Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum....

157
BIOLOGIA 1 Sprawdziany liceum ogólnoksztaãFĈce, liceum profilowane i technikum Ksztaãcenie w zakresie podstawowym i rozszerzonym Wydawnictwo j

Transcript of Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum....

Page 1: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

BIOLOGIA 1

Sprawdzianyliceum ogólnokszta ce,

liceum profilowane i technikumKszta cenie w zakresie podstawowym i rozszerzonym

Wydawnictwo j

Page 2: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

Spis tre ci

1. Kartkówki1.1. Wskazówki metodyczne1.2. Propozycje kartkówekHomeostazaWersja AWersja A bisWersja BWersja B bisMechanizmy homeostazyWersja AWersja A bisBudowa i funkcje uk adu krwiono negoWersja AWersja A bisWersja BWersja B bisBudowa i funkcje sercaWersja AWersja A bisWersja BWersja B bisSk adniki morfotyczne krwi i ich rolaWersja AWersja A bisChoroby uk adu kr eniaWersja AWersja A bisSystemy obronne organizmuWersja AWersja A bisRodzaje odporno ci i ich charakterystykaWersja AWersja A bisPrzyczyny i skutki zakaWersja AWersja A bisWersja BWersja B bisImmunoprofilaktyka w chorobachWersja AWersja A bisPrzeszczepy tkanekWersja AWersja A bisBudowa uk adu oddechowegoWersja AWersja A bisIstota oddychania komórkowegoWersja AWersja A bisChoroby uk adu oddechowegoWersja AWersja A bisWspó dzia anie uk adów oddechowego i krwiono nego wadaptacji do wysi kuWersja AWersja A bisBudowa uk adu pokarmowegoWersja AWersja A bis

Sk adniki pokarmoweWersja AWersja A bisWersja BWersja B bisEtapowo trawieniaWersja AWersja A bis

trobaWersja AWersja A bisNormy zapotrzebowania energetycznegoWersja AWersja A bisWersja BWersja B bisKlasyfikacja dietWersja AWersja A bisUk adanie jad ospisówWersja AWersja A bisWersja BWersja B bisRegulacja nerwowo-hormonalna procesu trawieniaWersja A (zakres rozszerzony)Wersja A bis (zakres rozszerzony)Zaburzenia prawid owej wagi cia aWersja AWersja A bisPaso yty przewodu pokarmowegoWersja AWersja A bisBudowa uk adu wydalniczegoWersja AWersja A bisMechanizm powstawania moczuWersja AWersja A bisHigiena uk adu wydalniczegoWersja AWersja A bis1.3. Schematy oceniania i modele odpowiedzi

2. Sprawdziany2.1. Wskazówki metodyczne2.2. Propozycje sprawdzianówHomeostazaWersja AWersja A bisKr enie i odpornoWersja AWersja A bisOddychanieWersja AWersja A bisOd ywianieWersja AWersja A bisWydalanieWersja AWersja A bis2.3. Schematy oceniania i modele odpowiedzi

Bibliografia

Page 3: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

1. Kartkówki

1.1. Wskazówki metodyczneZestaw zawiera 10-15-minutowe kartkówki u one do ka dej z 30 lekcji zawartych w propozycji rozk adumateria u nauczania do podr cznika Biologia 1 do programu nauczania dla kszta cenia ogólnego w zakresiepodstawowym. Ka da z kartkówek opracowana zosta a w minimum dwóch równoleg ych wersjach (A i A bislub dodatkowo B i B bis), w których wyró nione zosta y poziomy wymaga . Zadania z poziomuponadpodstawowego, sprawdzaj ce wymagania rozszerzaj ce i dope niaj ce, na ocen dobr i bardzo dobr ,oznaczono jedn gwiazdk (*). Zadania z tre ci wykraczaj cych poza Podstaw programow w zakresiepodstawowym, a dotycz ce analizy do wiadcze biologicznych, na ocen celuj oznaczono dwomagwiazdkami (**). W przypadku tego typu zada ocena celuj ca mo e by wystawiona tylko wtedy, gdy uczebezb dnie odpowie na wszystkie pozosta e pytania.

Wykorzystane zosta y ró norodne typy zada , zarówno otwarte: krótkiej odpowiedzi, jak i zamkni te: nadobieranie, wielokrotnego wyboru lub typu prawda – fa sz.

Zastosowane w poleceniach ró ne czasowniki operacyjne sprawdzaj opanowanie wybranych wiadomo cii umiej tno ci, w tym czytanie ze zrozumieniem tre ci zada , co powinno by przydatne do przygotowywaniasi w przysz ci do egzaminów maturalnych.

Znaczenie wybranych czasowników operacyjnych u ywanych w poleceniach jest nast puj ce:– „podaj nazw ”, „wymie ” – podanie wy cznie nazwy, bez opisu;– „wska ”, „wybierz z”, „przyporz dkuj” – tylko te, które spe niaj warunki polecenia, lub „dobierz” parami

odpowiadaj ce sobie elementy;– „okre l”, „podaj”, „przedstaw” – przedstaw (krótko, zwi le) przebieg zjawiska, procesu z uwzgl dnieniem

terminologii biologicznej z ograniczeniem do wymaganego zakresu;– „wyja nij”, „udowodnij”, „uzasadnij”, „wyka ” – najcz ciej za pomoc 1–2 argumentów, a wi c bardzo

zwi le, zwi zki przyczynowo-skutkowe we wskazanym zakresie; wyja nienie np. zjawiska bez opisu jegoprzebiegu;

– „porównaj” – wska podobie stwa i (lub) ró nice mi dzy wskazanymi obiektami;– „narysuj” – wykonaj rysunek (schemat lub jego fragment) wed ug podanych zasad;– „oce ”, „ustosunkuj si ” – wydaj opini , skonstruuj logiczn , spójn i samodzieln opini na podstawie

podanych lub posiadanych informacji.Niektóre z zada odwo uj si do analizy tekstu, tre ci w formie tabeli, wykresów lub schematów

i wnioskowania na ich podstawie. W szczególno ci dotyczy to zada z poziomu ponadpodstawowego,wykorzystuj cych przyk adowe do wiadczenia do analizy ich wyników, formu owania hipotez i problemówbadawczych.

Ka de z zada ma model odpowiedzi oraz zasady oceniania, które zosta y oparte na wzorcach formu y ocenianiaw nowej maturze. System punktacji przygotowano w my l zasady: 1 operacja (element odpowiedzi) = 1 pkt.Nieliczne odst pstwa od tej regu y zastosowano w przypadkach zada zamkni tych na dobieranie lubprzyporz dkowanie, gdy zbyt du a liczba westraktorów zmusza aby do przyznania wi kszej liczby punktów, niwynika oby to z wagi zadania.

Aby w pe ni wykorzysta proponowane modele odpowiedzi i punktacji, nale y zastosowa kilkauniwersalnych regu oceniania:– zadania

otwarte, za których rozwi zanie mo na przyzna 1 pkt, wymagaj odpowiedzi w pe ni poprawnej;– maksymaln liczb punktów mo na przyzna za odpowied , która jest wy cznie „na temat”, logiczna,

zwi a, poprawna terminologicznie i j zykowo;– ocenie podlegaj kolejne, licz c od pierwszego, elementy odpowiedzi (w przypadku, kiedy ucze poda ich

wi cej);– podany model odpowiedzi uwzgl dnia jej zakres merytoryczny, a nie jest cis ym wzorcem sformu owania;– je eli podane w odpowiedzi informacje (równie dodatkowe, które nie wynikaj z polecenia w zadaniu)

wiadcz o zupe nym braku zrozumienia omawianego zagadnienia i zaprzeczaj udzielonej prawid owejodpowiedzi, za tak odpowied nie nale y przyznawa punktów.

Page 4: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

1.2. Propozycje kartkówek

HOMEOSTAZA Wersja A

Zadanie 1 (1 pkt)Wska poziomy organizacji ycia, których dotyczy homeostaza, zaznaczaj c w ciw odpowied .a) komórkab) organizmc) poziom molekularnyd) wszystkie wymienione

Zadanie 2 (3 pkt)Oce prawdziwo zda , wpisuj c znak „+” w odpowiedniej rubryce tabeli.

Prawda Fa sza) Warto ci ró nych parametrów rodowiska wewn trznego organizmu nigdy nie zmieniaj si

w czasie.b) Rozpr enie mechanizmów homeostatycznych w organizmie mo e spowodowa jego chorob ,

a w skrajnych przypadkach mier .c) Kontrolne mechanizmy homeostatyczne przeciwdzia aj zaburzeniom wywo anym zarówno przez

rodowisko zewn trzne, jak i rodowisko wewn trzne organizmu.

Zadanie 3 (2 pkt)Wymie 4 parametry krwi u cz owieka podlegaj ce cis ej kontroli.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 4 (3 pkt)Na podstawie analizy zale no ci przedstawionych na poni szym wykresienapisz, czy dotyczy on organizmu zmienno- czy sta ocieplnego. Ustal, czybadany parametr podlega wewn trznej kontroli tego organizmu,i uzasadnij swoj odpowied .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 5: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

HOMEOSTAZA Wersja A bis

Zadanie 1 (1 pkt)Wska poziomy organizacji ycia, których dotyczy homeostaza, zaznaczaj c w ciw odpowied .a) narz db) komórkac) poziom cz steczkowyd) wszystkie wymienione

Zadanie 2 (3 pkt)Oce prawdziwo zda , wpisuj c znak „+” w odpowiedniej rubryce tabeli.

Prawda Fa sza) Zarówno dyfuzja, jak i dyfuzja wspomagana nie wymagaj nak adów energetycznych.b) Je eli przenikanie substancji przez b on komórkow odbywa si wbrew gradientowi

st , to jest to transport pasywny.c) Woda przedostaje si przez ka b on pó przepuszczaln w obu kierunkach zgodnie

z prawami dyfuzji.

Zadanie 3 (2 pkt)Wymie 4 parametry rodowiska zewn trznego oddzia uj ce na organizm.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 4 (3 pkt)Na podstawie analizy zale no ci przedstawionych na wykresie okre l,czy dotyczy on organizmu zmienno- czy sta ocieplnego. Ustal, czybadany parametr podlega wewn trznej kontroli tego organizmu,i uzasadnij swoj odpowied .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 6: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

HOMEOSTAZA Wersja B

Zadanie 1 (1 pkt)Wska uk ady narz dów uczestnicz cych w utrzymywaniu homeostazy w organizmie cz owieka,zaznaczaj c w ciw odpowied .a) nerwowy i hormonalnyb) krwiono ny i wydalniczyc) prawid owe a oraz bd) adne z wymienionych

Zadanie 2 (1 pkt)Okre l skutek, jaki wywo a rozpr enie mechanizmów homeostatycznych w organizmie cz owieka.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 3 (4 pkt)Na poni szym schemacie dorysuj groty strza ek wskazuj ce kierunek przemieszczania si substancjiw przypadku A i B. Podaj nazwy obu rodzajów transportu.

A . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

B . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 4 (2 pkt)Przedstaw wniosek wynikaj cy z analizy wykresu przeprowadzonych obserwacji oraz podaj nazwwielko ci oznaczonej liter A.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 5 (2 pkt)Ptaki i ssaki nale do organizmów sta ocieplnych. Wska parametr b cy podstaw do wyró nienia tegorodzaju organizmów. Podaj jeden argument uzasadniaj cy to stwierdzenie.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 7: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

HOMEOSTAZA Wersja B bis

Zadanie 1 (1 pkt)Wska uk ady narz dów uczestnicz cych w utrzymywaniu homeostazy w organizmie cz owieka,zaznaczaj c w ciw odpowied .a) krwiono ny i wydalniczyb) nerwowy i hormonalnyc) adne z wymienionychd) prawid owe a oraz b

Zadanie 2 (1 pkt)Odpowiedz, czy zawsze skutki wywo ane rozpr eniem mechanizmów homeostatycznych w organizmiecz owieka s odwracalne. Odpowied uzasadnij.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 3 (4 pkt)Na poni szym schemacie dorysuj groty strza ek wskazuj ce kierunek przemieszczania si substancji przez

on komórkow w przypadku A i B. Dla ka dego rodzaju transportu okre l jego wymaganiaenergetyczne.

A . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

B . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 4 (2 pkt)Okre l, czy przedstawione na wykresie wahania kontrolowanego parametru (wielko A) b jednakoweu wszystkich organizmów. Odpowied uzasadnij jednym argumentem.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 5 (2 pkt)Ryby i p azy nale do organizmów zmiennocieplnych. Wska parametr b cy podstaw do takiego ichzaklasyfikowania. Podaj jeden argument uzasadniaj cy to stwierdzenie.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 8: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

MECHANIZMY HOMEOSTAZY Wersja A

Zadanie 1 (2 pkt)Do rodzaju sprz enia zwrotnego dobierz wszystkie przyk ady procesów, dla których jest onomechanizmem regulacyjnym.I. sprz enie zwrotne dodatnieII. sprz enie zwrotne ujemne

I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

a) kontrola wytwarzanych w komórce enzymówb) regulacja produkcji ATPc) rozmna anie si bakteriid) regulacja poziomu glukozy we krwi

II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 2 (2 pkt)Jednym z zewn trznych czynników mog cych wp ywa np. na liczebno osobników danego gatunku jestdost pno po ywienia na terenie wyst powania populacji.Zaznacz (zakreskuj) na wykresie pole, w którym dla opisywanej populacji dost pno po ywienia by anajwi ksza. Podaj, z jakim rodzajem sprz enia zwrotnego ma zwi zek opisany przypadek.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 3 (1 pkt)Wyja nij, na czym polega podstawowa ró nica mi dzy utrzymywaniem równowagi dynamicznejw ekosystemie a homeostaz organizmu.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 4 (3 pkt)Na podstawie analizy schematu procesu regulacji napisz, co jest: A – bod cem, B – receptorem,C – efektorem.

A . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

B . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

C . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 9: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

MECHANIZMY HOMEOSTAZY Wersja A bis

Zadanie 1 (2 pkt)Do rodzaju sprz enia zwrotnego dobierz wszystkie przyk ady procesów, dla których jest onomechanizmem regulacyjnym.I. sprz enie zwrotne dodatnieII. sprz enie zwrotne ujemne

I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

a) kontrola wytwarzanych w komórceaminokwasów

b) wydzielanie etylenu podczas dojrzewaniaowoców

c) regulacja poziomu glukozy we krwid) regulacja produkcji ATP

II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 2 (2 pkt)Jednym z zewn trznych czynników mog cych wp ywa np. na liczebno osobników danego gatunku jestobecno drapie ników na terenie wyst powania populacji.Zaznacz (zakreskuj) na poni szym wykresie pole, w którym wp yw drapie ników na opisywan populacjby najmniejszy. Podaj, z jakim rodzajem sprz enia zwrotnego ma zwi zek opisany przypadek.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 3 (1 pkt)Wyja nij, na czym polega podobie stwo utrzymywania homeostazy organizmu do utrzymywaniarównowagi dynamicznej w ekosystemie.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 4 (3 pkt)Na podstawie analizy schematu procesu regulacji napisz, co jest: A – bod cem, B – receptorem, C – efektorem.

A . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

B . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

C . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 10: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

BUDOWA I FUNKCJE UK ADU KRWIONO NEGO Wersja A

Zadanie 1 (3 pkt)Schemat przedstawia przekrój poprzeczny t tnicy.

Wska strza i podpisz g ówny element struktury tego naczynia krwiono nego, umo liwiaj cy muspe nianie charakterystycznych dla niego funkcji. Uzasadnij krótko swój wybór.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 2 (1 pkt)Wybierz i zakre l prawid ow odpowied .Wielko sieci naczy w osowatych:a) jest jednakowa we wszystkich narz dach danego organizmu;b) zale y g ównie od aktywno ci organu w procesach przemiany materii;c) jest du a np. w w trobie i mózgu, a ma a np. w soczewce oka;d) prawid owe odpowiedzi b oraz c.

Zadanie 3 (3 pkt)Uzupe nij schemat obrazuj cy kr enie nieutlenowanej krwi, wpisuj c w wolne kratki wybraneokre lenia z podanych poni ej: y p ucne, t tnice p ucne, aorta, y g ówne, t tnice odchodz ce od aorty,lewy przedsionek serca, prawy przedsionek serca, lewa komora serca, prawa komora serca, drobniejsze ykrwiobiegu du ego.

* Zadanie 4 (2 pkt)Przedstaw specyficzn funkcj , jak pe ni wyst puj cy w nerkach nietypowy uk ad naczy w osowatych,zwany sieci dziwn . Ustal, czy odgrywa ona rol w procesie utrzymania homeostazy w organizmiecz owieka.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 11: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

BUDOWA I FUNKCJE UK ADU KRWIONO NEGO Wersja A bisZadanie 1 (3 pkt)Schemat przedstawia budow y.

Wska strza i podpisz g ówny element struktury tego naczynia krwiono nego, umo liwiaj cy muspe nianie charakterystycznych dla niego funkcji. Uzasadnij krótko swój wybór.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 2 (1 pkt)Wybierz i zakre l prawid ow odpowied .Naczynia krwiono ne w osowate:a) zbudowane s z jednej warstwy komórek ródb onka;b) tworz sieci jednakowej wielko ci we wszystkich narz dach danego organizmu;a) tworz sieci, których wielko zale y g ównie od aktywno ci metabolicznej danego organu;b) prawid owe odpowiedzi a oraz c.

Zadanie 3 (3 pkt)Uzupe nij schemat obrazuj cy kr enie utlenowanej krwi, wpisuj c w wolne kratki wybrane okre leniaz podanych poni ej: y p ucne, t tnice p ucne, aorta, y g ówne, t tnice odchodz ce od aorty, lewyprzedsionek serca, prawy przedsionek serca, lewa komora serca, prawa komora serca, drobniejsze ykrwiobiegu du ego.

* Zadanie 4 (2 pkt)Przedstaw specyficzn funkcj , jak pe ni wyst puj cy w narz dach jamy brzusznej nietypowy uk ad siecinaczy w osowatych zwany uk adem wrotnym. Ustal, czy odgrywa on rol w procesie utrzymaniahomeostazy w organizmie cz owieka.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 12: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

BUDOWA I FUNKCJE UK ADU KRWIONO NEGO Wersja B

Zadanie 1 (2 pkt)Na poni szych rysunkach przedstawiono trzy typy sieci naczy w osowatych.

Ustal i zaznacz, który z nich (A, B czy C) przedstawia sie dziwn . Podaj jeden przyk ad jejwyst powania.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 2 (2 pkt)Poni szy wykres przedstawia rednie warto ci ci nienia krwi w ró nych rodzajach naczy krwiono nychkrwiobiegu du ego.

Odczytaj warto najwy szego ci nienia krwi w t tnicach. Wyja nij, dlaczego w tych naczyniachkrwiono nych waha si ono w du ym zakresie.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 3 (2 pkt)Przedstaw jedn funkcj krwiobiegu du ego oraz okre l miejsce, w którym nast puje w nim wymianagazowa.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 13: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

BUDOWA I FUNKCJE UK ADU KRWIONO NEGO Wersja B bis

Zadanie 1 (2 pkt)Na poni szych rysunkach przedstawiono trzy typy sieci naczy w osowatych.

Ustal i zaznacz, który z nich (A, B czy C) przedstawia uk ad wrotny. Podaj lokalizacj tego specyficznegouk adu.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 2 (2 pkt)Poni szy wykres przedstawia rednie warto ci ci nienia krwi w ró nych rodzajach naczy krwiono nychkrwiobiegu du ego.

Odczytaj warto najwy szego ci nienia krwi w t tniczkach. Wyja nij, dlaczego w tych naczyniachkrwiono nych nie jest ono sta e, lecz waha si w pewnym zakresie.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 3 (2 pkt)Przedstaw jedn funkcj krwiobiegu ma ego oraz okre l miejsce, w którym nast puje w nim wymianagazowa.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 14: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

BUDOWA I FUNKCJE SERCA Wersja A

Zadanie 1 (3 pkt)Rysunek przedstawia schemat budowy serca cz owieka.Podpisz wszystkie naczynia krwiono ne, które uchodz do jego lewej cz ci.

Podaj nazwy struktur uniemo liwiaj cych cofanie si krwi w tej cz ci serca oraz ich dok adnlokalizacj .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 2 (2 pkt)Przedstaw dwa podobie stwa w budowie mi nia sercowego i mi nia szkieletowego, porównuj cje ze sob .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 3 (2 pkt)Poni ej przedstawiono dwa przyk ady elektrokardiogramów.

P – za amek odpowiadaj cy skurczowi przedsionkówQRS – zespó za amków odpowiadaj cych skurczowi komórT – za amek odpowiadaj cy rozkurczowi komór

Ustal, który z nich (A czy B) jest charakterystyczny dla serca pracuj cego prawid owo. Odpowied swojuzasadnij przy u yciu jednego argumentu.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 15: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

BUDOWA I FUNKCJE SERCA Wersja A bis

Zadanie 1 (3 pkt)Rysunek przedstawia schemat budowy serca cz owieka.Podpisz wszystkie naczynia krwiono ne, które uchodz do jego prawej cz ci.

