a n i o wa r s z aw y s z t u k a p l a k at u i d e s i g n l at 60. 70 . i 80 .ta d e u s z g ro n ow s k i

  • 32

    Nazywano go szumnie: Michaem Anioem Warszawy, symbolem stolicy, arbitrem elegancji,

    dyktatorem, a przede wszystkim i najsuszniej ojcem polskiego plakatu nowoczesnego.

    Tadeusz Lucjan Gronowski urodzi si w roku 1894 w Warszawie. W 1915 roku zapisa si na Wydzia Architektury Politechniki Warszawskiej, gdzie wykadali m.in. znakomity grafik, Edmund Bartomiejczyk, prowadz-cy rysunek architektoniczny, i mistrz rysunku odrcznego

    Zygmunt Kamiski. Zaangaowanie pedagogw i nie-przecitny talent modego artysty sprawiy, e Gronowski jeszcze jako student zapocztkowa wane zjawisko w yciu artystycznym kraju, a mianowicie tzw. grafik architektw, ktra z sposb wybitny podniosa poziom polskiego plaka-tu. Nowatorstwo jego rozwiza polegao na syntetycznym traktowaniu formy, operowaniu jednorodnymi paszczyzna-mi intensywnych barw dookrelonych finezyjnym rysunkiem i wysmakowanym liternictwem. Wypracowa nowoczesn formu plakatu opart na zwizoci znaku plastycznego. Najznakomitsze dziea Gronowskiego zapady mocno w pa-mi, jak choby synne koty w susach z plakatu Radion sam pierze. Wszyscy te mamy w oczach sylwetk stylizo-wanego urawia wpisanego w liter O, ktry stanowi logo Polskich Linii Lotniczych, cho niewielu pamita, e znak ten wymyli Gronowski w roku 1929. Fenomen artystyczny Gronowskiego polega na tym, e

    cay swj wielki potencja twrczy skoncentrowa na sze-roko pojmowanej sztuce dekoracyjnej. Prcz plakatw wy-konywa ilustracje oraz okadki do ksiek, czasopism i pyt. By autorem etykiet, prospektw, folderw oraz znacz-kw pocztowych. Para si scenografi, tkanin artystycz-n i dekoracyjnym malarstwem. Projektowa kostiumy, wntrza i meble. Mocno zwizany w latach midzywojen-nych z Paryem, sta si bardzo konsekwentnym wyrazi-cielem stylu art dco, nie tylko czerpic z zasobu form, ale take w swojej postawie twrczej propagujcej sztuk y-cia codziennego w piknym otoczeniu. Techniki malar-skie studiowa w paryskiej cole Suprieur des Beaux-Arts. Wsppracowa rwnolegle jako dekorator z ekskluzywny-mi paryskimi domami towarowymi: Galleries Lafayette, Au Printemps, Au Louvre i Trois Quartiers. Uczestniczy w wielu

    wystawach w kraju i za granic, zdobywajc wiele prestio-wych nagrd: W 1925 roku Grand Prix na Midzynarodowej Wystawie Sztuki Dekoracyjnej w Paryu, w 1929zoty me-dal na Powszechnej Wystawie Krajowej w Poznaniu, w 1935 komandori Leopolda II na Midzynarodowej Wystawie Sztuki Wspczesnej w Brukseli, w 1937zoty i srebrny medal na Midzynarodowej Wystawie Sztuka i Technika w Paryu, w 1939zoty medal na Wystawie wiatowej w Nowym Jorku. Po II wojnie wiatowej, jako artysta ju uformowany, nie

    zmieni praktycznie swej stylistyki, a take sposobu wi-dzenia sztuki. Diametralnie tylko zmienia si rzeczywi-sto, w ktrej przyszo mu tworzy jeszcze z gr 40 lat. W roku 1939 straci pod bombami pracowni, ktra mie-cia si w domu rodzinnym Gronowskich przy ulicy Nowy wiat 49. Nastpna, ktr urzdzi przy ulicy Oklnik 9, cu-dem przetrwawszy Powstanie Warszawskie suya mu do koca dugiego ycia, ktre zakoczy w roku 1990. Przez 50 lat w atelier przybywao ksiek, bezcennych starodru-kw, sztychw, map, obrazw, zabytkowych mebli, zegarw, porcelany, a przede wszystkim dzie wasnych, ktre pokryy szczelnie ciany pracowni i jej zakamarki. Z tej wanie pra-cowni pochodz prace stanowice obecnie wasno Galerii

