Hierarchia warto›ci a satysfakcja ze zwi…zku ma‚¼e„skiego ......

download Hierarchia warto›ci a satysfakcja ze zwi…zku ma‚¼e„skiego ... 2/SSHT_46,2(2013)371-386.pdf 

of 16

  • date post

    27-Feb-2019
  • Category

    Documents

  • view

    212
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of Hierarchia warto›ci a satysfakcja ze zwi…zku ma‚¼e„skiego ......

lskie studia historyczno-teologiczne 46,2 (2013), s. 371-386

ks. PaWe Brudekkatolicki uniwersytet lubelski Jana Pawa iiWydzia nauk spoecznychinstytut Psychologiiks. grzegorz ciuauniwersytet lski w katowicachWydzia teologiczny

hierarchia warToci a SaTySfaKcJa ze zwizKu maeSKiego u oSb w oKreSie pneJ DoroSoci

Value hierarchy and Marital satisFaction in late adulthood

AbstrAct

zagadnienie satysfakcji z maestwa cieszy si dzi duym zainteresowaniem psychologw. do-tychczasowe badania prowadzone w tym obszarze dotycz przede wszystkim maonkw w okresie wczesnej i redniej dorosoci. Wci natomiast niewiele jest bada powiconych uwarunkowa-niom powodzenia maeskiego w fazie pnej dorosoci. tymczasem wanie staro moe sta si zotym okresem maeskiego ycia. celem artykuu jest zatem udzielenie odpowiedzi na py-tanie, czy istniej powizania midzy struktur wartoci a satysfakcj z maestwa w okresie pnej dorosoci. dla realizacji tego celu prze-prowadzono badania, ktrymi objto 120 osb (60 maestw) w wieku od 60 do 75 lat. Pomiaru jakoci relacji maeskiej dokonano za pomoc kwestionariusza dobranego Maestwa M. Plo-py. za pomoc skali Wartoci schelerowskich w adaptacji P. Brzozowskiego scharakteryzowa-no hierarchi wartoci badanych osb. zgodnie z oczekiwaniami wykazano, i system wartoci pozostaje w statystycznie istotnym zwizku z sa-tysfakcj z maestwa.

the issue of marital satisfaction arouses today great interest of psychologists. the research that has been carried out in this area has related pri-marily to spouses in early and middle adulthood. But there are still few studies on the determinants of success in the late phase of marital adulthood. Meanwhile, it is the old age that can be the golden age of married life. the purpose of this article is therefore to answer the question if there is any re-lation between the value hierarchy and the marital satisfaction in late adulthood. to achieve this goal, a study was conducted on 120 people (60 couples) aged 60 to 75. the quality of marriage relation-ship was examined by means of M. Plopa Mar-riage Questionnaire. thanks to schelers scale of Values in adaptation of P. Brzozowski we have been able to characterize the hierarchy of values of the questioned couples. as expected, the system of values remains in a statistically significant rela-tion to marital satisfaction.