Podaj nazwy struktur uniemo liwiaj cych cofanie si krwi w tej cz ci serca oraz ich dok adnlokalizacj .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 2 (2 pkt)Przedstaw dwie ró nice w budowie oraz fizjologii mi nia sercowego i mi nia szkieletowego,porównuj c je ze sob .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 3 (2 pkt)Poni ej przedstawiono dwa przyk ady elektrokardiogramów.

P – za amek odpowiadaj cy skurczowi przedsionkówQRS – zespó za amków odpowiadaj cych skurczowi komórT – za amek odpowiadaj cy rozkurczowi komór

Ustal, który z nich (A czy B) jest charakterystyczny dla serca pracuj cego nieprawid owo. Odpowiedswoj uzasadnij przy u yciu jednego argumentu.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 16: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

BUDOWA I FUNKCJE SERCA Wersja B

Zadanie 1 (2 pkt)Poni szy schemat przedstawia przekrój pod ny serca cz owieka.

Zaznacz na nim strza w ze zatokowy. Podaj funkcj tej struktury.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 2 (1 pkt)Poni ej przedstawiono elektrokardiogram serca pracuj cego prawid owo.Obwied kó kiem na tej krzywej za amek odpowiadaj cy skurczowi komór.

Zadanie 3 (1 pkt)Pracy serca towarzysz zwykle zjawiska akustyczne zwane tonami serca.Przedstaw genez powstania drugiego tonu serca.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 4 (2 pkt)Uzupe nij schemat obrazuj cy wp yw czynników zewn trznych na prac serca, wpisuj c w wolne kratkiodpowiednie okre lenia wybrane z podanych poni ej:hamowanie akcji serca, nerwy wspó czulne, nerwy przywspó czulne, przyspieszanie akcji serca, o rodekzwalniaj cy prac serca, o rodek przyspieszaj cy prac serca.

Page 17: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

BUDOWA I FUNKCJE SERCA Wersja B bis

Zadanie 1 (2 pkt)Poni szy schemat przedstawia przekrój pod ny serca cz owieka.

Zaznacz na nim strza p czek Hisa. Podaj funkcj tej struktury.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 2 (1 pkt)Poni ej przedstawiono elektrokardiogram serca pracuj cego prawid owo.Obwied kó kiem na tej krzywej za amek odpowiadaj cy skurczowi przedsionków.

Zadanie 3 (1 pkt)Pracy serca towarzysz zwykle zjawiska akustyczne zwane tonami serca.Przedstaw genez powstania pierwszego tonu serca.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 4 (2 pkt)Uzupe nij schemat obrazuj cy wp yw czynników zewn trznych na prac serca, wpisuj c w wolnekratki odpowiednie okre lenia wybrane z podanych poni ej:hamowanie akcji serca, nerwy wspó czulne, nerwy przywspó czulne, przyspieszanie akcji serca,

rodek zwalniaj cy prac serca, o rodek przyspieszaj cy prac serca.

Page 18: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

Rys I

SK ADNIKI MORFOTYCZNE KRWI I ICH ROLA Wersja A

Zadanie 1 (1 pkt)Wybierz i zakre l prawid ow odpowied .W osoczu krwi transportowane s :a) glukoza, aminokwasy, kwasy t uszczowe i witaminy;b) mocznik, kwas moczowy, jony nieorganiczne;c) wszystkie zwi zki i jony wymienione w punkcie a oraz b;d) tylko elementy morfotyczne.

Zadanie 2 (4 pkt)Przyporz dkuj rysunkowi I i II odpowiedni opis elementów morfotycznych krwi. Podaj ich nazw .

a) Stanowi najliczniejsz grup komórek krwi. Ich liczba zale y od wieku,ci, ale podlega równie wahaniom w zale no ci od st enia tlenu

w otoczeniu.

b) Nie s komórkami, lecz ich fragmentami, uczestnicz w wielu procesachchroni cych organizm przed wykrwawieniem.

c) Stanowi najbardziej ró norodn grup komórek krwi. Ich wspóln cechjest uczestnictwo w reakcjach obronnych.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 3 (2 pkt)Na przyk adzie erytrocytów wyka zwi zek budowy z funkcj pe nion przez ten rodzaj krwinek.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 4 (2 pkt)Poni ej przedstawiono niektóre wyniki badania morfologii krwi 20-letniej kobiety.

Hematokryt 30Erytrocyty 3,2 mln/ lLeukocyty 8 tys./ lTrombocyty 350 tys./ l

Ustal, czy wszystkie przedstawione powy ej wyniki mieszcz si w granicach normy fizjologicznej, czy teod niej odbiegaj . Swoj odpowied krótko uzasadnij.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Rys II

Page 19: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

SK ADNIKI MORFOTYCZNE KRWI I ICH ROLA Wersja A bis

Zadanie 1 (1 pkt)Wybierz i zakre l prawid ow odpowied .W osoczu krwi transportowane s :a) tylko elementy morfotyczne;b) glukoza, aminokwasy, kwasy t uszczowe i witaminy, jony nieorganiczne, mocznik, kwas moczowy;c) tlen i dwutlenek w gla;d) wszystkie zwi zki i jony wymienione w punkcie b oraz c.

Zadanie 2 (4 pkt)Przyporz dkuj rysunkowi I i II odpowiedni opis elementów morfotycznych krwi. Podaj ich nazw .

a) zapewne najbardziej ró norodn grup komórek krwi. Ich wspólncech jest uczestnictwo w reakcjach obronnych.

b) Nie s komórkami, lecz ich fragmentami, uczestnicz w wielu procesachchroni cych organizm przed wykrwawieniem.

c) Stanowi najliczniejsz grup komórek krwi. Ich liczba zale y od wieku,ci, ale podlega równie wahaniom w zale no ci od st enia tlenu

w otoczeniu.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 3 (2 pkt)Na przyk adzie trombocytów wyka zwi zek budowy z funkcj pe nion przez ten rodzaj elementówmorfotycznych.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 4 (2 pkt)Poni ej przedstawiono fragment wyników badania morfologii krwi 20-letniego m czyzny.

Hematokryt 45Erytrocyty 4,5 mln/µlLeukocyty 15 tys./µlTrombocyty 350 tys./µl

Ustal, czy wszystkie przedstawione powy ej wyniki mieszcz si w granicach normy fizjologicznej,czy te od niej odbiegaj . Swoj odpowied krótko uzasadnij.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Rys I

Rys II

Page 20: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

CHOROBY UK ADU KR ENIA Wersja A

Zadanie 1 (2 pkt)Fotografie przedstawiaj przekroje poprzeczne:A – t tnicy zdrowej, B – t tnicy ze z ogami substancji

uszczowych.

Przedstaw dwie konsekwencje tego rodzaju zmianw organizmie cz owieka.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 2 (4 pkt)Wykonano pomiary ci nienia 3 osobom w wieku 40 lat (powtarzaj c je trzykrotnie w godzinnychodst pach czasu). Wyniki przedstawiono w tabeli.

Osoba

Pomiar ci nieniaA B C

1. 130/90 mm Hg 128/80 mm Hg 160/100 mm Hg2. 135/90 mm Hg 130/90 mm Hg 165/100 mm Hg3. 132/85 mm Hg 135/80 mm Hg 160/95 mm Hg

Okre l, z uzasadnieniem, która ze zbadanych osób jest zagro ona chorob nadci nieniow . Podaj dwiemo liwe przyczyny tej choroby.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 3 (2 pkt)Poni ej przedstawiono kilka wyznaczników jednego ze stylów ycia:ma a aktywno fizyczna, dieta bogata w w glowodany i t uszcze zwierz ce, nadu ywanie alkoholu, paleniepapierosów.Udowodnij, przy u yciu dwóch argumentów, e wy ej opisany styl ycia przyczynia si do powstawaniawielu chorób uk adu kr enia.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 4 (2 pkt)Ustosunkuj si do stwierdzenia:Ca kowite wyleczenie b ahych i z pozoru niezwi zanych bezpo rednio z uk adem kr enia chorób, np. ropniwokó korzeni z ba, jest bardzo wa nym elementem profilaktyki chorób uk adu kr enia.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 21: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

CHOROBY UK ADU KR ENIA Wersja A bis

Zadanie 1 (2 pkt)Fotografie przedstawiaj przekroje poprzeczne:A – t tnicy zdrowej, B – t tnicy ze z ogamisubstancji t uszczowych.

Przedstaw dwa przyk ady chorób, którychpod em mog by powy sze zmiany.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 2 (4 pkt)Wykonano pomiary ci nienia 3 osobom w wieku 40 lat (powtarzaj c je trzykrotnie w godzinnychodst pach czasu). Wyniki przedstawiono w tabeli.

Osoba

Pomiar ci nieniaA B C

1. 130/90 mm Hg 160/100 mm Hg 128/80 mm Hg2. 135/90 mm Hg 165/110 mm Hg 130/90 mm Hg3. 132/85 mm Hg 160/95 mm Hg 135/80 mm Hg

Okre l, z uzasadnieniem, która ze zbadanych osób jest zagro ona chorob nadci nieniow . Podaj dwiezasady profilaktyki tej choroby.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 3 (2 pkt)Poni ej przedstawiono kilka wyznaczników jednego ze stylów ycia:aktywny tryb ycia, dieta oparta na zrównowa onym bilansie energetycznym, rezygnacja z u ywek: alkoholu,papierosów.Udowodnij, przy u yciu dwóch argumentów, e wy ej opisany styl ycia stanowi najlepsz profilaktykchorób uk adu kr enia.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 4 (2 pkt)Ustosunkuj si do stwierdzenia:Takie choroby jak np. ropnie wokó korzeni z ba, angina, grypa i inne infekcje dróg oddechowych nieprzyczyniaj si do powstawania chorób uk adu kr enia.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 22: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

SYSTEMY OBRONNE ORGANIZMU Wersja A

Zadanie 1 (1 pkt)Wybierz i zakre l w ciw odpowied .Odporno ci organizmu nazywamy:a) równowag pomi dzy patogenno ci ustroju a zdolno ci uk adu immunologicznego do jego niszczenia;b) powstawanie swoistych bia ek, niszcz cych antygeny np. wirusów i bakterii;c) zdolno organizmu do wywo ania odpowiedzi na pojawiaj cy si we krwi antygen;d) stan, w którym komórki uk adu limfatycznego nie reaguj na antygeny.

Zadanie 2 (1 pkt)Przedstaw jedn funkcj grasicy.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 3 (2 pkt)Rysunek przedstawia schemat budowy przeciwcia a.

Wska na nim strza fragment wi cy si z antygenem.Wyka rol przeciwcia w procesach odporno ciowych.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 4 (2 pkt)Poni szy wykres przedstawia odpowied immunologiczn organizmu, który dwukrotnie mia kontaktz tym samym antygenem, np. wirusem wywo uj cym wirusowe zapalenie w troby (WZW) typu B.

Na podstawie analizy wykresu udowodnij, przy u yciu dwóch argumentów, nast puj ce stwierdzenie:Szczepienie przeciwko WZW typu B zabezpiecza organizm przed t chorob .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 23: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

SYSTEMY OBRONNE ORGANIZMU Wersja A bis

Zadanie 1 (1 pkt)Wybierz i zakre l w ciw odpowied .Antygenem nazywamy:a) bia ka proste, które s zbudowane wy cznie z reszt aminokwasowych;b) bia ko odporno ciowe powstaj ce w wyniku odpowiedzi humoralnej;c) substancj , która po wnikni ciu do organizmu i nawi zaniu kontaktu z komórkami uk adu odporno ciowego

wywo uje odpowiedni jego reakcj ;d) prawid owe s odpowiedzi a oraz b.

Zadanie 2 (1 pkt)Przedstaw rol w ów ch onnych.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 3 (2 pkt)Rysunek przedstawia schemat budowy przeciwcia a.

Wska na nim strza fragment wi cy si z makrofagiem lublimfocytem. Podaj rodzaj komórek, które maj zdolnowytwarzania przeciwcia .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 4 (2 pkt)Poni szy wykres przedstawia odpowied immunologiczn organizmu, który dwukrotnie mia kontakt z tymsamym antygenem, np. bakteri wywo uj t ec.

Na podstawie analizy wykresu udowodnij, przy u yciu dwóch argumentów, nast puj ce stwierdzenie:Szczepionka przeciwko t cowi zabezpiecza organizm przed t chorob .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 24: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

RODZAJE ODPORNO CI I ICH CHARAKTERYSTYKA Wersja A

Zadanie 1 (2 pkt)Podziel wszystkie podane poni ej mechanizmy decyduj ce o odpowiedzi immunologicznej na te,które nale do odporno ci nieswoistej (I), i te, które nale do odporno ci swoistej (II).a) uczynnienie fagocytarnych w ciwo ci makrofagówb) wydzielanie ez i innych wydzielinc) namna anie limfocytów T oraz Bd) obecno w p ynach cia a substancji bakteriobójczych i niektórych enzymówe) pojawianie si gor czki oraz stanów zapalnychf) synteza przeciwcia przez komórki plazmatyczne

I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 2 (3 pkt)Przedstaw ró nic mi dzy odpowiedzi immunologiczn swoist czynn i biern . Podaj dwa przyk adysposobów sztucznego nabycia odporno ci.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 3 (2 pkt)Na podstawie analizy zamieszczonego poni ej tekstu przedstaw dwa argumenty potwierdzaj cepozytywn rol gor czki w procesach zdrowienia.Rola gor czki w procesach odporno ciowych nie jest jeszcze dok adnie poznana. Istniej dane, e wzmaga onawra liwo na niektóre infekcje. Z pewno ci zbyt wysoka gor czka trwaj ca przez zbyt d ugi okres mo e miegro ne dla organizmu skutki. Jednak e w niektórych wypadkach mo e by ona broni przeciwko paso ytom, np.kr tkom wywo uj cym ki . Dodatkowo wszystkie reakcje metaboliczne post puj znacznie szybciejw podwy szonej temperaturze i to prawdopodobnie stanowi jedno z dzia obronnych organizmu.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 4 (2 pkt)Z podanych poni ej zda wybierz i zakre l to, które jest b dne. Popraw je tak, aby i ono zawiera oinformacj prawdziw .a) Wiele drobnoustrojów chorobotwórczych nie mo e pokona barier mechanicznych, jakimi s np. b ony

luzowe uk adu oddechowego.b) Inwazyjno ci nazywamy zdolno uk adu immunologicznego do niszczenia antygenów.c) Warunkiem niezb dnym do wytworzenia komórek pami ci immunologicznej jest przebycie choroby lub

zastosowanie szczepionki.Komórki K to jeden z rodzajów limfocytów, które wydzielaj substancj blokuj i niszcz antygeny.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 25: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

RODZAJE ODPORNO CI I ICH CHARAKTERYSTYKA Wersja A bis

Zadanie 1 (2 pkt)Podziel wszystkie podane poni ej mechanizmy decyduj ce o odpowiedzi immunologicznej na te,które nale do odporno ci swoistej (I), i te, które nale do odporno ci nieswoistej (II).a) synteza przeciwcia przez komórki plazmatyczneb) wyst pienie odpowiedzi immunologicznej typu humoralnegoc) wyst powanie barier ochronnych, np. b ony luzowe p ucd) namna anie limfocytów T oraz Ba) obecno w p ynach cia a substancji bakteriobójczychb) produkcja interferonów

I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 2 (3 pkt)Przedstaw ró nic mi dzy odpowiedzi immunologiczn swoist czynn i biern . Podaj dwa przyk adysposobów naturalnego nabycia odporno ci.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 3 (2 pkt)Na podstawie analizy zamieszczonego poni ej tekstu przedstaw dwa argumenty zaprzeczaj cepozytywnemu znaczeniu gor czki w procesach zdrowienia.Rola gor czki w procesach odporno ciowych nie jest jeszcze dok adnie poznana. Istniej dane, e wzmaga onawra liwo na niektóre infekcje. Z pewno ci zbyt wysoka gor czka trwaj ca przez zbyt d ugi okres mo e miegro ne dla organizmu skutki. Jednak e w niektórych wypadkach mo e by ona broni przeciwko paso ytom, np.kr tkom wywo uj cym ki . Dodatkowo wszystkie reakcje metaboliczne post puj znacznie szybciejw podwy szonej temperaturze i to prawdopodobnie stanowi jedno z dzia obronnych organizmu.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 4 (2 pkt)Z podanych poni ej zda wybierz i zakre l to, które jest b dne. Popraw je tak, aby i ono zawiera oinformacj prawdziw .a) Wiele drobnoustrojów chorobotwórczych nie mo e pokona barier mechanicznych, jakimi s np. b ony

luzowe uk adu oddechowego.b) Warunkiem niezb dnym do wytworzenia komórek pami ci immunologicznej jest przebycie choroby lub

zastosowanie szczepionki.c) Patogenno ci nazywamy zdolno drobnoustroju do wnikania i namna ania si w organizmie.d) Komórki K to jeden z rodzajów limfocytów, które wydzielaj substancj blokuj i niszcz antygeny.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 26: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

PRZYCZYNY I SKUTKI ZAKA Wersja A

Zadanie 1 (2 pkt)Z ni ej wymienionych przyk adów chorób wybierz i podkre l wszystkie te, które wywo ywane s przezbakterie:

onica, odra, ró yczka, d uma, rze czka, ospa wietrzna, choroba Heinego-Medina, t ec.

Zadanie 2 (1 pkt)Po cz nazw schorzenia z odpowiedni dla niego drog zaka enia.I. grypaII. ecI. salmonelloza

a) zanieczyszczenie ran kurzemb) droga pokarmowa przez zaka on ywnoc) droga kropelkowad) kontakt seksualny

I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 3 (2 pkt)Rysunki przedstawiaj cykle rozwojowe dwóch ró nych fagów.

Podaj, który z nich (A czy B) jest agodny. Swój wybór uzasadnij jednym argumentem.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 4 (2 pkt)Podaj definicj pasteryzacji oraz uzasadnij jej pozytywn rol w walce z drobnoustrojamichorobotwórczymi.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 27: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

PRZYCZYNY I SKUTKI ZAKA Wersja A bis

Zadanie 1 (2 pkt)Z ni ej wymienionych przyk adów chorób wybierz i podkre l wszystkie te, które wywo ywane s przezwirusy:

onica, odra, ró yczka, d uma, rze czka, ospa wietrzna, choroba Heinego-Medina, t ec.

Zadanie 2 (1 pkt)Po cz nazw schorzenia z odpowiedni dla niego drog zaka enia.I. boreliozaII. ki aI. salmonelloza

a) droga kropelkowab) droga pokarmowa przez zaka on ywnoc) kontakt seksualnyd) uk szenie przez zara onego kleszcza

I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 3 (2 pkt)Rysunki przedstawiaj cykle rozwojowe dwóch ró nych fagów.

Podaj, który z nich (A czy B) jest zjadliwy. Swój wybór uzasadnij jednym argumentem.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 4 (2 pkt)Podaj definicj sterylizacji oraz uzasadnij jej pozytywn rol w walce z drobnoustrojamichorobotwórczymi.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 28: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

PRZYCZYNY I SKUTKI ZAKA Wersja B

Zadanie 1 (2 pkt)Z ni ej wymienionych cech budowy lub fizjologii wybierz i podkre l wszystkie te, które scharakterystyczne dla wirusów.a) nie maj budowy komórkowejb) zazwyczaj s pojedynczymi, samodzielnymi komórkamic) posiadaj w cytoplazmie kolist ni DNAd) zbudowane s z nici kwasu nukleinowego otoczonej kapsydeme) nie maj w asnych enzymów umo liwiaj cych odczytywanie informacji genetycznej i rozmna anief) niektóre z nich maj zabezpieczenie w postaci luzowej otoczki chroni cej przed wysychaniemg) namna aj si , kopiuj c swoje cz stki dzi ki wprowadzeniu w asnego kwasu nukleinowego do DNA

komórek gospodarza

Zadanie 2 (4 pkt)Schemat przedstawia dwa sposoby zaka enia si drobnoustrojami chorobotwórczymi.

Podaj po 1 przyk adzie choroby przenosz cej si drog A i drog B. Zaproponuj sposoby obrony przedzaka eniem (profilaktyk ) w obu przypadkach.

A . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . B . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 3 (1 pkt)W procesie namna ania si fagów zjadliwych mo na wyró ni kilka g ównych etapów. Uporz dkujprzedstawione poni ej etapy, wpisuj c w wolne kratki liczby od 1 do 5 tak, aby odzwierciedla y kolejnoprzebiegu tego procesu.

a) Replikacja – przej cie kontroli nad procesami yciowymi komórki, powielenie w asnego kwasu nukleinowego,synteza potrzebnych bia ek.

b) Liza – uwolnienie potomnych bakteriofagów i zniszczenie bakterii.c) Sk adanie – formowanie cz steczek faga.d) Adsorpcja – przy czenie si faga do receptora na powierzchni ciany komórkowej gospodarza.e) Wnikanie – wprowadzenie kwasu nukleinowego.