    Rafa w Warszawie. Po wojnie Gronowski pomimo zupenej zmiany warun-

    kw ustrojowych, zachowa uprzywilejowan pozycj. Imponowa nieskazitelnym wygldem, manierami, obyciem i kultur towarzysk. Jako artysta cieszcy si ogromnym autorytetem w rodowisku plastycznym, przez wiele lat pe-ni obowizki prezesa Zarzdu Gwnego Zwizku Polskich Artystw Plastykw (w latach 1954-1957, 1961-1967). Mianowany zosta rwnie profesorem Akademii Sztuk Piknych w Warszawie. Kontynuowa sztuk plakatu, cho ju mniej intensyw-

    nie. Powrci rwnie do projektowania ilustracji i oka-dek. Pracowa m.in. dla wydawnictw: Nasza Ksigarnia,

    Sport i Turystyka, Ludowa Spdzielnia Wydawnicza, Pastwowy Instytut Wydawniczy, Iskry. Ilustrowa cza-sopisma: Kobieta, Teatr, Ruch Muzyczny, Polish Film i inne, bdc z zasady wiernym estetyce lat midzywojen-nych. Kontynuowa rwnie projektowanie wntrz. By au-torem wystroju kilku powojennych warszawskich kawiarni:

  • 32

    Lajkonika, Ujazdowskiej, Kopciuszka i Mazowii. Wsppracowa pod egid Bohdana Pniewskiego przy urz-dzaniu dwch stoecznych monumentalnych gmachw uytecznoci publicznej: Sejmu (otwarcie 1952) i Teatru Wielkiego (otwarcie 1965). W realizacjach tych bez trudu odczyta mona zapnione cechy stylu art dco, tyle e w sposb charakterystyczny zmonumentalizowane przez ideologi socrealizmu. Cho ideologia ta nie do koca odpowiadaa artycie,

    wcza si jednak do najrniejszych dziaa twrczych. Projektowa pawilony na wystawach i targach krajowych i midzynarodowych, m.in. na Wystawie Ziem Odzyskanych we Wrocawiu (1948), Zagrzebiu (1959), Paryu (1963) i Londynie (1964). W zakresie najbliszej Gronowskiemu sztuki plakatu wyo-

    ni si problem poszukiwania odpowiednich elementw for-malnych dla przekazywania nowych, innych ni dotd treci. Podstawowa funkcja przedwojennego plakatu komercyj-na ustpia miejsca racjom politycznym i spoecznym, bu-dowie nowego ustroju i pozyskiwaniu dla ideologii socjali-stycznej szerokich mas. Reklama ekonomicznie zbdna, staa si fikcyjnym ceremoniaem sucym propagandzie, opar-tym nie na zdrowych zasadach rynku, lecz na odgrnie ste-rowanym pastwowym mecenacie. W pierwszych latach po wyzwoleniu Gronowski korzy-

    sta w sposb naturalny z dowiadcze poprzedniego okre-su. Do roku 1949, tzn. do momentu narzucenia plakatowi cisego kodeksu realizmu socjalistycznego, respektowano jeszcze szczeglne prawa gatunku wypracowane w latach midzywojennych: jego symboliczny jzyk i syntetycznie za-rysowan form. Swoboda ta nie trwaa jednak dugo, bo ju pod koniec lat czterdziestych wszystko to, co miao ja-kikolwiek zwizek ze sztuk nowoczesn i co w jakikolwiek sposb wykraczao ponad zalecan dosowno uznano za formalizm i kosmopolityzm. Wyeliminowano z plaka-tu wszelk plastyczn metafor, opieranie si na skojarze-niach i skrty pojciowe, jako rodki nie gwarantujce pro-pagandowej skutecznoci. W zamian zalecano naladowanie realistycznego malarstwa, co spowodowao intelektualne spycenie gatunku. Zasadniczym motywem plakatw staa si monumentalna figura ludzka, wystpujca w roli repre-zentanta okrelonej klasy, z najbardziej eksponowan klas