372 ks. PaWe Brudek, ks. grzegorz ciua

zarwno w debacie spoecznej, jak te w badaniach naukowych z rnych dzie-dzin analizowane jest zagadnienie staroci. Bywa, e o staroci mwi si w kon-tekcie przemian demograficznych. W teologii moralnej stawiane jest pytanie do-tyczce wpywu przemian zachodzcych w czowieku w okresie pnej dorosoci na czyn ludzki. z kolei z psychologicznego punktu widzenia staro moe by postrzegana nie tylko jako finalny etap ycia, ale przede wszystkim jako ostat-nia szansa rozwojowa 1. oznacza to, e okres staroci, z jednej strony, wie si z nieuchronn utrat cenionych wartoci, z drugiej za z realizacj specyficznych potencjalnoci oraz podejmowaniem nowych wyzwa. niezwykle interesujce jest spojrzenie na t kwesti w kontekcie ycia maeskiego. na paszczynie ycia maeskiego jednym z najistotniejszych wyzwa, w obliczu ktrego staj m-czyni i kobiety w podeszym wieku, jest czynne zaangaowanie si w to, aby jak zauwaa M. Braun-gakowska na nowo przeywa swoj mio, ktra jest inna ni w dniu lubu, ale zarazem gbsza i szerzej otwarta na wiat 2. opierajc si na doniesieniach z bada, naley uzna, i pomocnym w podjciu tego wyzwania moe by preferowany przez maonkw system wartoci 3. W obrbie psychologii wartoci s interpretowane w kategoriach podanych i ponadsytuacyjnych celw, zmieniajcych si w zakresie wanoci i speniajcych rol przewodnich zasad y-cia. stanowic integralny element psychiki ludzkiej, wartoci staj si podstaw do oceny tak wasnej osoby, jak i podejmowanych dziaa, innych ludzi czy zachodz-cych zdarze 4. uznana i przyjta przez osob struktura wartoci, w zakresie treci i wanoci, nie posiada charakteru absolutnego i zmienia si na przestrzeni y-cia. Wchodzenie w okres pnej dorosoci pociga za sob potrzeb rekonstrukcji i swoistej rewitalizacji preferowanego do tej pory systemu wartoci 5. Wobec po-wyszego mona uzna, i przewartociowania dokonujce si w obszarze prefe-rencji aksjologicznych maonkw nie pozostaj bez zwizku z jakoci tworzonej przez nich relacji maeskiej. celem niniejszego artykuu jest zatem udzielenie odpowiedzi na pytanie: czy istniej powizania midzy struktur wartoci a satys-fakcj z maestwa w okresie pnej dorosoci?

1. psychologiczne uwarunkowania satysfakcji z maestwa w okresie pnej dorosoci

Problematyka jakoci relacji maeskiej od kilkudziesiciu lat stanowi je-den z waniejszych obszarw badawczych, intensywnie eksplorowanych przez

1 Por. M. stra-romanowska, Pna doroso, w: Psychologia rozwoju czowieka, red. J. trempaa, Warszawa 2011, s. 326.

2 M. Braun-gakowska, Nowe role spoeczne ludzi starych, w: Starzenie si a satysfakcja z ycia, red. s. steuden, M. Marczuk, lublin 2006, s. 194.

3 Por. M. Plopa, Psychologia rodziny. Teoria i badania, krakw 2008, s. 174-176.4 Por. s.h. schwartz, Value priorities and behavior: Applying a theory of integrated value sys-

tems, w: The psychology of values: The Ontario symposium. Volume 8, red. c. seligman, J. olson, M.P. zanna, Mahwah new Jersey 1996, s. 1-24.

5 Por. t. og, O kilku rzeczach istotnych dla pnej dorosoci, w: Starzenie si..., s. 79-82.

373hierarchia Wartoci a satysFakcJa ze zWizku Maeskiego

przedstawicieli nauk spoecznych. take na gruncie psychologii zagadnienie to posiada swe bogate opracowanie 6. naley jednak podkreli, e realizowane do-tychczas projekty badawcze w zdecydowanej wikszoci dotyczyy maonkw w okresie wczesnej i redniej dorosoci 7. W efekcie mona dostrzec dzi wyra-ny brak bada powiconych uwarunkowaniom szczcia maeskiego na etapie pnej dorosoci 8. Powodw ujawniajcych konieczno podjcia poszukiwa predyktorw powodzenia maestwa, charakterystycznych dla ostatniej fazy wsplnego ycia, jest niewtpliwie wiele. Wrd nich co najmniej dwa uzna na-ley za najistotniejsze.

Po pierwsze, wspczenie jestemy wiadkami dynamicznych zmian demogra-ficznych o charakterze globalnym zwizanych z faktem starzenia si spoeczestw oraz wyduania si ycia ludzkiego 9. Badacze szacuj, i w 2020 roku liczba lu-dzi starych osignie blisko 30% caej populacji 10. Mona zatem przewidywa, i w nadchodzcych latach zwikszy si rwnie populacja maonkw po 60. roku ycia. Wobec powyszego, zarwno z poznawczego, jak i z praktycznego punktu widzenia pytanie o uwarunkowania satysfakcji z maestwa w fazie staroci staje si wane i domaga si empirycznej weryfikacji. naukowy status tego pytania jest jeszcze bardziej oczywisty w kontekcie literatury przedmiotu, ktra dowodzi, i zadowolenie z maestwa stanowi jeden z istotnych wymiarw dobrostanu

6 Por. B. Jankowiak, Problematyka, jakoci i trwaoci relacji maeskich w teorii i bada-niach, Przegld terapeutyczny 3 (2007), s. 1-25.