Page 29: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

PRZYCZYNY I SKUTKI ZAKA Wersja B bis

Zadanie 1 (2 pkt)Z ni ej wymienionych cech budowy lub fizjologii wybierz i podkre l wszystkie te, które scharakterystyczne dla bakterii.a) nie maj budowy komórkowejb) zazwyczaj s pojedynczymi, samodzielnymi komórkamic) maj w cytoplazmie kolist ni DNAd) zbudowane s z nici kwasu nukleinowego otoczonej kapsydeme) nie maj w asnych enzymów umo liwiaj cych odczytywanie informacji genetycznej i rozmna anief) rozmna aj si w ciele gospodarza, uszkadzaj c struktur jego komórek najcz ciej za po rednictwem

enzymów zewn trzkomórkowychg) niektóre z nich maj zabezpieczenie w postaci luzowej otoczki chroni cej przed wysychaniem

Zadanie 2 (4 pkt)Schemat przedstawia dwa sposoby zaka enia si drobnoustrojami chorobotwórczymi.

Podaj po 1 przyk adzie choroby przenosz cej si drog A i drog B. Zaproponuj sposoby obrony przedzaka eniem (profilaktyk ) w obu przypadkach.

A . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . B . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 3 (1 pkt)W procesie namna ania si fagów zjadliwych mo na wyró ni kilka g ównych etapów.Uporz dkuj przedstawione poni ej etapy, wpisuj c w wolne kratki liczby od 1 do 5 tak, abyodzwierciedla y w ciw kolejno przebiegu tego procesu.

a) Replikacja – przej cie kontroli nad procesami yciowymi komórki, powielenie w asnego kwasu nukleinowego,synteza potrzebnych bia ek.

b) Wnikanie – wprowadzenie kwasu nukleinowego.c) Sk adanie – formowanie cz steczek faga.d) Liza – uwolnienie potomnych bakteriofagów i zniszczenie bakterii.e) Adsorpcja – przy czenie si faga do receptora na powierzchni ciany komórkowej gospodarza.

Page 30: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

IMMUNOPROFILAKTYKA W CHOROBACH Wersja A

* Zadanie 1 (2 pkt)Tabela przedstawia cechy charakterystyczne dwóch rodzajów powszechnie stosowanych preparatówmedycznych.

Cecha Preparat A Preparat BSk adniki ywe, lecz pozbawione zjadliwo ci

drobnoustroje chorobotwórcze lub ich jadygotowe, skierowane przeciwkodanemu antygenowi przeciwcia a

Rodzaj wywo ywanejodporno ci

sztuczna, czynna sztuczna, bierna

Ustal i napisz, który z tych preparatów (A czy B) stosuje si profilaktycznie (zanim cz owiek zetknie siz danym antygenem). Podaj jego nazw .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 2 (2 pkt)Przedstaw dwie z cech dzia ania cytokin.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 3 (1 pkt)Wybierz i zakre l prawid ow odpowied .Kalendarz szczepie dzieci i m odzie y obowi zuj cy w Polsce zak ada, e przeciwko gru licynale y szczepi si :a) tylko raz w yciu (w 12. roku ycia);b) dwukrotnie w ci gu pierwszego roku ycia;c) w okresie przedszkolnym;d) w 12. oraz 18. roku ycia;e) prawid owe odpowiedzi: b, c, d.

Zadanie 4 (2 pkt)Dopiero od niedawna do obowi zkowego kalendarza szczepie w Polsce wesz o szczepienie przeciwkoró yczce. Zaleca si jednokrotne zastosowanie tej szczepionki (oko o 13. roku ycia).Wyja nij, dlaczego uznano, e szczepionk przeciwko tej chorobie wystarczy poda jednokrotnie i nadodatek dopiero w okresie szkolnym.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 31: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

IMMUNOPROFILAKTYKA W CHOROBACH Wersja A bis

* Zadanie 1 (2 pkt)Tabela przedstawia cechy charakterystyczne dwóch rodzajów powszechnie stosowanych preparatówmedycznych.

Cecha Preparat A Preparat BSk adniki ywe, lecz pozbawione zjadliwo ci

drobnoustroje chorobotwórcze lub ich jadygotowe, skierowane przeciwko danemuantygenowi przeciwcia a

Rodzaj wywo ywanejodporno ci

sztuczna, czynna sztuczna, bierna

Ustal i napisz, który z tych preparatów (A czy B) nale y poda osobie w sytuacji, gdy zetkn asi ju z danym antygenem. Okre l czas trwania wywo ywanej przez niego odporno ci.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 2 (2 pkt)Przedstaw dwie funkcje interferonu.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 3 (1 pkt)Wybierz i zakre l prawid ow odpowied .Kalendarz szczepie dzieci i m odzie y obowi zuj cy w Polsce zak ada, e przeciwko wirusowemuzapaleniu w troby typu B nale y szczepi si :a) tylko raz w yciu (w ci gu 24 godzin po urodzeniu);b) trzykrotnie w ci gu pierwszego roku ycia;c) trzykrotnie w 14. roku ycia w cyklu: 0, 1, 6 miesi cy;d) prawid owe odpowiedzi: b oraz c.

Zadanie 4 (2 pkt)Szczepienie przeciwko wince nie wesz o jeszcze do obowi zkowego kalendarza szczepie w Polsce. Jednakcoraz cz ciej rodzice decyduj si na w asny koszt zaszczepi swoich synów, o ile nie przeszli oni jeszcze tejchoroby.Podaj jeden powód, który wp ywa na ich decyzj , oraz okre l warunek, jaki musi spe nia poddaneszczepieniu dziecko.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 32: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

PRZESZCZEPY TKANEK I NARZ DÓW Wersja A

Zadanie 1 (2 pkt)Znajomo grup krwi oraz zasad ich dziedziczenia ma bardzo du e znaczenie.Podaj dwa przyk ady wykorzystywania tej wiedzy w medycynie klinicznej.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 2 (3 pkt)Niezgodno grupowa uk adu Rh mo e by przyczyn konfliktu serologicznego.Przedstaw warunki, w których wyst puje ten konflikt serologiczny, okre laj c:

1.grup krwi matki: . . . . . . . . . . . . . . . .

2.grup krwi dziecka: . . . . . . . . . . . . . .

3.szczelno yska: wyst puje (+), nie wyst puje (–) . . . . . . . . . . . . . .

Podaj przyk ad dzia ania zwi kszaj cego szanse na szcz liwe donoszenie takiej ci y.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 3 (2 pkt)Przyporz dkuj nazw rodzaju przeszczepu odpowiedniej dla niego charakterystyce.

Nazwa rodzaju przeszczepuI. autologicznyII. ksenogenicznyIII. allogeniczny

Charakterystyka przeszczepua) wyst puje mi dzy bli ni tami jednojajowymi

(dawca i biorca s identyczni genetycznie)b) dawca i biorca nale do jednego gatunku, lecz

odmienni genetyczniec) wyst puje w obr bie jednego osobnika, np.

przeszczep skóry po oparzeniud) przeszczepianie narz dów pomi dzy osobnikami

ró nych gatunków

I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 4 (2 pkt)Obecnie jedynym ograniczeniem mo liwo ci wykonywania zabiegów transplantacji jest brak organów.Mi dzy innymi z tego wzgl du zosta y w Polsce zmienione przepisy prawne. Zak ada si tzw. domniemanzgod na pobranie narz dów po mierci danej osoby (je li wcze niej nie wyrazi a ona sprzeciwu w tej sprawie).Przyjmuj c za enie, e w pe ni zgadzasz si z obowi zuj cym w Polsce podej ciem prawnym w sprawietransplantacji narz dów, przedstaw dwa argumenty na poparcie swojego stanowiska.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 33: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

PRZESZCZEPY TKANEK I NARZ DÓW Wersja A bis

Zadanie 1 (2 pkt)Znajomo grup krwi oraz zasad ich dziedziczenia ma bardzo du e znaczenie nie tylko w dzia aniachklinicznych.Podaj dwa przyk ady wykorzystywania tej wiedzy w medycynie s dowej.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 2 (3 pkt)Wyja nij, dlaczego kolejna ci a konfliktowa (tzn. taka, w której zachodzi niezgodno w uk adzieRh matki i dziecka) nale y do zagro onych. Przedstaw dwa dzia ania zwi kszaj ce szanse na szcz liwedonoszenie takiej ci y.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 3 (2 pkt)Przyporz dkuj nazw rodzaju przeszczepu odpowiedniej dla niego charakterystyce.

Nazwa rodzaju przeszczepuI. autologicznyII. syngenicznyIII. allogeniczny

Charakterystyka przeszczepua) przeszczepianie narz dów pomi dzy osobnikami

ró nych gatunkówb) dawca i biorca nale do jednego gatunku, lecz

odmienni genetyczniec) wyst puje w obr bie jednego osobnika, np.

przeszczep skóry po oparzeniud) wyst puje mi dzy bli ni tami jednojajowymi

(dawca i biorca s identyczni genetycznie)

I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 4 (2 pkt)Obecnie jedynym ograniczeniem mo liwo ci wykonywania zabiegów transplantacji jest brak organówludzkich. Mi dzy innymi z tego wzgl du zosta y w Polsce zmienione przepisy prawne. Zak ada si tzw.domnieman zgod na pobranie narz dów po mierci danej osoby (je li wcze niej nie wyrazi a ona sprzeciwu wtej sprawie).Przy za eniu, e nie zgadzasz si z obowi zuj cym w Polsce podej ciem prawnym w sprawietransplantacji narz dów, przedstaw dwa argumenty na poparcie swojego stanowiska.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 34: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

BUDOWA UK ADU ODDECHOWEGO Wersja AZadanie 1 (2 pkt)Poni sze schematy przedstawiaj mechanizm wentylacji p uc ze szczególnym uwzgl dnieniem roli przepony.

Ustal, który z rysunków (A czy B) przedstawia wdech. Swój wybór uzasadnij jednym argumentem.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 2 (2 pkt)Podkre l rodzaj nab onka, który buduje p cherzyki p ucne. Wyka zwi zek budowy tej tkanki z funkcj ,jak pe ni w wymienionych strukturach.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 3 (2 pkt)Stopie wentylacji p uc uzale niony jest od g boko ci wdechu i wydechu.Podaj definicj pojemno ci yciowej p uc oraz jeden sposób na jej zwi kszenie.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

** Zadanie 4 (1 pkt)Przygotowano dwie zlewki z tak sam ilo ci wody wapiennej. Do pierwszej z nich wdmuchiwano przez rurkpowietrze (2-5 wydechów). Zaobserwowano zm tnienie wody wapiennej w pierwszej zlewce, podczas gdy wodawapienna w drugiej z nich pozosta a niezmieniona.Sformu uj hipotez badawcz potwierdzon wynikami tego do wiadczenia.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 35: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

BUDOWA UK ADU ODDECHOWEGO Wersja A bis

Zadanie 1 (2 pkt)Poni sze schematy przedstawiaj mechanizm wentylacji p uc ze szczególnym uwzgl dnieniem roli przepony.

Ustal, który z rysunków (A czy B) przedstawia wydech. Swój wybór uzasadnij jednym argumentem.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 2 (2 pkt)Podkre l rodzaj nab onka, który buduje drogi doprowadzaj ce powietrze do p uc. Wyka zwi zekbudowy tej tkanki z funkcj , jak pe ni w wymienionych strukturach.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 3 (2 pkt)Stopie wentylacji p uc uzale niony jest od g boko ci wdechu i wydechu.Podaj definicj pojemno ci oddechowej p uc oraz sposób, w jaki mo na j zmierzy .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

** Zadanie 4 (1 pkt)Przygotowano dwie zlewki z tak sam ilo ci wody wapiennej. Do pierwszej z nich wdmuchiwanoprzez rurk powietrze (2-5 wydechów). Zaobserwowano zm tnienie wody wapiennej w pierwszej zlewce,podczas gdy woda wapienna w drugiej z nich pozosta a niezmieniona. Sformu uj problem badawczy dopowy szego do wiadczenia.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 36: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

ISTOTA ODDYCHANIA KOMÓRKOWEGO Wersja A

* Zadanie 1 (2 pkt)Z podanych ni ej informacji wybierz i podkre l wszystkie, które uzasadniaj kataboliczny charakterprocesu oddychania.a) Jest to proces utleniania biologicznego, czyli od czenia atomów wodoru od substratu organicznego.b) Organellami komórkowymi bior cymi udzia w tym procesie s cytoplazma i mitochondria.c) Jest to proces, w którym uwalniana jest energia zmagazynowana w ATP.d) Jest to proces, który mo e przebiega zarówno w warunkach tlenowych, jak i beztlenowych.

Zadanie 2 (3 pkt)Schemat przedstawia budow mitochondrium.

Wska na nim strza i podaj nazw struktury, w której zachodzi cuch oddechowy. Podaj przyk adjej przystosowania umo liwiaj cego zaj cie tego procesu.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 3 (2 pkt)Uzupe nij poni szy tekst, wpisuj c w odpowiednie miejsca nast puj ce okre lenia:

cuch oddechowy, kwas bursztynowy, atomy wodoru, kwas jab kowy, kwas szczawiooctowy.

Kwas cytrynowy, pierwszy produkt cyklu Krebsa, powstaje z po czenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

z acetylo-CoA. Potem odbywa si ci g przemian kwasu cytrynowego w inne kwasy, np.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . i . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Podczas tych reakcji zostaj od czone

cz steczki dwutlenku w gla i . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ., które redukuj nukleotydy (FAD i NAD).

nie te nukleotydy bior nast pnie udzia w . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 4 (2 pkt)Podaj nazw etapu oddychania komórkowego, który mo e przebiega zarówno w warunkachtlenowych, jak i beztlenowych. Okre l miejsce jego zachodzenia w komórce.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 37: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

ISTOTA ODDYCHANIA KOMÓRKOWEGO Wersja A bis

* Zadanie 1 (2 pkt)Z podanych ni ej informacji wybierz i podkre l wszystkie, które uzasadniaj kataboliczny charakterprocesu oddychania.a) ówne etapy tego procesu zachodz w mitochondriach.b) Jest to proces, w którym wyzwala si energia.c) Jest to proces utleniania biologicznego, czyli od czenia atomów wodoru od substratu organicznego.d) Jest to proces, który mo e przebiega zarówno w warunkach tlenowych, jak i beztlenowych.

Zadanie 2 (3 pkt)Schemat przedstawia budow mitochondrium.

Wska na nim strza i podaj nazw struktury, w której zachodzi cykl Krebsa. Podaj przyk ad jejprzystosowania umo liwiaj cego zaj cie tego procesu.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 3 (2 pkt)Uzupe nij poni szy tekst, wpisuj c w odpowiednie miejsca nast puj ce okre lenia:kwas cytrynowy, glukoza, kwas szczawiooctowy, kwas pirogronowy, NADH2.

Substratem glikolizy jest . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . , a produktami tego procesu s . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

i . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Pierwszy etap cyklu Krebsa polega na po czeniu acetylo-CoA z czterow glowym

. . . . . . . . . . . . . . . . . , w wyniku czego powstaje sze ciow glowy zwi zek o nazwie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 4 (2 pkt)Podaj nazw etapu oddychania komórkowego, który nie wymaga obecno ci tlenu. Okre l miejsce jegozachodzenia w komórce.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 38: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

CHOROBY UK ADU ODDECHOWEGO Wersja A

Zadanie 1 (4 pkt)Uzupe nij poni szy schemat odpowiednimi nazwami chorób.

* Zadanie 2 (1 pkt)Poni szy diagram przedstawia wyniki bada miertelno ci (na 100 tysi cy osób) z powodu raka p uc,przeprowadzonych w USA w ród m czyzn w wieku 40-79 lat.

Sformu uj wniosek na podstawie analizy powy szych danych.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 3 (2 pkt)Zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego mog pochodzi z ró nych róde .Podaj przyk ad szkodliwego czynnika mog cego si znale w powietrzu atmosferycznym oraz skutkujego oddzia ywania na organizm cz owieka.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 4 (2 pkt)Ustosunkuj si do zalecenia: Nale y poddawa si okresowemu prze wietlaniu klatki piersiowej.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 39: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

CHOROBY UK ADU ODDECHOWEGO Wersja A bis

Zadanie 1 (4 pkt)Uzupe nij poni szy schemat odpowiednimi nazwami chorób lub czynnikami chorobotwórczymi.

* Zadanie 2 (1 pkt)Poni szy diagram przedstawia wyniki bada miertelno ci (na 100 tysi cy osób) z powodu raka p uc,przeprowadzonych w USA w ród m czyzn w wieku 40-79 lat.

Na podstawie analizy powy szych danych udowodnij stwierdzenie: Na ogowe palenie tytoniu jest g ównprzyczyn umieralno ci na raka p uc u m czyzn w USA.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 3 (2 pkt)Zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego bardzo niekorzystnie wp ywaj na organizm cz owieka.Podaj przyk ad ród a takiego zanieczyszczenia oraz zaproponuj sposób jego wyeliminowania.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 4 (2 pkt)Ustosunkuj si do zalecenia: Nale y unika przebywania w zapylonym rodowisku.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 40: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

WSPÓ DZIA ANIE UK ADÓW ODDECHOWEGO I KRWIONO NEGO Wersja AW ADAPTACJI DO WYSI KU

Zadanie 1 (3 pkt)W czasie wzmo onego wysi ku zapotrzebowanie tkanek na tlen zwi ksza si nawet do 25 razy.Spo ród ni ej wymienionych mechanizmów fizjologicznych wybierz wszystkie te, które pozwalajorganizmowi na wykonanie tego zadania. Swój wybór uzasadnij w jednym przypadku.a) zwi ksza si procentowa zawarto karboksyhemoglobinyb) nast puje rozkurcz przepony i skurcz mi ni mi dzy ebrowychc) zwi ksza si pojemno minutowa sercad) nast puje skurcz naczy krwiono nych w pracuj cych mi niache) uruchomiony zostaje mechanizm wzmo onej wentylacji p uc

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 2 (2 pkt)Wykonano pomiary pojemno ci minutowej serca oraz miejscowego przep ywu krwi przez wybrane narz dy przymaksymalnym poch anianiu tlenu u dwóch osób. Wyniki przedstawiono w tabeli.

Osoba A Osoba BPojemno minutowa serca 24000 ml/min 5900 ml/minPrzep yw krwi przez mózg 750 ml/min 750 ml/minPrzep yw krwi przez pracuj ce mi nie szkieletowe 20850 ml/min 650 ml/minPrzep yw krwi przez nerki, w trob i przewód pokarmowy 600 ml/min 3100 ml/min

Wska , uzasadniaj c swój wybór jednym argumentem, która z tych osób (A czy B) wykonywa aintensywne wiczenia fizyczne.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 3 (2 pkt)Przedstaw, z uzasadnieniem, jedn cech budowy mi ni szkieletowych przystosowanych do du egowysi ku fizycznego w porównaniu z mi niami osób nietrenuj cych.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 4 (1 pkt)Wybierz i podkre l w ciw odpowied .

rodki oddechowe odgrywaj ce zasadnicz rol w regulacji rytmu i g boko ci oddechu znajduj si w:a) kresomózgowiu;b) mi dzymózgowiu;c) mó ku;d) rdzeniu przed onym.

Page 41: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

WSPÓ DZIA ANIE UK ADÓW ODDECHOWEGO I KRWIONO NEGO Wersja A bisW ADAPTACJI DO WYSI KU

Zadanie 1 (3 pkt)W czasie wzmo onego wysi ku zapotrzebowanie tkanek na tlen zwi ksza si nawet do 25 razy.Spo ród ni ej wymienionych mechanizmów fizjologicznych wybierz wszystkie te, które pozwalajorganizmowi na wykonanie tego zadania. Swój wybór uzasadnij w jednym przypadku.a) spada temperatura w pracuj cych mi niachb) zwi ksza si cz sto skurczów sercac) zwi ksza si procentowa zawarto karboksyhemoglobiny we krwid) wyst puje przyspieszony rytm oddychania i g bsze oddechye) nast puje rozkurcz przepony i skurcz mi ni mi dzy ebrowych

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 2 (2 pkt)Wykonano pomiary pojemno ci minutowej serca oraz miejscowego przep ywu krwi przez wybrane narz dy przymaksymalnym poch anianiu tlenu u dwóch osób. Wyniki przedstawiono w tabeli.

Osoba A Osoba BPojemno minutowa serca 24000 ml/min 5900 ml/minPrzep yw krwi przez mózg 750 ml/min 750 ml/minPrzep yw krwi przez pracuj ce mi nie szkieletowe 20850 ml/min 650 ml/minPrzep yw krwi przez nerki, w trob i przewód pokarmowy 600 ml/min 3100 ml/min

Wska , uzasadniaj c swój wybór jednym argumentem, która z tych osób (A czy B) odpoczywa a(spokojne le akowanie).