    robotnicz na czele. Heroiczne postacie chopw i robotni-kw, sylwetki pracujcych kobiet zawadny plakatem i rz-dziy nim do poowy lat pidziesitych. Powtarzanym do znudzenia motywom towarzyszyy natrtne wtki dydak-tyczne, hasa i slogany. Dopiero po roku 1956 plakat wraca stopniowo do wa-

    ciwych sobie, umownych rodkw komunikacji, angauj-cych intelekt oraz refleksj, wykorzystujcych aluzj, art, grotesk, aby z nastaniem lat szedziesitych wej w doj-rza faz znacznych uproszcze znaku wizualnego i reduk-cji formy. Gronowski znw mg powrci do metod wypracowa-

    nych w latach midzywojennych, teraz pogbionych o do-wiadczenia abstrakcji, z ktrych korzysta w sposb po-wcigliwy. Modernizacja jzyka plakatu Gronowskiego wyraaa si gwnie w uproszczeniach i umiarkowanej de-formacji oraz w oryginalnych pomysach wprowadzajcych sugesti ruchu, wirowania, falowania czy przenikania form. Jedynie plakat z okazji III Midzynarodowego Festiwalu

    Muzyki Wspczesnej z 1959 roku oraz projekty dla Pastwowych Wydawnictw Naukowych i Wystawy Polskiej Grafiki Reklamowej powstay pod wyranym wpywem sztu-ki informel.Z kocem lat szedziesitych Gronowski zacz odchodzi

    od plakatu, ktry nie skrpowany w Polsce wzgldami ko-mercyjnymi zyskiwa stopniowo rang samodzielnego dziea sztuki graficznej. Jego funkcja stawaa si bardziej kreacyjna ni uytkowa. Wielk rol w tym niezwykym awansie ga-tunku odegrao zapocztkowane w roku 1966 warszaw-skie Midzynarodowe Biennale Plakatu, ktre wprowadzio plakat do galerii wystawowych, radykalnie zmieniajc jego prosty, handlowy i czysto funkcjonalny charakter, zwiza-ny z wymogami ulicznej percepcji. Zdecydowany brak ak-ceptacji wspczesnej formuy gatunku przez jego nestora w Polsce wynika z gboko zakorzenionego w mentalnoci artysty, tradycyjnego pojmowania roli plakatu, ktry jak sdzi pomimo dopuszczalnej umownoci i metaforyki po-winien zachowa swoje podstawowe funkcje informacji i re-klamy, a wic pokor wobec zbiorowej wyobrani Zniechcony do plakatu i z czasem nieco znuony dzia-

    aniami na niwie oficjalnej, zacz zwraca si ku malar-stwu. Pocztkowo sporadycznie, lecz z biegiem lat, gdy

  • 54

    zrozumienie przestrzeni, proporcji bry oraz harmonii barw. Malarstwo Gronowskiego, bdce w duym stopniu kon-sekwencj jego graficznych dowiadcze, trudno zakwalifi-kowa. Rwienik Staewskiego i Strzemiskiego, porusza si raczej obok naszej awangardy. Skania si jako przed-stawiciel Rytmu ku bardziej umiarkowanym tendencjom. Zwrci si w stron abstrakcji jako artysta dojrzay i nie-jednokrotnie odnosimy wraenie, e poszukujc nowych walorw dekoracyjnych bawi si swymi umiejtnocia-mi, sw niezwyk zrcznoci w komponowaniu przestrze-ni. Wierny francuskiemu esprit, bliszy by w kompozycjach penych kolorystycznego, przestrzennego i rytmicznego na-picia starszym od niego o 10 lat: Robertowi Delaunayowi czy Augustowi Herbinowi, a z modszego pokolenia Victorowi Vasarelyemu, ni naszym rodzimym abstrakcjoni-stom. W ostatnich obrazach z lat osiemdziesitych widzimy powrt do sztuki przedstawiajcej, pogbionej o dowiad-czenia abstrakcji i klasycznego surrealizmu. Osche formy geometryczne odchodz w partie ta, z ktrym wspgra-j elementy figuratywne, sprowadzone najczciej do line-arnych schematw. Kreska Gronowskiego po dawnemu gitka, pena wyrafinowanej elegancji, z ogromn sprawno-ci zacza okrela na nowo ksztaty konkretne, zwiza-ne z postaci kobiety, tacem, poezj, muzyk, ar