7 Por. h. elanowska, Skala Powodzenia Maestwa w badaniach prowadzonych pod kie-runkiem Profesor Marii Braun-Gakowskiej, w: Dalej w t sam stron. Ksiga Jubileuszowa dedykowana Profesor Marii Braun-Gakowskiej, red. i. ulfik-Jaworska, a. gaa, lublin 2012, s. 61-87; M. Plopa, Psychologia rodziny...; s. Billingsley, l. Mee-gaik, J. caron, a. harris, r. can-ada, Historical Overview of Criteria for Marital and Family Success, Family therapy 32,1 (2005), s. 1-14; M.k. degenova, F.P. rice, Intimate Relationships, Marriages and Family, Boston 2002; B.r. karney, t.n. Bradbury, The longitudinal course of marital quality and stability: A review of theory, method, and research, Psychological Bulletin 118,1 (1995), s. 3-34; r.e. heyman, s.l. sayers, a.s. Bellack, Global Marital Satisfaction Versus Marital Adjustment: An Empirical Comparison of Three Measures, Journal of Family Psychology 8,4 (1994), s. 432-446; M. Braun-gakowska, Psychologiczna analiza systemw rodzinnych osb zadowolonych i niezadowolonych z maestwa, lublin 1992; J. rostowski, Zarys psychologii maestwa. Psychologiczne uwa-runkowania dobranego zwizku maeskiego, Warszawa 1987; B.e. aguirre, P. kirwan, Mar-riage order and the quality and stability of marital relationships: A test of Lewis and Spaniers the-ory, Journal of comparative Family studies 17,3 (1986), s. 247-276; M. Braun-gakowska, Mio aktywna: psychiczne uwarunkowania powodzenia maestwa, Warszawa 1985; r.a. lewis, g.B. spanier, Marital Quality: A Review of the Seventies, Journal of the Marriage and the Family 42,4 (1980), s. 825-839.

8 Por. s.n. haynes, F.J. Floyd, c. lemsky, e. rogers, d. Winemiller, n. heilman, M. Werle, t. Murphy, l. cardone, The Martial Satisfaction Questionnaire for Older Persons, Journal of Fam-ily issues 16 (1992), s. 693-721.

9 Por. P. czekanowski, Spoeczne aspekty starzenia si ludnoci w Polsce. Perspektywa soc-jologii staroci, gdask 2012, s. 18-20; i. Batljan, M. lagergren, M. thorslund, Population ageing in Sweden: the effect of change in educational composition on the future number of older people suffering severe ill-health, european Journal of ageing 6,3 (2009), s. 201-211.

10 Por. s. steuden, Psychologia starzenia si i staroci, Warszawa 2011, s. 15-18.

374 ks. PaWe Brudek, ks. grzegorz ciua

psychicznego czowieka 11. Prawidowo ta dotyczy rwnie maonkw pozo-stajcych na etapie pnej dorosoci. istniej badania, ktrych wyniki ujawniaj istotne zwizki midzy jakoci relacji maeskiej seniorw a jakoci ich ycia, poczuciem szczcia oraz poziomem zdrowia psychicznego i fizycznego 12.

Po drugie, zgodnie z zaoeniami psychologii life-span rozwj ontogenetyczny czowieka dokonuje si w kadym okresie jego ycia 13. specyfika zmian rozwo-jowych pojawiajcych si w fazie pnej dorosoci wyraa si, z jednej strony, wzrostem lub wysz jakoci w zakresie okrelonych waciwoci psychicznych jednostki, z drugiej za procesami regresyjnymi, co uwidacznia si