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 3 (2 pkt)Przedstaw z uzasadnieniem, jedn cech fizjologii mi ni szkieletowych przystosowanych do du egowysi ku fizycznego w porównaniu z mi niami osób nietrenuj cych.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 4 (1 pkt)Wybierz i podkre l w ciw odpowied .

rodki oddechowe odgrywaj ce zasadnicz rol w regulacji rytmu i g boko ci oddechu znajduj si w:a) ródmózgowiu;b) mó ku;c) rdzeniu przed onym;d) kresomózgowiu.

Page 42: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

BUDOWA UK ADU POKARMOWEGO Wersja A

Zadanie 1 (2 pkt)A. Jest to narz d w kszta cie rury uchodz cej do dka,

którego podstawow funkcj jest transport pokarmu.B. Jego powierzchnia jest pokryta milionami palczastych

wyrostków zwanych kosmkami jelitowymi.

Podaj nazwy oraz zaznacz strza kami na schemacielokalizacj opisanych narz dów.

A . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

B . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 2 (2 pkt)dek jest zbiornikiem pokarmu, pe ni te funkcj trawienn .

Z podanych poni ej cech wybierz wszystkie te, które stanowi jego przystosowanie do pe nionych funkcji.a) posiada wpust, czyli cz przylegaj do prze ykub) jego b ona luzowa zawiera liczne gruczo y wytwarzaj ce sok dkowyc) powierzchni ch onn zwi kszaj w nim mikrokosmkid) mi nie jego cian kurcz si

Zadanie 3 (1 pkt)Przedstaw funkcj , jak pe ni p cherzyk ciowy w uk adzie pokarmowym cz owieka.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

** Zadanie 4 (1 pkt)Wykresy przedstawiaj wyniki do wiadczenia Paw owa, w którym zmierzono ilo wydzielanego przez psa soku

dkowego pod wp ywem podanego pokarmu.

Sformu uj hipotez badawcz potwierdzon wynikami tego do wiadczenia.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 43: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

BUDOWA UK ADU POKARMOWEGO Wersja A bis

Zadanie 1 (2 pkt)A. Jest to narz d, w którym pokarm ulega mechanicznej

fragmentacji oraz wst pnemu trawieniu.B. Pe ni funkcj trawienn i odgrywa rol sterylizatora

pokarmu, dzi ki wydzielaniu kwasu solnego do jego wiat a.

Podaj nazwy oraz zaznacz strza kami na schemacielokalizacj opisanych narz dów.

A . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

B . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 2 (2 pkt)Rol jelita cienkiego jest trawienie wielu zwi zkóworganicznych, a nast pnie wch anianie strawionegopokarmu.Z podanych poni ej cech wybierz wszystkie te, które stanowi jego przystosowanie do pe nionychfunkcji.a) wyst puj w nim 3 pary du ych gruczo ów linowychb) posiada silnie pofa dowan powierzchni pokryt licznymi palczastymi wyrostkamic) gruczo y jelitowe wydzielaj luz, który chroni ciany tej cz ci przewodu pokarmowego przed

samostrawieniemd) do jego pierwszego odcinka sp ywaj sok trzustkowy i z w troby

Zadanie 3 (1 pkt)Przedstaw rol , jak odgrywa trzustka w uk adzie pokarmowym cz owieka.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

** Zadanie 4 (1 pkt)Wykresy przedstawiaj wyniki do wiadczenia Paw owa, w którym zmierzono ilo wydzielanego przez psa soku

dkowego pod wp ywem podanego pokarmu.

Sformu uj problem badawczy do tego do wiadczenia.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 44: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

SK ADNIKI POKARMOWE Wersja A

Zadanie 1 (1 pkt)Wybierz i zaznacz poprawn odpowied .

ród em energii w organizmie cz owieka s :a) uszczowce, w glowodany, woda;b) uszczowce, w glowodany, sole mineralne;c) glowodany, lipidy, bia ka (w wyj tkowych wypadkach);d) jedynie w glowodany.

Zadanie 2 (3 pkt)Dostarczaj organizmowi cz owieka najwi ksz ilo energii, a tak e niektórych witamin (np. A i E). U atwiajprzyswajanie witamin, które s w nich rozpuszczalne.Podaj nazw grupy zwi zków chemicznych, których charakterystyk przedstawiono powy ej. Wymiedwa przyk ady produktów ywno ciowych, w których te zwi zki wyst puj .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 3 (2 pkt)Podaj dwa przyk ady makroelementów. Przedstaw funkcj jednego z nich.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

** Zadanie 4 (3 pkt)Do 3 probówek wyci ni to jednakow ilo (po 5 ml): 1 – soku z winogron, 2 – soku z cytryny, 3 – sokuz cebuli. Do ka dej z nich dodano po 2 ml odczynników Fehlinga I i II. Po podgrzaniu w ka dej z nich pojawi osi ceglastoczerwone zabarwienie wiadcz ce o obecno ci grupy aldehydowej (charakterystyczne np. dlaglukozy).Sformu uj problem badawczy do opisanego eksperymentu oraz zaproponuj prób kontroln , którnale oby wykona .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 45: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

SK ADNIKI POKARMOWE Wersja A bis

Zadanie 1 (1 pkt)Wybierz i zaznacz poprawn odpowied .

ród em energii w organizmie cz owieka s :a) jedynie t uszczowce;b) uszczowce, w glowodany, woda;c) uszczowce, w glowodany, sole mineralne;d) glowodany, lipidy, bia ka (w wyj tkowych wypadkach).

Zadanie 2 (3 pkt)Zwi zki te s magazynowane przez organizm cz owieka w w trobie i mi niach. Natomiast ich ród em s

ównie produkty pochodzenia ro linnego. Mo na je podzieli ze wzgl du na przyswajalno na takie, które sprzyswajalne, i takie, które nie s , chocia obie te grupy powinny by sk adnikami ka dego jad ospisu.Podaj pe nazw grupy zwi zków chemicznych, których charakterystyk przedstawiono powy ej.Wymie dwa przyk ady produktów ywno ciowych, w których te zwi zki wyst puj .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 3 (2 pkt)Podaj dwa przyk ady mikroelementów. Przedstaw funkcj jednego z nich.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

** Zadanie 4 (3 pkt)Do 3 probówek wyci ni to jednakow ilo (po 5 ml): 1 – soku z winogron, 2 – soku z cytryny, 3 – sokuz cebuli. Do ka dej z nich dodano po 2 ml odczynników Fehlinga I i II. Po podgrzaniu w ka dej z nich pojawi osi ceglastoczerwone zabarwienie wiadcz ce o obecno ci grupy aldehydowej (charakterystyczne np. dlaglukozy).Sformu uj hipotez badawcz potwierdzon wynikami powy szego eksperymentu oraz zaproponujprób kontroln , któr nale oby wykona .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 46: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

SK ADNIKI POKARMOWE Wersja B

Zadanie 1 (2 pkt)Utrata oko o 20% ogólnej ilo ci wody z ustroju jest bardzo niebezpieczna i mo e prowadzi nawet do jegomierci.

Uzasadnij to stwierdzenie za pomoc dwóch argumentów, uwzgl dniaj c biologiczne funkcje wodyw organizmie.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 2 (2 pkt)Wymie dwa podstawowe ród a wody dla organizmu cz owieka.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 3 (1 pkt)Wybierz i zakre l zdanie fa szywe.a) Nadmierne spo ywanie bia ek jest niewskazane, poniewa prowadzi do zaburze w funkcjonowaniu

przewodu pokarmowego.b) Cz owiek potrafi magazynowa nadmiar zjedzonego bia ka.c) Niedobór pe nowarto ciowego bia ka jest szczególnie niebezpieczny dla dzieci i m odzie y, poniewa

prowadzi do zahamowania wzrostu i zaburze fizjologicznych.d) U doros ych niedobory bia ka objawiaj si obni eniem wydolno ci fizycznej, psychicznej oraz zwi kszeniem

podatno ci na zaka enia.

** Zadanie 4 (2 pkt)Do 3 probówek wlano kolejno po 2 ml: 10% roztworu elatyny, p ynu powsta ego ze zmia onychi roztartych w wodzie destylowanej nap cznia ych nasion fasoli oraz p ynu powsta ego ze zmia onychi roztartych w wodzie destylowanej nap cznia ych nasion grochu. Nast pnie do ka dej probówki dodano po 1 mlst onego kwasu azotowego. Zaobserwowano we wszystkich probówkach zmian koloru na ciemno ty.Sformu uj hipotez badawcz potwierdzon wynikiem tego do wiadczenia. Ustal i napisz, co stanowi oprób kontroln w tym do wiadczeniu.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 47: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

SK ADNIKI POKARMOWE Wersja B bis

Zadanie 1 (2 pkt)Mimo braku warto ci od ywczych woda jest niezb dnym sk adnikiem po ywienia. Bez tego sk adnikaniemo liwe by oby prawid owe funkcjonowanie cz owieka.Uzasadnij to stwierdzenie za pomoc dwóch argumentów uwzgl dniaj cych rol wody w organizmiecz owieka.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 2 (2 pkt)Wymie dwa czynniki, od których uzale nione jest zapotrzebowanie na wod dla organizmu cz owieka.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 3 (1 pkt)Wybierz i zakre l zdanie fa szywe.a) Nadmierne spo ywanie bia ek jest niewskazane, poniewa prowadzi do zaburze w funkcjonowaniu

przewodu pokarmowego.b) Niedobór pe nowarto ciowego bia ka jest szczególnie niebezpieczny dla dzieci i m odzie y, poniewa

prowadzi do zahamowania wzrostu i zaburze fizjologicznych.c) Cz owiek potrafi magazynowa nadmiar zjedzonego bia ka.d) U doros ych niedobory bia ka objawiaj si obni eniem wydolno ci fizycznej, psychicznej oraz zwi kszeniem

podatno ci na zaka enia.

** Zadanie 4 (2 pkt)Do 3 probówek wlano kolejno po 2 ml: 10% roztworu elatyny, p yn powsta y ze zmia onych i roztartychw wodzie destylowanej nap cznia ych nasion fasoli oraz taki sam p yn z nasion grochu. Nast pnie do ka dejprobówki dodano po 1 ml st onego kwasu azotowego. Zaobserwowano we wszystkich probówkach zmiankoloru na ciemno ty.Sformu uj problem badawczy do tego do wiadczenia. Podaj przyk ad zawarto ci czwartej probówki,gdyby chciano rozszerzy ten eksperyment.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 48: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

ETAPOWO TRAWIENIA Wersja A

Zadanie 1 (1 pkt)Po cz nazw odcinka przewodu pokarmowego z jego funkcj .I. prze ykII. trobaIII. jelito grubeI. cherzyk ciowy

a) magazynowanie i zag szczanie cib) trawienie w glowodanówc) wydzielanie cid) transport tre ci pokarmoweje) wch anianie wody i formowanie ka u

I . . . . . . . . . . . . . . . . II. . . . . . . . . . . . . . . . III . . . . . . . . . . . . . . . IV . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 2 (3 pkt)Uzupe nij poni sz tabel .

Miejsce trawienia Nazwa enzymu Substrat Produkt trawieniatrypsyna polipeptydyamylaza linowa maltoza

dek bia ka

Zadanie 3 (1 pkt)Przedstaw funkcj , jak spe nia w procesie trawienia w organizmie cz owieka.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 4 (2 pkt)Na poni szej skali zaznacz kó kiem optimum dzia ania trypsyny (A) i pepsyny (B).

Zadanie 5 (1 pkt)Obecno symbiotycznych bakterii w przewodzie pokarmowym jest jednym z warunków jego prawid owegofunkcjonowania.Uzasadnij to stwierdzenie za pomoc jednego argumentu.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 49: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

ETAPOWO TRAWIENIA Wersja A bis

Zadanie 1 (1 pkt)Po cz nazw odcinka przewodu pokarmowego z jego funkcj .I. jama ustnaII. trzustkaIII. jelito cienkieIV. dek

a) magazynowanie i zag szczanie cib) trawienie zwi zków organicznych, wch anianie

soli mineralnych i produktów trawieniac) wydzielanie enzymów trawiennych do

dwunastnicyd) ucie, mieszanie i rozdrabnianie pokarmue) mieszanie tre ci pokarmowej, trawienie bia ek

I . . . . . . . . . . . . . . . . II . . . . . . . . . . . . . . . . III . . . . . . . . . . . . . . . IV . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 2 (3 pkt)Uzupe nij poni sz tabel .

Miejsce trawienia Nazwa enzymu Substrat Produkt trawieniajama ustna skrobia

pepsyna peptydy i dwupeptydyjelito cienkie lipidy

Zadanie 3 (1 pkt)Podaj przyk ad funkcji, jak spe nia kwas solny znajduj cy si w soku dkowym w organizmiecz owieka.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 4 (2 pkt)Na poni szej skali zaznacz kó kiem optimum dzia ania maltazy (A) i amylazy linowej (B).

Zadanie 5 (1 pkt)Bakterie znajduj ce si w przewodzie pokarmowym cz owieka pe ni pozytywn rol .Uzasadnij to stwierdzenie za pomoc jednego argumentu.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 50: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

TROBA Wersja A

Zadanie 1 (2 pkt)Rysunek przedstawia kr enie wrotne w troby.Wska strza wrotn . Podaj jedn , najbardziejcharakterystyczn cech p ynu ustrojowegotransportowanego tym naczyniem.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 2 (2 pkt)

1 – nadmiar ulega przemianie; 2 – glikogen;3 – w miar potrzeby ulega przemianie; 4 – glukoza

Okre l, dla jakiego st enia glukozy we krwi charakterystyczne s przemiany przedstawione napowy szym schemacie. Podaj przyk ad sytuacji, w której wyst puje podobne st enie glukozyw organizmie.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 3 (1 pkt)troba pe ni funkcj wydzielnicz .

Udowodnij to stwierdzenie za pomoc jednego argumentu.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 4 (3 pkt)Oce prawdziwo poni szych zda dotycz cych funkcji metabolicznej w troby, zaznaczaj c toznakiem + w odpowiedniej rubryce tabeli.

Prawda Fa sza) troba uczestniczy w wytwarzaniu t uszczów z wolnych kwasów t uszczowych oraz

z w glowodanów.b) Do syntezy glukozy komórki w troby wykorzystuj skrobi .c) W w trobie przemianom ulegaj aminokwasy s ce do syntezy bia ek.

Page 51: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

TROBA Wersja A bis

Zadanie 1 (2 pkt)Rysunek przedstawia kr enie wrotne w troby.Wska strza t tnic w trobow . Podaj jedn ,najbardziej charakterystyczn cech p ynu ustrojowegotransportowanego tym naczyniem.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 2 (2 pkt)

Okre l, dla jakiego st enia glukozy we krwi charakterystyczne s przemiany przedstawione napowy szym schemacie. Podaj przyk ad sytuacji, w której wyst puje podobne st enie glukozyw organizmie.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 3 (1 pkt)troba pe ni funkcj detoksykacyjn .

Udowodnij to stwierdzenie za pomoc jednego argumentu.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 4 (3 pkt)Oce prawdziwo poni szych zda dotycz cych funkcji metabolicznej w troby, zaznaczaj c toznakiem + w odpowiedniej rubryce tabeli.

Prawda Fa sza) troba uczestniczy w wytwarzaniu t uszczów z wolnych kwasów t uszczowych oraz

z w glowodanów.b) Do syntezy glukozy komórki w troby wykorzystuj glikogen.c) W w trobie przemianom ulegaj aminokwasy s ce do magazynowania bia ek.

Page 52: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

NORMY ZAPOTRZEBOWANIA ENERGETYCZNEGO Wersja A

Zadanie 1 (2 pkt)Z podanych poni ej funkcji yciowych wybierz i podkre l dwie, które s obj te podstawow przemianmaterii (PPM).a) transport sk adników przez b ony biologiczneb) aktywno fizycznac) termogenezad) wydzielanie hormonówe) synteza sk adników koniecznych do budowy i regeneracji komórek

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 2 (1 pkt)Badano wydatek energetyczny podczas ró nych form aktywno ci yciowej. Wyniki przedstawiono w tabeli.

Rodzaj aktywno ci Wydatek energetyczny [kcal/kg/10 min]Spanie 0,172Siedzenie i czytanie 0,176Zaj cia lekcyjne 0,268Siedzenie, pisanie 0,245Ubieranie si 0,466Gra w tenisa sto owego 0,566Jazda na rowerze 0,734Gra w tenisa ziemnego 1,014Bieg prze ajowy 1,630

Sformu uj hipotez badawcz potwierdzon wynikami bada .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 3 (3 pkt)Uzupe nij tekst, wpisuj c w wolne miejsca okre lenia wybrane z podanych: zrównowa ony,niezrównowa ony, dodatni, ujemny.Oty prosta najcz ciej zwi zana jest z nadmiernym, przekraczaj cym zapotrzebowanie energetyczne

organizmu, spo ywaniem pokarmu, co charakteryzuje bilans . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Inna nieprawid owo

w ywieniu prowadzi do drastycznego zmniejszenia masy cia a (niedowagi), która charakteryzuje bilans

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . W ciw mas cia a zapewnia natomiast bilans . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 4 (2 pkt)Oty jest jednym z czynników u atwiaj cych pojawienie si i rozwój wielu chorób, dlatego te lekarze cz stozalecaj zlikwidowanie nadmiernej masy cia a.Podaj dwa przyk ady zalece , których zastosowanie pomaga w walce z nadwag .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 53: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

NORMY ZAPOTRZEBOWANIA ENERGETYCZNEGO Wersja A bis

Zadanie 1 (2 pkt)Z podanych poni ej funkcji yciowych wybierz i podkre l dwie, które nie s obj te podstawowprzemian materii (PPM):a) transport sk adników przez b ony biologiczne;b) aktywno fizyczna;c) termogeneza;d) wydzielanie hormonów;e) synteza sk adników koniecznych do budowy i regeneracji komórek.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 2 (1 pkt)Badano wydatek energetyczny podczas ró nych form aktywno ci yciowej. Wyniki przedstawiono w tabeli.

Rodzaj aktywno ci Wydatek energetyczny [kcal/kg/10 min]Spanie 0,172Siedzenie i czytanie 0,176Zaj cia lekcyjne 0,268Siedzenie, pisanie 0,245Ubieranie si 0,466Gra w tenisa sto owego 0,566Jazda na rowerze 0,734Gra w tenisa ziemnego 1,014Bieg prze ajowy 1,630

Przedstaw wniosek z analizy powy szych wyników bada .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 3 (3 pkt)Uzupe nij tekst, wpisuj c w wolne miejsca okre lenia wybrane z podanych: ujemny, dodatni,zrównowa ony, niezrównowa ony.Je eli warto energetyczna ca odziennego po ywienia odpowiada zapotrzebowaniu energetycznemu

organizmu, to taki bilans energetyczny nazywa si . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Je eli warto energetyczna

pokarmu jest ni sza ni potrzeby organizmu to mamy do czynienia z bilansem . . . . . . . . . . . . . . . . D ugotrwa y

bilans . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . mo e by jedn z przyczyn oty ci.

Zadanie 4 (2 pkt)Oty jest nie tylko nieestetyczna, ale stanowi tak e czynnik u atwiaj cy pojawienie si i rozwój niektórychchorób.Wymie dwa przyk ady schorze , których przyczyn mo e by oty .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 54: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

NORMY ZAPOTRZEBOWANIA ENERGETYCZNEGO Wersja B

Zadanie 1 (2 pkt)Podane poni ej przyk ady funkcji yciowych rozdziel na te, które nie s obj te podstawow przemianmaterii (PPM (I) i te, które PPM obejmuje (II).a) aktywno fizycznab) praca uk adu oddechowegoc) termogenezad) wydzielanie hormonówe) synteza sk adników koniecznych do budowy i regeneracji komórekf) praca uk adu kr eniag) transport sk adników przez b ony biologiczne

I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 2 (3 pkt)Przedstaw trzy zmiany, jakim podlega intensywno PPM (na 1 kg masy cia a) w zale no ci od wiekuorganizmu cz owieka.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 3 (2 pkt)Na podstawie analizy wykresu przedstaw dwa wnioskidotycz ce wydatków energetycznych na PPM.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 4 (2 pkt)Podaj definicj bilansu energetycznego oraz okre l, kiedy b dzie on dodatni dla organizmu.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 55: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

NORMY ZAPOTRZEBOWANIA ENERGETYCZNEGO Wersja B bis

Zadanie 1 (2 pkt)Podane poni ej przyk ady funkcji yciowych rozdziel na te, które s obj te podstawow przemianmaterii (PPM (I) i te, których PPM nie obejmuje (II).a) transport sk adników przez b ony biologiczneb) aktywno fizycznac) praca uk adu oddechowegod) termogenezae) wydzielanie hormonówf) synteza sk adników koniecznych do budowy i regeneracji komórekg) praca uk adu kr enia

I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 2 (3 pkt)Przedstaw trzy zmiany, jakim podlega intensywno PPM (na 1 kg masy cia a) w organizmie cz owiekaw zale no ci od p ci.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 3 (2 pkt)Na podstawie analizy wykresu przedstaw dwa wnioski dotycz ce wydatków energetycznych zwi zanychz produkcj ciep a i aktywno ci fizyczn .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 4 (2 pkt)Podaj definicj bilansu energetycznego oraz okre l, kiedy b dzie on ujemny dla organizmu.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 56: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

KLASYFIKACJA DIET Wersja A

Zadanie 1 (3 pkt)Wska , w którym z ni ej wymienionych produktów ywno ciowych jest najwi cej: witaminy D,witamin A i C, witamin grupy B.

witamina D . . . . . . . . . . , witaminy A i C . . . . . . . . . . , witaminy grupy B . . . . . . . . . .

Zadanie 2 (1 pkt)Podaj jeden argument za spo ywaniem du ych ilo ci b onnika.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 3 (2 pkt)Podaj definicj poj cia: aminokwas endogenny oraz dwa przyk ady tego rodzaju aminokwasów.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 4 (1 pkt)Wyka za pomoc jednego argumentu, e jod jest niezb dnym pierwiastkiem dla prawid owegofunkcjonowania organizmu cz owieka.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 57: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

KLASYFIKACJA DIET Wersja A bis

Zadanie 1 (3 pkt)Wska , w którym z ni ej wymienionych produktów ywno ciowych jest najwi cej: witaminy D, witaminyA i C, witaminy grupy B.

witamina D . . . . . . . . . . , witaminy A i C . . . . . . . . . . , witaminy grupy B . . . . . . . . . .

Zadanie 2 (1 pkt)Podaj jeden argument za unikaniem spo ywania nadmiernych ilo ci t uszczów pochodzenia zwierz cego.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 3 (2 pkt)Podaj definicj poj cia: aminokwas egzogenny oraz dwa przyk ady tego rodzaju aminokwasów.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 4 (1 pkt)Wyka za pomoc jednego argumentu, e elazo jest niezb dnym pierwiastkiem dla prawid owegofunkcjonowania organizmu cz owieka.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 58: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

UK ADANIE JAD OSPISÓW Wersja A

Zadanie 1 (4 pkt)Aby prawid owo funkcjonowa , cz owiek, niezale nie od miejsca zamieszkania i trybu ycia, musi pobraz po ywienia okre lon ilo energii i niezb dnych sk adników od ywczych.Maj c to na uwadze, przedstaw 4 zalety diety wegetaria skiej.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 2 (2 pkt)Do ka dego rodzaju aminokwasów dopasuj odpowiednie przyk ady.I. aminokwasy egzogenneII. aminokwasy endogenne

I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

a) fenyloalaninab) alaninac) glicynad) tryptofane) serynaf) walina

II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 3 (4 pkt)Korzystaj c z podanych ni ej ró nych produktów ywno ciowych, zaproponuj przygotowanie zestawuobiadowego (dwudaniowy z deserem) dla dzieci w wieku 8-15 lat, których rodzice s wegetarianami. Podajuzasadnienie do przedstawionego przyk adu jad ospisu.

ry , makaron, bia e pieczywo, razowy chleb, m kakurczak, jajka, krewetki, oso w dzony, pstr gmleko, mietana, kefir, bia y serbanany, ananas, truskawki, jab ka, czarna porzeczkasoja, fasola, kukurydza, ziemniaki, marchewka, seler, cebula, pietruszkaprzyprawy, olej lub mas o do sma enia

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 59: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

UK ADANIE JAD OSPISÓW Wersja A bis

Zadanie 1 (4 pkt)Aby prawid owo funkcjonowa , cz owiek, niezale nie od miejsca zamieszkania i trybu ycia, musi pobraz po ywienia okre lon ilo energii i niezb dnych sk adników od ywczych.Maj c to na uwadze, przedstaw 4 wady diety wegetaria skiej.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 2 (2 pkt)Do ka dego rodzaju aminokwasów dopasuj odpowiednie przyk ady.I. aminokwasy egzogenneII. aminokwasy endogenne

I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

a) izoleucynab) leucynac) glicynad) lizynae) serynaf) prolina

II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 3 (4 pkt)Korzystaj c z podanych ni ej ró nych produktów ywno ciowych, zaproponuj przygotowanie zestawuobiadowego (dwudaniowy z deserem) dla wegetarianki b cej w ci y. Podaj uzasadnienie doprzedstawionego przyk adu jad ospisu.

ry , makaron, bia e pieczywo, razowy chleb, m kakurczak, jajka, krewetki, oso w dzony, pstr gmleko, mietana, bia y serbanany, ananas, truskawki, jab ka, czarna porzeczkasoja, fasola, kukurydza, ziemniaki, marchewka, seler, cebula, pietruszka, pomidoryprzyprawy, olej lub mas o do sma enia

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 60: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

UK ADANIE JAD OSPISÓW Wersja B

Zadanie 1 (2 pkt)Oce i uzasadnij, który z przedstawionych posi ków ( niadanie I lub II) nie powinien by spo ywany przezosoby maj ce problemy z nadwag .I

kromka razowego chleba z mas em ro linnym,bia ym chudym serem i szczypiorkiemczarna kawa

IIbu ka z mas em i boczkiembu ka z mas em i d emempomidorkawa bia a z 3% mlekiem

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 2 (2 pkt)Wyt umacz, dlaczego cis a (absolutna) dieta wegetaria ska nie mo e by stosowana w ywieniu kobietci arnych lub karmi cych. Podaj przyk ad pokarmu, którym nale oby j uzupe ni .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 3 (3 pkt)Uzupe nij informacje zawarte na schemacie piramidy pokarmowej. Podaj dwie zasady, jakimi nale y sikierowa podczas planowania jad ospisu dla okre lonej grupy osób.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 4 (1 pkt)Uzasadnij konieczno podawania informacji o zawarto ci glutenu na opakowaniach ywno ci.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 61: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

UK ADANIE JAD OSPISÓW Wersja B bis

Zadanie 1 (2 pkt)Oce i uzasadnij, który z przedstawionych posi ków ( niadanie I lub II) jest bardziej wskazany dla osóbmaj cych problemy z nadwag .I

bu ka z mas em i boczkiembu ka z mas em i d emempomidorkawa bia a z 3% mlekiem

IIkromka razowego chleba z mas em ro linnym,bia ym chudym serem i szczypiorkiemherbata z cytryn

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 2 (2 pkt)Wyt umacz, dlaczego cis a (absolutna) dieta wegetaria ska nie mo e by stosowana w ywieniu dziecii m odzie y. Podaj przyk ad pokarmu, którym nale oby j uzupe ni .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 3 (3 pkt)Uzupe nij informacje zawarte na schemacie piramidy pokarmowej. Podaj dwie zasady, jakimi nale y sikierowa podczas planowania jad ospisu dla okre lonej grupy osób.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 4 (1 pkt)Uzasadnij konieczno podawania informacji o zawarto ci laktozy na opakowaniach ywno ci.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 62: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

REGULACJA NERWOWO-HORMONALNA Wersja A (zakres rozszerzony)PROCESU TRAWIENIA

Zadanie 1 (3 pkt)Schemat w sposób niekompletny przedstawia mechanizm kontroli zjawiska g odu.Uzupe nij go, wpisuj c w wolne miejsca odpowiednie okre lenia wybrane z ni ej podanych:

brak aknienia;aknienie;

wzrost poziomu glukozy we krwi;spadek poziomu glukozy we krwi.

Zadanie 2 (1 pkt)Wybierz i podkre l zdanie, które jest b dne.a) Wydzielanie enzymów trawiennych musi by skoordynowane z pojawieniem si pokarmu.b) Jedyn reakcj na obecno po ywienia w jamie ustnej jest wydzielanie si liny.c) Gastryna to hormon tkankowy powoduj cy wydzielanie si soku dkowego.d) Odczuwanie g odu i syto ci jest regulowane zgodnie z zasad ujemnego sprz enia zwrotnego przez o rodek

pokarmowy.

Zadanie 3 (1 pkt)Przedstaw wp yw stresu i rozdra nienia na wydzielanie enzymów trawiennych.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 4 (1 pkt)Podaj przyk ad udzia u uk adu nerwowego w procesie regulacji trawienia.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 63: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

REGULACJA NERWOWO-HORMONALNA Wersja A bis (zakres rozszerzony)PROCESU TRAWIENIA

Zadanie 1 (3 pkt)Schemat w sposób niekompletny przedstawia mechanizm kontroli zjawiska syto ci.Uzupe nij go, wpisuj c w wolne miejsca odpowiednie okre lenia wybrane z ni ej podanych:

brak aknienia;aknienie;

wzrost poziomu glukozy we krwi;spadek poziomu glukozy we krwi.

Zadanie 2 (1 pkt)Wybierz i podkre l zdanie, które jest b dne.a) Wydzielanie enzymów trawiennych musi by skoordynowane z pojawieniem si pokarmu.b) Obecno po ywienia w jamie ustnej wyzwala szereg reakcji pobudzaj cych uk ad pokarmowy,

rozpoczynaj c od wydzielania liny.c) Gastryna to hormon tkankowy powoduj cy wydzielanie soku dkowego.d) Odczuwanie g odu i syto ci jest regulowane zgodnie z zasad dodatniego sprz enia zwrotnego przez o rodek

pokarmowy.

Zadanie 3 (1 pkt)Przedstaw wp yw smutku i l ku na wydzielanie enzymów trawiennych.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 4 (1 pkt)Podaj przyk ad udzia u uk adu dokrewnego w procesie regulacji trawienia.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 64: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

ZABURZENIA PRAWID OWEJ WAGI CIA A Wersja A

Zadanie 1 (2 pkt)Dodatni bilans energetyczny wi e si zwykle z nadwag lub oty ci .Wybierz z ni ej opisanych rodzajów diet tak , któr mo na by poleci osobie z podobnym problemem.Swój wybór uzasadnij jednym argumentem.a) Dieta ubogot uszczowa – ten rodzaj diety ma na celu ograniczenie spo ywania t uszczów.b) Dieta podstawowa – zawiera wszystkie sk adniki pokarmowe, w ilo ciach przewidzianych dla cz owieka

zdrowego.c) Dieta niskoenergetyczna – wykorzystywane s produkty o niskiej warto ci energetycznej i stosunkowo du ej

obj to ci.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 2 (3 pkt)Okre l pod e oraz przedstaw dwa przyk ady skutków bulimii dla organizmu.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 3 (3 pkt)Uzupe nij poni szy schemat, rysuj c brakuj ce groty strza ek. Napisz, co oznacza litera Y. Okre l rodzajsprz enia reguluj cego mechanizm kontroli zjawiska g odu i syto ci.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 65: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

ZABURZENIA PRAWID OWEJ WAGI CIA A Wersja A bis

Zadanie 1 (2 pkt)Dodatni bilans energetyczny wi e si zwykle z nadwag lub oty ci .Wybierz z ni ej opisanych rodzajów diet tak , któr mo na by poleci osobie z podobnym problemem.Swój wybór uzasadnij jednym argumentem.a) Dieta bogatobia kowa – zapewnia choremu odpowiednie ilo ci bia ka i energii.b) Dieta ubogot uszczowa – ten rodzaj diety ma na celu ograniczenie spo ywania t uszczów.c) Dieta niskoenergetyczna – wykorzystane s produkty o niskiej warto ci energetycznej i stosunkowo du ej

obj to ci.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 2 (3 pkt)Okre l pod e oraz przedstaw dwa przyk ady skutków anoreksji dla organizmu.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 3 (3 pkt)Uzupe nij poni szy schemat, rysuj c brakuj ce groty strza ek. Napisz, co oznacza litera X. Okre l rodzajsprz enia reguluj cego mechanizm kontroli zjawiska g odu i syto ci.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 66: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

PASO YTY PRZEWODU POKARMOWEGO Wersja A

Zadanie 1 (2 pkt)Zaklasyfikuj wszystkie ni ej wymienione nazwy paso ytów do robaków p askich (I) lub robakówob ych (II).a) tasiemiec uzbrojonyb) osiec) tasiemiec kar owatyd) owsike) glista ludzka

I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 2 (1 pkt)Po cz w pary nazw paso yta ze ród em zara enia si nim.I. owsikII. glista ludzkaIII. tasiemiec nieuzbrojony

a) zjedzenie surowego lub niedogotowanego mi sawo owego z larwami paso yta

b) kontakt z jajami paso yta, które znajduj si naprzedmiotach lub po ywieniu dotykanych przezchorego

c) zjedzenie surowego lub niedogotowanego mi sawieprzowego z larwami paso yta

d) spo ycie nieumytych, zaka onych jajamiwarzyw, owoców lub zanieczyszczonej wody

I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 3 (2 pkt)Wymie dwa przyk ady chorób wywo ywanych przez paso yty w przewodzie pokarmowym cz owieka.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 4 (2 pkt)Wska jeden z b dów, jaki pope niono, rysuj cponi szy schemat cyklu rozwojowego jednegoz tasiemców. Swój wybór uzasadnij jednymargumentem.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 5 (2 pkt)Podaj definicj poj cia: ywiciel ostateczny oraz nazw organizmu, który mo e pe ni jego funkcj(dla przyk adowego paso yta).

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 67: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

PASO YTY PRZEWODU POKARMOWEGO Wersja A bis

Zadanie 1 (2 pkt)Zaklasyfikuj wszystkie ni ej wymienione nazwy paso ytów do robaków p askich (I) lub robakówob ych (II).a) osog ówkab) owsikc) tasiemiec nieuzbrojonyd) glista ludzkae) tasiemiec uzbrojony

I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 2 (1 pkt)Po cz nazw paso yta ze ród em zara enia si nim.I. glista ludzkaII. osieIII. tasiemiec nieuzbrojony

a) zjedzenie surowego lub niedogotowanego mi sawo owego z larwami paso yta

b) kontakt z jajami paso yta, które znajduj si naprzedmiotach lub po ywieniu dotykanych przezchorego

c) zjedzenie surowego lub niedogotowanego mi sawieprzowego lub z dzika z otorbionymi larwamipaso yta

d) spo ycie nieumytych, zaka onych jajamiwarzyw, owoców lub zanieczyszczonej wody

I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 3 (2 pkt)Wymie dwa przyk ady szkodliwego dzia ania paso ytów na organizm ywiciela.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 4 (2 pkt)Wska jeden z b dów, jaki pope niono, rysuj cponi szy schemat cyklu rozwojowego jednegoz tasiemców. Swój wybór uzasadnij jednymargumentem.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 5 (2 pkt)Podaj definicj poj cia: ywiciel po redni oraz nazw organizmu, który mo e pe ni jego funkcj(dla przyk adowego paso yta).

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 68: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

BUDOWA UK ADU WYDALNICZEGO Wersja A

Zadanie 1 (3 pkt)Wska i podpisz na schemacie: moczowody, cewk moczow , nerki, p cherz moczowy. Podkre l strukturodpowiedzialn za wytwarzanie moczu.

* Zadanie 2 (2 pkt)Ka dy nefron sk ada si z:

cia ka nerkowego;kanalika kr tego bli szego;

tli nefronu;kanalika kr tego dalszego;

uchodz cego ostatecznie do:kanalika zbiorczego.

Podkre l wszystkie struktury znajduj ce si w rdzeniu nerki.

Zadanie 3 (1 pkt)Podaj lokalizacj o rodka nerwowego odpowiedzialnego za odruch wydalania moczu.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 4 (2 pkt)Ustosunkuj si do stwierdzenia:

ugo cewki moczowej jest niezale na od p ci cz owieka.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 69: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

BUDOWA UK ADU WYDALNICZEGO Wersja A bis

Zadanie 1 (3 pkt)Wska i podpisz na schemacie: moczowody, nerki, cewk moczow , p cherz moczowy. Podkre lstruktur odpowiedzialn za gromadzenie moczu.

* Zadanie 2 (2 pkt)Ka dy nefron sk ada si z:

cia ka nerkowego;kanalika kr tego bli szego;

tli nefronu;kanalika kr tego dalszego;

uchodz cego ostatecznie do:kanalika zbiorczego.

Podkre l wszystkie struktury znajduj ce si w korze nerki.

Zadanie 3 (1 pkt)Podaj lokalizacj o rodka nerwowego odpowiedzialnego za wiadome kierowanie odruchem wydalaniamoczu.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 4 (2 pkt)Ustosunkuj si do stwierdzenia:

ugo cewki moczowej jest zale na od p ci cz owieka.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 70: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

MECHANIZM POWSTAWANIA MOCZU Wersja A

Zadanie 1 (1 pkt)Po cz nazw zb dnego produktu metabolizmu z uk adem bior cym udzia w usuwaniu go z organizmucz owieka.I. barwniki cioweII. dwutlenek w glaIII. mocznik

a) uk ad krwiono nyb) uk ad pokarmowyc) uk ad wydalniczyd) uk ad oddechowy

I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 2 (2 pkt)W ci gu doby nerki cz owieka wytwarzaj oko o 150–180 l moczu pierwotnego zawieraj cego du e ilo cimi dzy innymi glukozy lub aminokwasów oraz soli mineralnych, z czego ostatecznie zostaje wydalone do 2 lmoczu ostatecznego.Wska i podpisz na rysunku t cz nefronu, która zabezpiecza organizm cz owieka przed tak wielkutrat wody.

** Zadanie 3 (2 pkt)Przeprowadzono badania, w których przez kilka dni mierzono ilo wydalanego w ci gu doby moczu, w losowowybranych grupach dziewcz t i ch opców, w wieku 20 lat. W pierwszej fazie do wiadczenia wszystkie osobywykonywa y intensywne wiczenia fizyczne. W drugiej fazie spokojnie odpoczywa y. Podczas kolejnychpowtórze zmieniano ilo dostarczanych do picia p ynów, raz podaj c ich bardzo du o, w innych dniachograniczaj c je do minimum.Sformu uj dwie hipotezy robocze do powy szych bada .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 4 (1 pkt)Przedstaw przyk ad funkcji wydzielniczej nerek.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 71: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

MECHANIZM POWSTAWANIA MOCZU Wersja A bis

Zadanie 1 (1 pkt)Po cz nazw zb dnego produktu metabolizmu z uk adem bior cym udzia w usuwaniu go z organizmucz owieka.I. dwutlenek w glaII. barwniki cioweIII. kwas moczowy

a) uk ad pokarmowyb) uk ad wydalniczyc) uk ad krwiono nyd) uk ad oddechowy

I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 2 (2 pkt)W ci gu doby nerki cz owieka wytwarzaj oko o 150-180 l moczu pierwotnego zawieraj cego du e ilo cimi dzy innymi glukozy lub aminokwasów oraz soli mineralnych, z czego ostatecznie zostaje wydalone do 2 lmoczu ostatecznego.Wska i podpisz na rysunku t cz nefronu, która zabezpiecza organizm cz owieka przed utrat glukozyi aminokwasów.

** Zadanie 3 (2 pkt)Przeprowadzono badania, w których przez kilka dni mierzono ilo wydalanego w ci gu doby moczu, w losowowybranych grupach dziewcz t i ch opców, w wieku 20 lat. W pierwszej fazie do wiadczenia wszystkie osobywykonywa y intensywne wiczenia fizyczne. W drugiej fazie spokojnie odpoczywa y. Podczas kolejnychpowtórze zmieniano ilo dostarczanych do picia p ynów, raz podaj c ich bardzo du o, w innych dniachograniczaj c je do minimum.Sformu uj dwa problemy badawcze do powy szych bada .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 4 (1 pkt)Przedstaw przyk ad funkcji regulacyjnej nerek.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 72: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

HIGIENA UK ADU WYDALNICZEGO Wersja A

Zadanie 1 (2 pkt)W moczu ostatecznym mog si pojawi ró ne substancje, których analiza pozwala na identyfikacj wieluchorób.Wymie dwa przyk ady substancji, których nie ma w moczu cz owieka zdrowego. Dla jednej z nich podajnazw rodzaju schorzenia, które mog o spowodowa pojawienie si tej substancji w moczu.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 2 (2 pkt)Schemat jest ilustracj sposobu dzia ania tzw. sztucznej nerki.Ustal, który z p ynów (A czy B) jest p ynem dializacyjnym. Podaj jedenargument uzasadniaj cy odpowied .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 3 (2 pkt)Przedstaw jeden z typowych objawów zapalenia p cherza moczowego. Podaj g ówn przyczyn tegoschorzenia.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

** Zadanie 4 (1 pkt)W tabeli podano wyniki bada ilo ci wydalanego moczu i potu przez tego samego cz owieka, przy za eniu, eka dego dnia jad i pi dok adnie tyle samo.

Dzie o temperaturze: Mocz [dm3] Pot [dm3] NaCl w moczu [g] NaCl w pocie [g]Optymalnej 1,5 0,5 17,0 1,5Niskiej 2,0 0 18,5 0Wysokiej 0,375 2,0 12,5 6,0

Sformu uj problem badawczy do powy szego do wiadczenia.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 73: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

HIGIENA UK ADU WYDALNICZEGO Wersja A bis

Zadanie 1 (2 pkt)W moczu ostatecznym mog si pojawi ró ne substancje, których analiza pozwala na identyfikacj wieluchorób.Spo ród ni ej wymienionych podkre l dwa przyk ady substancji, których nie ma w moczu cz owiekazdrowego. W jednym przypadku uzasadnij swój wybór, podaj c nazw prawdopodobnego schorzenia,którego objawem jest wyst powanie tej substancji w moczu:bia ko, mocznik, glukoza, chlorek sodu, kwas moczowy, kreatynina.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 2 (2 pkt)Schemat jest ilustracj sposobu dzia ania tzw. sztucznej nerki.Ustal, który z p ynów (A czy B) jest osoczem krwi. Podaj jedenargument uzasadniaj cy odpowied .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 3 (2 pkt)Podaj z uzasadnieniem, u której z p ci zapalenie p cherza moczowego wyst puje najcz ciej.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

** Zadanie 4 (1 pkt)W tabeli podano wyniki bada ilo ci wydalanego moczu i potu przez tego samego cz owieka, przy za eniu, eka dego dnia jad i pi dok adnie tyle samo.

Dzie o temperaturze: Mocz [dm3] Pot [dm3] NaCl w moczu [g] NaCl w pocie [g]Optymalnej 1,5 0,5 17,0 1,5Niskiej 2,0 0 18,5 0wysokiej 0,375 2,0 12,5 6,0

Sformu uj hipotez badawcz potwierdzon wynikami powy szego do wiadczenia.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 74: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

1.3. Schematy oceniania i modele odpowiedziUwaga: Znak „/” oznacza inn , równie poprawn wersj odpowiedzi.

HOMEOSTAZA Wersja AZadanie 1 (1 pkt)Za wybór w ciwej odpowiedzi (d) – 1 pkt.

Zadanie 2 (3 pkt)Za ka de poprawnie ocenione zdanie – po 1 pkt: a – fa sz, b – prawda, c – prawda.

Zadanie 3 (2 pkt)Za ka z dwóch prawid owo wskazanych par parametrów – po 1 pkt.Przyk ady: pH, zawarto tlenu, zawarto dwutlenku w gla, st enie glukozy, st enie soli, temperatura,ci nienie, zawarto wody.Uwaga: Je eli ucze poda wi cej ni 4 parametry, ocenie podlegaj 4 pierwsze.

* Zadanie 4 (3 pkt)Za prawid owe podanie nazwy organizmu – 1 pkt.Przyk ad: Wykres dotyczy organizmu sta ocieplnego. Za stwierdzenie, e temperatura podlega u tychorganizmów wewn trznej kontroli – 1 pkt.Przyk ad: Temperatura jest ci le kontrolowana i utrzymywana na sta ym poziomie u zwierz t sta ocieplnych.Za poprawne uzasadnienie na podstawie analizy wykresu – 1 pkt.Przyk ad: (...) poniewa nieznacznie si tylko podnosi wraz ze wzrostem temperatury otoczenia i pozostajeniezmieniona na jednym poziomie (charakterystycznym dla danego gatunku zwierz t).

HOMEOSTAZA Wersja A bis

Zadanie 1 (1 pkt)Za wybór w ciwej odpowiedzi (d) – 1 pkt.

Zadanie 2 (3 pkt)Za ka de poprawnie ocenione zdanie – po 1 pkt: a – prawda, b – fa sz, c – prawda.

Zadanie 3 (2 pkt)Za ka z dwóch prawid owo wskazanych par parametrów – po 1 pkt.Przyk ady: zawarto tlenu w otoczeniu, zawarto dwutlenku w gla, temperatura powietrza, ci nienie,wilgotno , nas onecznienie.Uwaga: Je eli ucze poda wi cej ni 4 parametry, ocenie podlegaj 4 pierwsze.

* Zadanie 4 (3 pkt)Za prawid owe podanie nazwy organizmu – 1 pkt.Przyk ad: Wykres dotyczy organizmu zmiennocieplnego.Za stwierdzenie, e temperatura nie podlega u tych organizmów wewn trznej kontroli – 1 pkt.Przyk ad: Temperatura jest uzale niona od temperatury otoczenia.Za poprawne uzasadnienie na podstawie analizy wykresu – 1 pkt.Przyk ad: (...) poniewa ro nie wprost proporcjonalnie do temperatury otoczenia, wahaj c si w szerokichgranicach.

HOMEOSTAZA Wersja B

Zadanie 1 (1 pkt)Za wybór w ciwej odpowiedzi (c) – 1 pkt.

Zadanie 2 (1 pkt)Za prawid owe okre lenie skutku (choroba lub nawet mier ) – 1 pkt.

Page 75: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

Zadanie 3 (4 pkt)Za ka z dwóch prawid owo narysowanych strza ek – po 1 pkt. A BZa ka prawid ow nazw – po 1 pkt (A – dyfuzja, B – transport aktywny).

* Zadanie 4 (2 pkt)Za przedstawienie logicznego wniosku – 1 pkt.Przyk ady:• Tolerowane przez organizm warto ci parametru zawieraj si mi dzy minimum a maksimum.• Tolerowane przez organizm warto ci parametru oscyluj wokó warto ci optymalnej.Za prawid owe podanie nazwy wielko ci (zakres tolerancji) – 1 pkt.

Zadanie 5 (2 pkt)Za podanie w ciwej nazwy parametru (temperatura) – 1 pkt.Za prawid owe uzasadnienie – 1 pkt.Przyk ad: Poniewa temperatura cia a tych organizmów nie zale y od temperatury otoczenia.

HOMEOSTAZA Wersja B bis

Zadanie 1 (1 pkt)Za wybór w ciwej odpowiedzi (d) – 1 pkt.

Zadanie 2 (1 pkt)Za stwierdzenie, e nie wraz z uzasadnieniem – 1 pkt.Przyk ad: Poniewa trwa e rozpr enie tych mechanizmów w konsekwencji spowoduje mier organizmu.

Zadanie 3 (4 pkt)Za ka z dwóch prawid owo narysowanych strza ek – po 1 pkt. A BZa prawid owe okre lenie wymaga energetycznych w obu przypadkach po 1 pkt(A – nie wymaga energii, B – wymaga dostarczenia energii).

* Zadanie 4 (2 pkt)Za stwierdzenie, e nie b jednakowe – 1 pkt.Za przedstawienie logicznego argumentu – 1 pkt.Przyk ady:• Poniewa zakresy tolerancji danego parametru s ró ne dla ró nych gatunków.• Poniewa istniej organizmy o w skim lub szerokim zakresie tolerancji danego parametru, np. temperatury.

Zadanie 5 (2 pkt)Za podanie w ciwej nazwy parametru (temperatura) – 1 pkt.Za prawid owe uzasadnienie – 1 pkt.Przyk ad: Poniewa temperatura cia a tych organizmów zale y od temperatury otoczenia.

MECHANIZMY HOMEOSTAZY Wersja A

Zadanie 1 (2 pkt)Za w ciwy wybór procesów do I i do II – po 1 pkt:I – c; II – a, b, d.

* Zadanie 2 (2 pkt)Za prawid owe zaznaczenie pola wykresu – 1 pkt.

Za wskazanie sprz enia zwrotnego ujemnego – 1 pkt.

Page 76: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

Zadanie 3 (1 pkt)Za trafne wyja nienie ró nicy (odwo uj ce si do definicji homeostazy i wynikaj ce z porównania) – 1 pkt.Przyk ady:• Równowaga dynamiczna ekosystemu nie ma celowego charakteru, jak to jest w przypadku homeostazyorganizmu.• Ró ne parametry w ekosystemie nie s z góry ustalone i mog mie ró ne warto ci zale ne od warunkówzewn trznych, a homeostaza organizmu ma na celu utrzymanie jego parametrów na za onym poziomie(niezale nie od warunków zewn trznych).

* Zadanie 4 (3 pkt)Za prawid owe wskazanie ka dego z 3 czynników – po 1 pkt:A (bodziec) – zmiana poziomu wapnia we krwi;B (receptor) – wyspecjalizowane komórki tarczycy lub przytarczyc;C (efektor) – enzymy komórek docelowych.

MECHANIZMY HOMEOSTAZY Wersja A bis

Zadanie 1 (2 pkt)Za w ciwy wybór procesów do I i do II – po 1 pkt:I – b; II – a, c, d.

* Zadanie 2 (2 pkt)Za prawid owe zaznaczenie pola wykresu – 1 pkt.

Za wskazanie sprz enia zwrotnego ujemnego – 1 pkt.

Zadanie 3 (1 pkt)Za trafne wyja nienie podobie stwa (odwo uj ce si do definicji homeostazy i wynikaj ce z porównania)– 1 pkt.Przyk ad: Równowaga dynamiczna ekosystemu, podobnie jak homeostaza organizmu, opiera si na istnieniusprz zwrotnych.

* Zadanie 4 (3 pkt)Za prawid owe wskazanie ka dego z 3 czynników – po 1 pkt:A (bodziec) – zmiana poziomu glukozy we krwi;B (receptor) – wyspecjalizowane komórki trzustki;C (efektor) – enzymy komórek docelowych.

BUDOWA I FUNKCJE UK ADU KRWIONO NEGO Wersja A

Zadanie 1 (3 pkt)Za wskazanie strza warstwy rodkowej / mi ni g adkich i tkanki cznej spr ystej oraz prawid owy podpis –po 1 pkt.Za prawid owe uzasadnienie – 1 pkt.Przyk ady:

Warstwa rodkowa zbudowana jest z grubej warstwy mi ni, co stanowi dobre przystosowanie do transportukrwi pod du ym ci nieniem.

Znajduj ce si w tej warstwie w ókna spr yste umo liwiaj odkszta canie si ciany naczynia i pulsowaniekrwi, co warunkuje aktywne rozprowadzanie tego p ynu.

W grubej warstwie mi niowej znajduj si liczne zako czenia nerwów uk adu autonomicznego, którereguluj napi cie mi ni, a w konsekwencji tempo przep ywu krwi.

Page 77: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

Zadanie 2 (1 pkt)Za wybór w ciwej odpowiedzi (d) – 1 pkt.

Zadanie 3 (3 pkt)Za pi prawid owych uzupe nie – 3 pkt, za cztery prawid owe uzupe nienia – 2 pkt,za trzy prawid owe uzupe nienia – 1 pkt.drobniejsze y krwiobiegu du ego y g ówne prawy przedsionek prawa komora t tnice p ucne

* Zadanie 4 (2 pkt)Za prawid owo przedstawion funkcj – 1 pkt.Przyk ad: Zapewnia ona utrzymanie szybkiego tempa przep ywu krwi i wysokiego ci nienia, co umo liwiaprzefiltrowanie krwi i wytworzenie moczu pierwotnego.Za stwierdzenie, e odgrywa ona rol w procesie utrzymania homeostazy – 1 pkt.

BUDOWA I FUNKCJE UK ADU KRWIONO NEGO Wersja A bis

Zadanie 1 (3 pkt)Za wskazanie strza zastawki i prawid owy podpis – po 1 pkt.Za prawid owe uzasadnienie – 1 pkt.Przyk ad: Zastawki uniemo liwiaj cofanie si krwi.

Zadanie 2 (1 pkt)Za wybór w ciwej odpowiedzi (d) – 1 pkt.

Zadanie 3 (3 pkt)Za pi prawid owych uzupe nie – 3 pkt.Za cztery prawid owe uzupe nienia – 2 pkt.Za trzy prawid owe uzupe nienia – 1 pkt.

y p ucne lewy przedsionek lewa komora aorta t tnice odchodz ce od aorty

* Zadanie 4 (2 pkt)Za prawid owo przedstawion funkcj – 1 pkt.Przyk ad: Dzi ki temu uk adowi bogata w sk adniki pokarmowe krew z jelita przedostaje si bezpo rednio do

troby, która pe ni rol filtra i magazynu zwi zków zapasowych.Za stwierdzenie, e odgrywa ona rol w procesie utrzymania homeostazy – 1 pkt.

BUDOWA I FUNKCJE UK ADU KRWIONO NEGO Wersja B

Zadanie 1 (2 pkt)Za wskazanie w ciwego rysunku (B) – 1 pkt.Za prawid ow lokalizacj – 1 pkt.Przyk ady:• w nerkach;• w przysadce mózgowej.

* Zadanie 2 (2 pkt)Za podanie prawid owej, odczytanej z wykresu warto ci (140 mm Hg) – 1 pkt.Za prawid owe wyja nienie – 1 pkt.Przyk ad: W przypadku ci nienia t tniczego podaje si zwykle dwie graniczne warto ci, poniewa ci nieniew tych naczyniach krwiono nych zale y od fazy pracy serca (skurcz / rozkurcz).

Zadanie 3 (2 pkt)Za prawid ow funkcj – 1 pkt.Przyk ad: Uk ad ten zapewnia czno z tkankami i narz dami cia a.Za prawid ow lokalizacj procesu – 1 pkt.Przyk ad: Wymiana gazowa odbywa si w naczyniach w osowatych narz dów / narz dów oraz tkanek.

Page 78: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

BUDOWA I FUNKCJE UK ADU KRWIONO NEGO Wersja B bis

Zadanie 1 (2 pkt)Za wskazanie w ciwego rysunku (C) – 1 pkt.Za prawid ow lokalizacj – 1 pkt.Przyk ady:• w narz dach jamy brzusznej;• w jelitach i w trobie.

* Zadanie 2 (2 pkt)Za podanie prawid owej, odczytanej z wykresu warto ci (100 mm Hg) – 1 pkt.Za prawid owe wyja nienie – 1 pkt.Przyk ad: W przypadku ci nienia t tniczego podaje si zwykle dwie graniczne warto ci, poniewa ci nieniew tych naczyniach krwiono nych zale y od fazy pracy serca (skurcz / rozkurcz).

Zadanie 3 (2 pkt)Za prawid ow funkcj – 1 pkt.Przyk ad: Uk ad ten zapewnia czno serca z p ucami.Za poprawn lokalizacj procesu – 1 pkt.Przyk ad: Wymiana gazowa nast puje w naczyniach w osowatych p uc.

BUDOWA I FUNKCJE SERCA Wersja A

Zadanie 1 (3 pkt)Za podpisanie p ucnych prawych i lewych – 1 pkt.Za podanie w ciwej nazwy ka dej z zastawek wraz z okre leniem jej dok adnej lokalizacji – po 1 pkt:• zastawka dwudzielna mi dzy przedsionkiem a komor ;• zastawka pó ksi ycowata otwiera si do wiat a aorty z komory lewej.

Zadanie 2 (2 pkt)Za ka de z dwóch prawid owych porówna – po 1 pkt.Przyk ady:• Oba rodzaje mi ni maj pr ki (utworzone z w ókien kurczliwych).• W tych dwóch typach mi ni wyst puj liczne mitochondria.

* Zadanie 3 (2 pkt)Za wskazanie w ciwego elektrokardiogramu (A) – 1 pkt.Za prawid owe uzasadnienie – 1 pkt.Przyk ad: W przypadku prawid owo pracuj cego serca na krzywej EKG wyró nia si charakterystyczne,widoczne na tym rysunku za amki: P, Q, R, S, T.

BUDOWA I FUNKCJE SERCA Wersja A bis

Zadanie 1 (3 pkt)Za podpisanie y g ównej dolnej i górnej – 1 pkt.Za podanie w ciwej nazwy ka dej z zastawek wraz z okre leniem jej dok adnej lokalizacji – po 1 pkt:• zastawka trójdzielna mi dzy przedsionkiem a komor ;• zastawka pó ksi ycowata otwiera si do wiat a t tnicy p ucnej z komory prawej.

Zadanie 2 (2 pkt)Za ka de z dwóch prawid owych porówna – po 1 pkt.Przyk ady:• Komórki mi nia sercowego s rozga zione na ko cach (widlasto), a komórki mi nia szkieletowego nie.• Skurcz komórek mi nia sercowego jest wolniejszy ni skurcz komórek mi nia szkieletowego.• Skurcz mi nia sercowego przebiega niezale nie od woli cz owieka, a szkieletowego zale nie.• Mi sie sercowy cechuje d szy okres refrakcji ni mi sie szkieletowy.

Page 79: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

* Zadanie 3 (2 pkt)Za wskazanie w ciwego elektrokardiogramu (B) – 1 pkt.Za prawid owe uzasadnienie – 1 pkt.Przyk ady:

Poniewa w tym przypadku na krzywej EKG brak charakterystycznych dla prawid owo pracuj cego sercaza amków: P, Q, S, T.

Poniewa na tym wykresie wyst puje (w dodatku nieregularnie) jedynie za amek R (brak charakterystycznychza amków: P, Q, S, T).

BUDOWA I FUNKCJE SERCA Wersja B

Zadanie 1 (2 pkt)Za prawid owe wskazanie lokalizacji w a zatokowego – 1 pkt.Za podanie prawid owej funkcji – 1 pkt.Przyk ad: W ze zatokowy zwany jest rozrusznikiem serca, poniewa to w nie tam tworzone s z najwi kszcz stotliwo ci (70 impulsów na minut ) impulsy nerwowe stymuluj ce prac serca.

* Zadanie 2 (1 pkt)Za zaznaczenie za amka Q, R, S – 1 pkt.

Zadanie 3 (1 pkt)Za prawid owo przedstawion przyczyn – 1 pkt.Przyk ad: Ton drugi powstaje w zwi zku z zamykaniem si zastawek pó ksi ycowatych oraz uderzeniem o niekrwi.

* Zadanie 4 (2 pkt)Za wszystkie trzy prawid owe uzupe nienia – 2 pkt.Za dwa prawid owe uzupe nienia – 1 pkt.W kolejno ci od lewej: o rodek przyspieszaj cy prac serca nerwy wspó czulne przyspieszanie akcji serca.

BUDOWA I FUNKCJE SERCA Wersja B bis

Zadanie 1 (2 pkt)Za prawid owe wskazanie lokalizacji p czka Hisa – 1 pkt.Za podanie prawid owej funkcji – 1 pkt.Przyk ad: P czek Hisa przewodzi impulsy nerwowe z przedsionków do komór.

* Zadanie 2 (1 pkt)Za zaznaczenie za amka P – 1 pkt.

Zadanie 3 (1 pkt)Za prawid owo przedstawion przyczyn – 1 pkt.Przyk ad: Ton pierwszy powstaje w zwi zku z zamykaniem si zastawek przedsionkowo-komorowych.

* Zadanie 4 (2 pkt)Za wszystkie trzy prawid owe uzupe nienia – 2 pkt.Za dwa prawid owe uzupe nienia – 1 pkt.W kolejno ci od lewej: o rodek zwalniaj cy prac serca nerwy przywspó czulne hamowanie akcji serca.

SK ADNIKI MORFOTYCZNE KRWI I ICH ROLA Wersja AZadanie 1 (1 pkt)Za wybór w ciwej odpowiedzi (c) – 1 pkt.

Zadanie 2 (4 pkt)Za ka de z dwóch prawid owych przyporz dkowa – po 1 pkt.Za ka z dwóch prawid owych nazw – po 1 pkt:I – b: trombocyt; II – c: leukocyt.

Page 80: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

Zadanie 3 (2 pkt)Za prawid owe okre lenie funkcji erytrocytu – 1 pkt.Przyk ad: Najwa niejsz funkcj erytrocytów jest transport gazów oddechowych (tlenu, dwutlenku w gla).Za wskazanie w ciwego przystosowania – 1 pkt.Przyk ady:

Erytrocyty zawieraj czerwony barwnik, hemoglobin , która ma zdolno nietrwa ego czenia si z gazamioddechowymi.aski, dwuwkl y i zaokr glony kszta t erytrocytu sprawia, e komórka ta ma korzystny stosunek

powierzchni do masy.Erytrocyty ssaków pozbawione s j dra i wi kszo ci innych organelli, dzi ki czemu komórki te ponosz

minimalne koszty w asnego metabolizmu i mog ca y swój wysi ek skierowa na transport tlenu.

* Zadanie 4 (2 pkt)Za stwierdzenie, e nie (nie wszystkie przedstawione wyniki mieszcz si w granicach normy) – 1 pkt.Za prawid owe uzasadnienie – 1 pkt.Przyk ad: Ta kobieta ma za ma o erytrocytów (poni ej dolnej granicy normy dla kobiet).

SK ADNIKI MORFOTYCZNE KRWI I ICH ROLA Wersja A bis

Zadanie 1 (1 pkt)Za wybór w ciwej odpowiedzi (b) – 1 pkt.

Zadanie 2 (4 pkt)Za ka de z dwóch prawid owych przyporz dkowa i podanie prawid owych nazw – po 1 pkt: I – c: erytrocyt;II – a: leukocyt.

Zadanie 3 (2 pkt)Za prawid owe okre lenie funkcji trombocytu – 1 pkt.Przyk ad: Trombocyty uczestnicz w procesie krzepni cia krwi.Za wskazanie w ciwego przystosowania – 1 pkt.Przyk ad: P ytki krwi uwalniaj enzym (trombokinaz p ytkow ), zapocz tkowuj proces tworzenia siskrzepu.

* Zadanie 4 (2 pkt)Za stwierdzenie, e nie (nie wszystkie przedstawione wyniki mieszcz si w granicach normy) – 1 pkt.Za prawid owe uzasadnienie – 1 pkt.Przyk ad: Ten m czyzna ma za du o leukocytów (powy ej górnej granicy normy).

CHOROBY UK ADY KR ENIA Wersja A

Zadanie 1 (2 pkt)Za ka z dwóch prawid owych konsekwencji – po 1 pkt.Przyk ady:• ograniczony dop yw krwi do danego narz du (np. mózg, serce);• zatrzymanie kr enia krwi w danym narz dzie prowadz ce do ca kowitej lub cz ciowej jego martwicy;• wzrost ci nienia krwi.

* Zadanie 2 (4 pkt)Za wybór osoby C – 1 pkt. Za prawid owe uzasadnienie – 1 pkt.Przyk ad: Poniewa ma ona podwy szone (odbiegaj ce od normy) zarówno ci nienie skurczowe, jaki rozkurczowe.Za ka z dwóch prawid owych przyczyn – po 1 pkt.Przyk ady:• d ugotrwa y i silny stres;• palenie tytoniu;• zaburzenia gospodarki t uszczowej;• sk onno ci dziedziczne.

Page 81: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

* Zadanie 3 (2 pkt)Za ka dy z dwóch prawid owych argumentów – po 1 pkt.Przyk ady:

Ma a aktywno fizyczna mo e sta si przyczyn oty ci, która stanowi czynnik u atwiaj cy pojawienie sii rozwój niektórych chorób uk adu kr enia (np. mia yca, niewydolno kr enia, chorobanadci nieniowa).

Dieta bogata w w glowodany równie mo e doprowadzi do oty ci wraz z jej dalszymi konsekwencjami.Palenie papierosów zmusza serce do nadmiernego wysi ku (nast puje przyspieszenie pracy serca).

Zadanie 4 (2 pkt)Za ustalenie, e podane stwierdzenie jest prawdziwe – 1 pkt.Za logiczny argument – 1 pkt.Przyk ad: Liczne zaka enia wirusowe i bakteryjne przeniesione z innych cz ci cia a (np. z chorego z ba) mogpowodowa powstanie wielu ró nych schorze serca (stany zapalne mi nia sercowego, uszkodzenie zastawek itp.).

CHOROBY UK ADY KR ENIA Wersja A bis

Zadanie 1 (2 pkt)Za ka dy z dwóch prawid owych przyk adów – po 1 pkt.Przyk ady:• mia yca t tnic (arterioskleroza);• choroba wie cowa;• zawa serca;• choroba nadci nieniowa.

* Zadanie 2 (4 pkt)Za wybór osoby B – 1 pkt. Za prawid owe uzasadnienie – 1 pkt.Przyk ad: Poniewa ma ona podwy szone (odbiegaj ce od normy) zarówno ci nienie skurczowe, jaki rozkurczowe.Za ka z dwóch prawid owych zasad – po 1 pkt.Przyk ady:• W diecie nale y ograniczy ilo soli i w glowodanów.• Nale y zaprzesta palenia papierosów.• Trzeba zwi kszy aktywno fizyczn , ale bez treningu si owego.• Nale y ograniczy spo ywanie produktów z cholesterolem.

* Zadanie 3 (2 pkt)Za ka dy z dwóch prawid owych argumentów – po 1 pkt.Przyk ady:

Aktywny tryb ycia zapobiega oty ci, która stanowi czynnik u atwiaj cy pojawienie si i rozwój niektórychchorób uk adu kr enia (np. mia yca, niewydolno kr enia, choroba nadci nieniowa).

Dieta oparta na zrównowa onym bilansie energetycznym równie w przewa aj cej liczbie przypadkówstanowi najlepszy sposób na unikni cie oty ci wraz z jej dalszymi konsekwencjami.

Picie alkoholu i palenie papierosów s czynnikami sprzyjaj cymi powstawaniu zmian mia ycowych,dlatego te rezygnacja z nich jest wa nym elementem profilaktyki chorób uk adu kr enia.

Zadanie 4 (2 pkt)Za ustalenie, e podane stwierdzenie jest fa szywe – 1 pkt.Za logiczny argument – 1 pkt.Przyk ad: Liczne zaka enia wirusowe i bakteryjne przeniesione z innych cz ci cia a (np. z chorego z ba) mogpowodowa powstanie wielu ró nych schorze serca (stany zapalne mi nia sercowego, uszkodzenie zastawek itp.).

SYSTEMY OBRONNE ORGANIZMU Wersja A

Zadanie 1 (1 pkt)Za wybór w ciwej odpowiedzi (a) – 1 pkt.

Page 82: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

Zadanie 2 (1 pkt)Za prawid owo przedstawion funkcj – 1 pkt.Przyk ad: Grasica jest centralnym narz dem uk adu limfatycznego, miejscem dojrzewania limfocytów T.

Zadanie 3 (2 pkt)Za wskazanie strza w ciwego miejsca – 1 pkt.Za prawid owe przedstawienie roli – 1 pkt.Przyk ad: Przeciwcia a maj zdolno neutralizowania antygenów.

* Zadanie 4 (2 pkt)Za ka dy z dwóch prawid owych argumentów – po 1 pkt.Przyk ady:

Szczepionka ta powoduje wytwarzanie odpowiednich przeciwcia skierowanych przeciwko antygenowiwywo uj cemu WZW typu B oraz namna anie komórek pami ci immunologicznej.

Przy powtórnym kontakcie z tym samym antygenem tempo wzrostu poziomu przeciwcia jest znacznieszybsze, co u atwia neutralizacje tych obcych bia ek, a tym samym chroni organizm przed zapadni ciem naWZW typu B.

Przy powtórnym kontakcie z tym antygenem poziom przeciwcia jest znacznie wy szy ni przy pierwszym(szczepionka), co chroni organizm przed zapadni ciem na WZW typu B.

SYSTEMY OBRONNE ORGANIZMU Wersja A bis

Zadanie 1 (1 pkt)Za wybór w ciwej odpowiedzi (c) – 1 pkt.

Zadanie 2 (1 pkt)Za prawid owo przedstawion rol – 1 pkt.Przyk ad: W y ch onne s miejscem dojrzewania limfocytów i makrofagów.

Zadanie 3 (2 pkt)Za wskazanie strza w ciwego miejsca – 1 pkt.Za wymienienie prawid owego rodzaju komórek (plazmocyty / limfocyty B) – 1 pkt.

* Zadanie 4 (2 pkt)Za ka dy z dwóch prawid owych argumentów – po 1 pkt.Przyk ady:

Szczepionka ta powoduje wytwarzanie odpowiednich przeciwcia skierowanych przeciwko antygenowiwywo uj cemu t ec oraz namna anie komórek pami ci immunologicznej.

Przy powtórnym kontakcie z tym antygenem tempo wzrostu poziomu przeciwcia jest znacznie szybsze, coatwia neutralizacj tych bia ek, a tym samym chroni organizm przed t cem.

Przy powtórnym kontakcie z tym antygenem poziom przeciwcia jest znacznie wy szy ni przy pierwszym(szczepionka), co chroni organizm przed zapadni ciem na t ec.

RODZAJE ODPORNO CI I ICH CHARAKTERYSTYKA Wersja A

Zadanie 1 (2 pkt)Za w ciwy wybór wszystkich mechanizmów dla I (b, d, e) – 1 pkt.Za w ciwy wybór wszystkich mechanizmów dla II (a, c, f) – 1 pkt.

Zadanie 2 (3 pkt)Za trafnie przedstawion ró nic – 1 pkt.Przyk ad: Odpowied immunologiczna czynna pojawia si i trwa po przebyciu choroby lub zaszczepieniu si ,natomiast je eli organizm otrzyma gotowe przeciwcia a, to jest to odpowied immunologiczna bierna.Za ka dy z dwóch sposobów nabycia sztucznej odporno ci po 1 pkt.Przyk ady:• uodpornienie przez szczepienia;• uodpornienie dzi ki surowicom odporno ciowym np. przeciwt cowej.

Page 83: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

* Zadanie 3 (2 pkt)Za ka dy z dwóch prawid owych argumentów – po 1 pkt.Przyk ady:• W wysokiej temperaturze wszystkie reakcje, np. tworzenie przeciwcia , przebiegaj szybciej.• Gor czka stanowi bro przeciwko niektórym paso ytom.• Gor czka jest jednym z czynników zwalczaj cych kr tki ki y.

Zadanie 4 (2 pkt)Za wybór zdania b – 1 pkt.Za w ciwe poprawienie tego zdania – 1 pkt.Przyk ad: Inwazyjno to zdolno antygenu / drobnoustroju / paso yta do wnikania i namna ania siw organizmie.

RODZAJE ODPORNO CI I ICH CHARAKTERYSTYKA Wersja A bis

Zadanie 1 (2 pkt)Za w ciwy wybór wszystkich mechanizmów dla I (a, b, d) – 1 pkt.Za w ciwy wybór wszystkich mechanizmów dla II (c, e, f) – 1 pkt.

Zadanie 2 (3 pkt)Za trafnie przedstawion ró nic – 1 pkt.Przyk ad: Odpowied immunologiczna czynna pojawia si i trwa po przebyciu choroby lub zaszczepieniu si ,natomiast je eli organizm otrzyma gotowe przeciwcia a, to jest to odpowied immunologiczna bierna.Za ka dy z dwóch sposobów nabycia naturalnej odporno ci – po 1 pkt.Przyk ady:

przebyte zaka enie lub choroba;przeciwcia a matki dostaj ce si w czasie ci y lub w trakcie karmienia piersi (tzw. siara) do organizmu

dziecka.

* Zadanie 3 (2 pkt)Za ka dy z dwóch prawid owych argumentów – po 1 pkt.Przyk ady:• Jej rola nie jest jeszcze dok adnie poznana.• W niektórych wypadkach gor czka wzmaga wra liwo na ró ne infekcje.• Zbyt d ugo utrzymuj ca si wysoka temperatura mo e zagra yciu cz owieka.

Zadanie 4 (2 pkt)Za wybór zdania c – 1 pkt.Za w ciwe poprawienie tego zdania – 1 pkt.Przyk ad: Patogenno ci nazywamy zdolno drobnoustroju / antygenu do wywo ywania niekorzystnych zmianchorobowych.

PRZYCZYNY I SKUTKI ZAKA Wersja A

Zadanie 1 (2 pkt)Za prawid owy wybór wszystkich 4 chorób (b onica, d uma, rze czka, t ec) – 2 pkt.Za prawid owy wybór 3 chorób – 1 pkt.Uwaga: Je eli ucze poda wi cej ni 4 odpowiedzi, ocenie podlegaj 4 pierwsze podkre lone choroby.

Zadanie 2 (1 pkt)Za w ciwe dobranie wszystkich par (I – c; II – a; III – b) – 1 pkt.

Zadanie 3 (2 pkt)Za ustalenie, e fagiem agodnym jest B – 1 pkt.Za trafne uzasadnienie – 1 pkt.Przyk ad: Poniewa po wnikni ciu do komórek gospodarza nie zachodzi namna anie si bakteriofagówi zainfekowane komórki prze ywaj .

Page 84: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

* Zadanie 4 (2 pkt)Za podanie poprawnej definicji – 1 pkt.Przyk ad: Pasteryzacja jest to niszczenie drobnoustrojów przez poddanie ich dzia aniu wysokiej temperatury.Za w ciwe uzasadnienie – 1 pkt.Przyk ad: Jest u yteczna w zwalczaniu drobnoustrojów w ywno ci, np. w mleku, sokach owocowych;równocze nie nie powoduje utraty ich walorów od ywczych.

PRZYCZYNY I SKUTKI ZAKA E Wersja A bis

Zadanie 1 (2 pkt)Za prawid owy wybór wszystkich 4 chorób (odra, ró yczka, ospa wietrzna, choroba Heinego-Medina) – 2 pkt.Za prawid owy wybór 3 chorób – 1 pkt.Uwaga: Je eli ucze poda wi cej ni 4 odpowiedzi, ocenie podlegaj 4 pierwsze podkre lone choroby.

Zadanie 2 (1 pkt)Za w ciwe dobranie wszystkich par (I – d; II – c; III – b) – 1 pkt.

Zadanie 3 (2 pkt)Za ustalenie, e fagiem zjadliwym jest A – 1 pkt.Za trafne uzasadnienie – 1 pkt.Przyk ad: Poniewa po wnikni ciu do komórek gospodarza w ko cowym efekcie powoduje ich liz .

* Zadanie 4 (2 pkt)Za podanie poprawnej definicji – 1 pkt.Przyk ad: Inaczej wyja awianie, czyli niszczenie drobnoustrojów i ich przetrwalników bardzo wysoktemperatur w specjalnych urz dzeniach.Za w ciwe uzasadnienie – 1 pkt.Przyk ad: Jest to metoda stosowana przede wszystkim w szpitalach, przychodniach, gabinetach lekarskich doniszczenia drobnoustrojów chorobotwórczych na np. narz dziach chirurgicznych, dentystycznych itp.

PRZYCZYNY I SKUTKI ZAKA Wersja B

Zadanie 1 (2 pkt)Za wybór wszystkich 4 poprawnych cech (a, d, e, g) – 2 pkt.Za wybór trzech poprawnych cech – 1 pkt.Uwaga: Je eli ucze poda wi cej ni 4 odpowiedzi, ocenie podlegaj 4 pierwsze podkre lone cechy.

Zadanie 2 (4 pkt)Za ka dy przyk ad choroby dla A i B – po 1 pkt.Przyk ady:A – d uma, kleszczowe zapalenie opon mózgowych, borelioza, w cieklizna, dyfteryt;B – cholera, salmonelloza, czerwonka, tyfus, gru lica.Za ka dy z dwóch trafnych opisów profilaktyki – po 1 pkt.Przyk ady:

Podstawow zasad profilaktyki jest hospitalizacja osób chorych i izolacja nosicieli.Unikanie kontaktu z chorymi zwierz tami.Unikanie bezpo redniego kontaktu z osobami chorymi.Szczepienia ochronne.Na terenach zagro onych chorob spo ywanie tylko przegotowanej, odka onej wody i ywno ci odpowiednio

przygotowanej.

* Zadanie 3 (1 pkt)Za w ca ci poprawne uporz dkowanie etapów 1 pkt.W kolejno ci od góry: a – 3, b – 5, c – 4, d – 1, e – 2.

Page 85: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

PRZYCZYNY I SKUTKI ZAKA Wersja B bis

Zadanie 1 (2 pkt)Za wybór wszystkich 4 poprawnych cech (b, c, f, g) – 2 pkt.Za wybór trzech poprawnych cech – 1 pkt.Uwaga: Je eli ucze poda wi cej ni 4 odpowiedzi, ocenie podlegaj 4 pierwsze podkre lone cechy.

Zadanie 2 (4 pkt)Za ka dy przyk ad choroby dla A i B – po 1 pkt.Przyk ady:A – gru lica, zapalenie p uc, ospa wietrzna, grypa, odra;B – tr d, d uma, ró yczka.Za ka dy z dwóch trafnych opisów profilaktyki – po 1 pkt.Przyk ady:

Podstawow zasad profilaktyki jest hospitalizacja osób chorych i izolacja nosicieli.Unikanie kontaktu z chorymi zwierz tami.Unikanie bezpo redniego kontaktu z osobami chorymi.Szczepienia ochronne.Na terenach zagro onych chorob spo ywanie tylko przegotowanej, odka onej wody i ywno ci odpowiednio

przygotowanej.

* Zadanie 3 (1 pkt)Za w ca ci poprawne uporz dkowanie etapów – 1 pkt.W kolejno ci od góry: a – 3, b – 2, c – 4, d – 5, e – 1.

IMMUNOPROFILAKTYKA W CHOROBACH Wersja A

* Zadanie 1 (2 pkt)Za wskazanie preparatu A – 1 pkt.Za podanie poprawnej nazwy (szczepionka) – 1 pkt.

Zadanie 2 (2 pkt)Za ka z dwóch prawid owo przedstawionych cech – po 1 pkt.Przyk ady:• wywo ywanie ró nych reakcji przez jedn cytokin albo podobne dzia anie ró nych cytokin (plejotropizm);• pojawienie si jednej z cytokin powoduje powstanie nast pnych (dzia anie kaskadowe);• dzia anie przeciwstawne poszczególnych cytokin (antagonizm dzia ania);• konieczno zachowania kolejno ci dzia ania poszczególnych cytokin na komórk ( cuchowo dzia ania).

Zadanie 3 (1 pkt)Za wybór w ciwej odpowiedzi (e) – 1 pkt.

Zadanie 4 (2 pkt)Za prawid owe wyja nienia dotycz ce zarówno cz stotliwo ci, jak i czasu podawania tej szczepionki – po 1 pkt.Przyk ad: Przebycie ró yczki pozostawia odporno na ca e ycie, równie szczepionka przeciwko tej chorobiewywo uje d ugotrwa odporno (1 pkt). Pó ny okres podawania tej szczepionki zwi zany jestz zabezpieczeniem kobiet w pierwszych miesi cach ci y, poniewa choroba ta mo e wywo poronienie lubobumarcie p odu (1 pkt).

IMMUNOPROFILAKTYKA W CHOROBACH Wersja A bis

* Zadanie 1 (2 pkt)Za wskazanie preparatu B – 1 pkt.Za prawid owe okre lenie czasu – 1 pkt.Przyk ad: Preparat B (surowica), czas trwania wywo ywanej przez niego odporno ci jest krótki / krótszyw porównaniu z dzia aniem preparatu A.

Page 86: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

Zadanie 2 (2 pkt)Za ka z dwóch prawid owych funkcji – po 1 pkt.Przyk ady:• wp ywaj na zwi kszenie produkcji przeciwcia .• aktywuj pewne limfocyty.• aktywuj granulocyty.• zwi kszaj specyficzn odpowied komórkow .

Zadanie 3 (1 pkt)Za prawid owy wybór (d) – 1 pkt.

Zadanie 4 (2 pkt)Za podanie logicznego powodu podawania tej szczepionki – 1 pkt.Przyk ad: Rodzice pragn uchroni swoich synów przed gro nymi powik aniami winki, które wyst pujw wieku doros ym, np. zapalenie j der z nast pstwem bezp odno ci.Za prawid owe okre lenie warunku – 1 pkt.Przyk ad: Dziecko poddane szczepieniu musi by zdrowe.

PRZESZCZEPY TKANEK I NARZ DÓW Wersja A

Zadanie 1 (2 pkt)Za ka dy z dwóch prawid owych przyk adów – po 1 pkt.Przyk ady:• wykonywanie zabiegów transfuzji krwi;• opieka medyczna nad tzw. ci konfliktow .

Zadanie 2 (3 pkt)Za wszystkie trzy prawid owo okre lone warunki – 2 pkt. Za dwa prawid owo okre lone warunki – 1 pkt.Grupa krwi matki Rh–Grupa krwi dziecka Rh+Szczelno yska (–)Za prawid owy przyk ad dzia zapobiegaj cych – 1 pkt.Przyk ady:• podawanie odpowiednich gamma-globulin;• ródmaciczne przetaczanie krwi p odu;• d sza przerwa mi dzy kolejnymi ci ami.

Zadanie 3 (2 pkt)Za trzy prawid owe przyporz dkowania – 2 pkt.Za dwa prawid owe przyporz dkowania – 1 pkt.I – c; II – d; III – b.

* Zadanie 4 (2 pkt)Za ka dy z dwóch argumentów – po 1 pkt.Przyk ady:

Przeszczep organu jest cz sto tzw. ostatni desk ratunku dla umieraj cego cz owieka, dlatego te trzebazrobi wszystko, by mu pomóc.

Skoro po mierci cia o i tak ulega rozk adowi, to mo liwo jego cz ciowego wykorzystania w celuratowania innego ycia powinna by czym naturalnym, niebudz cym sprzeciwów.

PRZESZCZEPY TKANEK I NARZ DÓW Wersja A bis

Zadanie 1 (2 pkt)Za ka dy z dwóch prawid owych przyk adów – po 1 pkt.Przyk ady:• identyfikacja osób, np. po miertna;• okre lenie stopnia pokrewie stwa osób;• ustalanie ojcostwa.

Page 87: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

Zadanie 2 (3 pkt)Za prawid owe wyja nienie – 1 pkt.Przyk ad: W przypadku tego konfliktu serologicznego w warunkach nieszczelno ci yskowej, przeciwcia aobecne w krwiobiegu matki przenikaj do krwiobiegu p odu, uszkadzaj c go.Za ka dy z dwóch prawid owych sposobów dzia ania – po 1 pkt.Przyk ady:• podawanie odpowiednich gamma-globulin;• ródmaciczne przetaczanie krwi p odu;• d sza przerwa mi dzy kolejnymi ci ami.

Zadanie 3 (2 pkt)Za trzy prawid owe przyporz dkowania – 2 pkt.Za dwa prawid owe przyporz dkowania – 1 pkt.I – c; II – d; III – b.

* Zadanie 4 (2 pkt)Za ka dy z dwóch argumentów – po 1 pkt.Przyk ady:

Istnieje obawa, e takie podej cie prawne niesie ze sob niebezpiecze stwo nadu zwi zanych np.z handlem organami ludzkimi.

Zawsze istnieje obawa, e zgon mo e nie by faktycznie stwierdzony i e kto jest w tak zwanej pi czce,a przecie pobieranie niektórych organów, np. serca, musi si odby zaraz po stwierdzeniu zgonu.

BUDOWA UK ADU ODDECHOWEGO Wersja A

Zadanie 1 (2 pkt)Za wskazanie w ciwego rysunku (A) – 1 pkt.Za w ciwe uzasadnienie – 1 pkt.Przyk ad: Poniewa podczas wdechu przepona kurczy si (obni a si w dó ), co powoduje zwi kszenie obj to ciklatki piersiowej.

Zadanie 2 (2 pkt)Za podkre lenie nab onka jednowarstwowego p askiego – 1 pkt.Za wykazanie zwi zku mi dzy potrzeb atwego przemieszczania si gazów oddechowych a cienk warstwkomórek nab onka, która to umo liwia – 1 pkt.

Zadanie 3 (2 pkt)Za w pe ni prawid owo podan definicj – 1 pkt.Przyk ad: Pojemno yciowa p uc to ilo powietrza wydychanego po maksymalnym wype nieniu p uc.Za trafne okre lenie sposobu na jej zwi kszenie (np. wiczenia fizyczne) – 1 pkt.

** Zadanie 4 (1 pkt)Za prawid owe sformu owanie hipotezy – 1 pkt.Przyk ad: W powietrzu wydychanym z p uc znajduje si dwutlenek w gla.

BUDOWA UK ADU ODDECHOWEGO Wersja A bis

Zadanie 1 (2 pkt)Za wskazanie w ciwego rysunku (B) – 1 pkt.Za w ciwe uzasadnienie – 1 pkt.Przyk ad: Poniewa podczas wydechu nast puje rozkurcz przepony (podnosi si w gór ), co powodujezmniejszenie obj to ci klatki piersiowej.

Zadanie 2 (2 pkt)Za podkre lenie nab onka jednowarstwowego migawkowego – 1 pkt.Za wykazanie zwi zku mi dzy potrzeb oczyszczenia powietrza z zanieczyszcze , zanim dostanie si ono do

uc, a rz skami na powierzchni komórek nab onka, które umo liwiaj wychwytywanie tych zanieczyszcze– 1 pkt.

Page 88: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

Zadanie 3 (2 pkt)Za w pe ni prawid owo podan definicj – 1 pkt.Przyk ad: Pojemno oddechowa p uc to ilo powietrza wci ganego do p uc podczas normalnego wdechu.Za wskazanie sposobu jej pomiaru (wykorzystanie spirometru) – 1 pkt.

** Zadanie 4 (1 pkt)Za prawid owe sformu owanie problemu badawczego – 1 pkt.Przyk ady:• Wykrywanie obecno ci dwutlenku w gla w powietrzu wydychanym z p uc.• Czy w powietrzu wydychanym z p uc znajduje si dwutlenek w gla?

ISTOTA ODDYCHANIA KOMÓRKOWEGO Wersja A

* Zadanie 1 (2 pkt)Za poprawny wybór ka dego z dwóch zda (a, c) – po 1 pkt.

Zadanie 2 (3 pkt)Za zaznaczenie w ciwej lokalizacji – 1 pkt.Za podanie prawid owej nazwy (grzebienie mitochondrialne / wewn trzna b ona) – 1 pkt.Za podanie prawid owego przystosowania – 1 pkt.Przyk ad: W b onie tej znajduj si enzymy i bia ka bior ce udzia w ko cowych etapach utlenianiabiologicznego i syntezie ATP.

Zadanie 3 (2 pkt)Za wpisanie we w ciwej kolejno ci wszystkich 5 podanych okre le (kwas szczawiooctowy, kwasbursztynowy, kwas jab kowy, atomy wodoru, cuch oddechowy) – 2 pkt.Za wpisanie 4 prawid owych okre le – 1 pkt.

Zadanie 4 (2 pkt)Za podanie prawid owej nazwy (glikoliza) – 1 pkt.Za okre lenie w ciwej lokalizacji (cytoplazma) – 1 pkt.

ISTOTA ODDYCHANIA KOMÓRKOWEGO Wersja A bis

* Zadanie 1 (2 pkt)Za poprawny wybór ka dego z dwóch zda (b, c) – po 1 pkt.

Zadanie 2 (3 pkt)Za zaznaczenie w ciwej lokalizacji – 1 pkt.Za podanie prawid owej nazwy (matriks / matrix / macierz) – 1 pkt.Za podanie prawid owego przystosowania – 1 pkt.Przyk ad: W macierzy mitochondrium znajduj si enzymy niezb dne do utleniania substancji organicznych /wyst puj enzymy cyklu Krebsa.

Zadanie 3 (2 pkt)Za wpisanie we w ciwej kolejno ci wszystkich 5 podanych okre le (glukoza, kwas pirogronowy, NADH2,kwas szczawiooctowy, kwas cytrynowy) – 2 pkt.Za wpisanie 4 prawid owych okre le – 1 pkt.

Zadanie 4 (2 pkt)Za podanie prawid owej nazwy (glikoliza) – 1 pkt.Za okre lenie w ciwej lokalizacji (cytoplazma) – 1 pkt.

CHOROBY UK ADU ODDECHOWEGO Wersja A

Zadanie 1 (4 pkt)Za ka prawid ow nazw – po 1 pkt.

Page 89: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

Przyk ady:• przez bakterie: gru lica, zapalenie p uc, zapalenie oskrzeli;• przez wirusy: grypa, wirusowe zapalenie p uc lub oskrzeli;• o pod u alergicznym: astma;• choroby zawodowe.

* Zadanie 2 (1 pkt)Za prawid owo sformu owany wniosek – 1 pkt.Przyk ady:• Palenie papierosów jest najcz stsz przyczyn zgonów w ród m czyzn w USA.• Najwi ksza miertelno jest w ród m czyzn pal cych papierosy lub fajk i papierosy.

Zadanie 3 (2 pkt)Za podanie prawid owego czynnika – 1 pkt.Za trafne okre lenie skutku jego dzia ania – 1 pkt.Przyk ady:• py y nietoksyczne – pylica p uc;• dwutlenek siarki – chroniczny nie yt oskrzeli;• tlenek w gla – czy si z hemoglobin , powoduj c niedotlenienie organizmu;• w glowodory aromatyczne – wywo uj raka;• o ów – zmniejsza odporno , hamuje erytropoez , toksyczny dla uk adu nerwowego.

Zadanie 4 (2 pkt)Za stwierdzenie, e jest to wa ne dla zdrowia badanie – 1 pkt.Za w ciwe uzasadnienie – 1 pkt.Przyk ady:

Powinni my si okresowo (co 2-3 lata prze wietla ), poniewa tylko w ten sposób mo na wykry np. pocz tkigru licy lub raka p uc.

Jest to po yteczne badanie, poniewa stanowi element dzia profilaktycznych w wypadku tak gro nychchorób jak gru lica czy nowotwory.

CHOROBY UK ADU ODDECHOWEGO Wersja A bis

Zadanie 1 (4 pkt)Za ka prawid ow nazw – po 1 pkt.Przyk ady:• przez bakterie;• przez wirusy;• o pod u alergicznym: astma;• choroby zawodowe: pylica, rozedma p uc.

* Zadanie 2 (1 pkt)Za prawid owo sformu owany argument – 1 pkt.Przyk ad: Najwi ksza miertelno – wynosz ca a 110 przypadków na 100 tysi cyosób – jest w ród m czyzn pal cych papierosy lub – 100 przypadków – w ród m czyzn pal cych papierosyi fajk .

Zadanie 3 (2 pkt)Za podanie prawid owego ród a – 1 pkt.Za trafne okre lenie sposobu jego eliminacji – 1 pkt.Przyk ady:

motoryzacja – u ywanie benzyny bezo owiowej lub alternatywnych paliw, np. gaz, olej rzepakowy, energiaelektryczna;

przemys energetyczny – zast powanie energii ze róde konwencjonalnych (w giel, ropa, gaz)niekonwencjonalnymi ród ami (geotermia, hydroenergia, energia s oneczna, wiatrowa);

przemys metalurgiczny – stosowanie bardziej przyjaznych rodowisku technologii.

Zadanie 4 (2 pkt)Za stwierdzenie, e jest to wa ne dla zdrowia dzia anie – 1 pkt.

Page 90: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

Za w ciwe uzasadnienie – 1 pkt.Przyk ady:

Py y wywo uj choroby dróg oddechowych, mog si przedostawa do p uc i blokowa p cherzyki p ucne,dlatego te , je eli jest to zwi zane np. z wykonywan prac , nale y nosi maski ochronne.

Py y mog nie ze sob substancje toksyczne lub rakotwórcze, dlatego te nale y unika przebywaniaw rodowisku zapylonym.

WSPÓ DZIA ANIE UK ADÓW ODDECHOWEGO I KRWIONO NEGO W ADAPTACJIWYSI KU Wersja A

Zadanie 1 (3 pkt)Za wybór ka dego z dwóch prawid owych mechanizmów (c, e) – po 1 pkt.Za w ciwe uzasadnienie – 1 pkt.Przyk ady:

c, poniewa zwi kszenie pojemno ci minutowej serca powoduje wzrost ilo ci tlenu transportowanego przezkrew do tkanek;

e, poniewa wzmo ona wentylacja p uc powoduje zwi kszenie tempa wymiany gazowej, dzi ki czemuwzrasta ilo tlenu transportowanego do tkanek.

* Zadanie 2 (2 pkt)Za wskazanie osoby A – 1 pkt.Za w ciwe uzasadnienie – 1 pkt.Przyk ady:

Podczas intensywnego wysi ku narz dy wewn trzne, takie jak nerki lub w troba, nie pracuj zbyt intensywnie,wi c przep yw krwi przez nie jest wyra nie mniejszy.

Mi nie szkieletowe intensywnie pracuj , dlatego przep ywa przez nie zwi kszona ilo krwi.Pojemno minutowa serca jest bardzo wysoka, gdy konieczne by o zwi kszenie ilo ci tlenu we krwi.

Zadanie 3 (2 pkt)Za trafny wybór cechy wraz z uzasadnieniem – po 1 pkt.Przyk ady:

W porównaniu z mi niami osób nie trenuj cych mi nie szkieletowe przystosowane do du ego wysi ku majzwi kszon liczb mitochondriów niezb dnych w procesie oddychania komórkowego, dzi ki czemu ryzykopowstawania tzw. zakwasów oraz zaci gania d ugu tlenowego jest du o mniejsze.

W porównaniu z mi niami osób nie trenuj cych mi nie szkieletowe przystosowane do du ego wysi ku soplecione g stsz sieci naczy w osowatych, dzi ki czemu maj lepszy dop yw tlenu wraz z krwi .

Zadanie 4 (1 pkt)Za wybór w ciwej odpowiedzi (d) – 1 pkt.

WSPÓ DZIA ANIE UK ADÓW ODDECHOWEGO I KRWIONO NEGO W ADAPTACJIWYSI KU Wersja A bis

Zadanie 1 (3 pkt)Za wybór ka dego z dwóch prawid owych mechanizmów (b, d) – po 1 pkt.Za w ciwe uzasadnienie – 1 pkt.Przyk ady:

b, poniewa zwi kszenie cz sto ci skurczów serca powoduje wzrost ilo ci tlenu transportowanego przezkrew do tkanek;d, poniewa przyspieszone tempo oddychania i g bsze oddechy powoduj zwi kszenie tempa wymianygazowej, dzi ki czemu wzrasta ilo tlenu transportowanego do tkanek.

* Zadanie 2 (2 pkt)Za wskazanie osoby B – 1 pkt.Za w ciwe uzasadnienie – 1 pkt.Przyk ady:

Podczas odpoczynku pracuj narz dy wewn trzne, takie jak nerki lub w troba, wi c przep yw krwi przez niejest wyra nie wi kszy.

Page 91: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

Mi nie szkieletowe odpoczywaj , wi c przep ywa przez nie ograniczona ilo krwi.Pojemno minutowa serca nie jest zbyt wysoka, gdy nie ma zapotrzebowania na zwi kszenie ilo ci tlenu

we krwi.

Zadanie 3 (2 pkt)Za trafny wybór cechy wraz z uzasadnieniem – po 1 pkt.Przyk ad: W porównaniu z mi niami osób nie trenuj cych mi nie szkieletowe przystosowane do du egowysi ku maj zwi kszon liczb enzymów niezb dnych w procesie oddychania komórkowego, dzi ki czemuryzyko powstawania tzw. zakwasów oraz zaci gania d ugu tlenowego jest du o mniejsze.

Zadanie 4 (1 pkt)Za wybór w ciwej odpowiedzi (c) – 1 pkt.

BUDOWA UK ADU POKARMOWEGO Wersja A

Zadanie 1 (2 pkt)Za ka dy prawid owy podpis wraz ze wskazaniem w ciwej lokalizacji – po 1 pkt.A – prze yk, B – jelito cienkie.

* Zadanie 2 (2 pkt)Za w ciwy wybór ka dej z dwóch prawid owych odpowiedzi (b, d) – po 1 pkt.

Zadanie 3 (1 pkt)Za w pe ni prawid owo okre lon rol – 1 pkt.Przyk ad: P cherzyk ciowy magazynuje i zag szcza .

** Zadanie 4 (1 pkt)Za prawid owo sformu owan hipotez badawcz – 1 pkt.Przyk ady:• Ilo wydzielanego soku dkowego zale y od rodzaju pokarmu.• Czas trawienia jest ró ny dla ró nych pokarmów.• Czas trawienia jest zale ny od rodzaju pokarmu.

BUDOWA UK ADU POKARMOWEGO Wersja A bis

Zadanie 1 (2 pkt)Za ka dy prawid owy podpis wraz ze wskazaniem w ciwej lokalizacji – po 1 pkt.A – jama ustna, B – dek.

* Zadanie 2 (2 pkt)Za w ciwy wybór ka dej z dwóch prawid owych odpowiedzi (b, d) – po 1 pkt.

Zadanie 3 (1 pkt)Za w pe ni prawid owo okre lon rol – 1 pkt.Przyk ad: Trzustka wytwarza enzymy trawienne, które rozk adaj ró ne zwi zki organiczne w dwunastnicy.

** Zadanie 4 (1 pkt)Za prawid owe sformu owanie problemu – 1 pkt.Przyk ady:• Czy rodzaj pokarmu wp ywa na ilo wydzielanego soku trawiennego?• Jak rodzaj pokarmu wp ywa na ilo wydzielanego soku trawiennego?

SK ADNIKI POKARMOWE Wersja A

Zadanie 1 (1 pkt)Za poprawny wybór (c) – 1 pkt.

Page 92: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

Zadanie 2 (3 pkt)Za podanie prawid owej nazwy: lipidy – 1 pkt.Za ka dy z dwóch przyk adów – po 1 pkt.Przyk ady: olej ro linny, smalec, mas o, mleko, sery, mi so, ryby.

Zadanie 3 (2 pkt)Za podanie dwóch prawid owych przyk adów – 1 pkt.Przyk ady: wap , fosfor, magnez, siarka, chlor, sód, potas.Za przedstawienie prawid owej funkcji jednego z nich – 1 pkt.Przyk ady:

wap – umo liwia funkcjonowanie uk adu nerwowego i mi ni oraz krzepni cie krwi, wchodzi w sk ad ko cii z bów;

fosfor – wchodzi w sk ad ko ci, ATP, kwasów nukleinowych;magnez – zwi zany z funkcjonowaniem uk adu nerwowego i mi niowego, aktywator enzymów, buduje

ko ci, z by, mi nie;siarka – sk adnik bia ek budulcowych i regulacyjnych, hormonów, enzymów i witamin;chlor – utrzymuje równowag p ynów ustrojowych;sód i potas – bior udzia w regulacji gospodarki wodnej organizmu.

** Zadanie 4 (3 pkt)Za sformu owanie poprawnego problemu badawczego – 1 pkt.Przyk ady:• Badanie wyst powania glukozy w soku ro linnym.• Czy w ka dym z badanych soków ro linnych wyst puje glukoza?Za przedstawienie prawid owej próby kontrolnej wraz z dalszym post powaniem – po 1 pkt.Przyk ad: Do probówki wlano 5 ml roztworu glukozy (1 pkt), a nast pnie dodano po 2 ml odczynników FehlingaI i II. Po podgrzaniu wyst pi o zabarwienie ceglastoczerwone (1 pkt).

SK ADNIKI POKARMOWE Wersja A bis

Zadanie 1 (1 pkt)Za poprawny wybór (d) – 1 pkt.

Zadanie 2 (3 pkt)Za podanie prawid owej nazwy: wielocukry / cukry z one – 1 pkt.Za ka dy z dwóch przyk adów po 1 pkt.Przyk ady: m ka, kasza, chleb, fasola, ry , banany, ziemniaki – skrobia, warzywa i owoce – b onnik.

Zadanie 3 (2 pkt)Za podanie dwóch prawid owych przyk adów – 1 pkt.Przyk ady: elazo, jod, mied , cynk, mangan, kobalt, fluor.Za przedstawienie prawid owej funkcji jednego z nich – 1 pkt.Przyk ady:• elazo – aktywator enzymów oddechowych;• jod – sk adnik hormonów tarczycy;• mied – sk adnik wielu enzymów, potrzebna do syntezy hemoglobiny;• cynk – sk adnik wielu enzymów, odgrywa rol w trawieniu bia ek;• mangan – aktywator wielu enzymów;• kobalt – sk adnik witaminy B12 potrzebnej do produkcji erytrocytów;• fluor – sk adnik szkliwa z bów.

** Zadanie 4 (3 pkt)Za sformu owanie poprawnej hipotezy – 1 pkt.Przyk ady:• W soku ro linnym wyst puje glukoza.• W ka dym z badanych soków ro linnych wyst puje glukoza.Za przedstawienie prawid owej próby kontrolnej wraz z dalszym post powaniem – po 1 pkt.Przyk ad: Do probówki wlano 5 ml roztworu glukozy (1 pkt), a nast pnie dodano po 2 ml odczynników FehlingaI i II. Po podgrzaniu wyst pi o zabarwienie ceglastoczerwone (1 pkt).

Page 93: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

SK ADNIKI POKARMOWE Wersja B

Zadanie 1 (2 pkt)Za ka dy z dwóch prawid owych argumentów – po 1 pkt.Przyk ady:• Jest podstawowym sk adnikiem cytoplazmy ka dej komórki.• Jest podstawowym sk adnikiem p ynów ustrojowych, co wi e si z regulacj ci nienia osmotycznegow organizmie.• Bierze udzia w procesach trawienia (hydroliza).• Jest rozpuszczalnikiem zarówno wydalanych zwi zków, jak i wielu transportowanych substancji.• Pe ni funkcj termoregulacyjn .

Zadanie 2 (2 pkt)Za prawid owy wybór ka dego z dwóch róde – po 1 pkt.Przyk ady:• z po ywieniem (pokarm + napoje);• z rozk adu w glowodanów, bia ek i t uszczów (= woda metaboliczna).

Zadanie 3 (1 pkt)Za w ciwy wybór odpowiedzi (b) – 1 pkt.

** Zadanie 4 (2 pkt)Za trafnie sformu owan hipotez badawcz – 1 pkt.Przyk ad: Nasiona wszystkich badanych ro lin zawieraj bia ko.Za prawid owe okre lenie próby kontrolnej – 1 pkt: 10% roztwór elatyny (w którym jest bia ko zwierz ce).

SK ADNIKI POKARMOWE Wersja B bis

Zadanie 1 (2 pkt)Za ka dy z dwóch prawid owych argumentów – po 1 pkt.Przyk ady:• funkcja budulcowa (podstawowy sk adnik cytoplazmy ka dej komórki);• sk adnik p ynów ustrojowych;• udzia w procesach trawienia (hydroliza);• udzia w procesach wydalniczych (rozpuszczalnik wydalanych zwi zków);• funkcja termoregulacyjna;• funkcja transportowa (rozpuszczalnik wielu substancji).

Zadanie 2 (2 pkt)Za prawid owy wybór ka dego z dwóch czynników – po 1 pkt.Przyk ady:• Ilo pobieranych p ynów zale y od intensywno ci wykonywanej pracy.• Zale y od temperatury otoczenia.• Zale y od temperatury wewn trznej organizmu, np. tzw. gor czki.• Zale y od warunków klimatycznych, np. wilgotno ci powietrza.

Zadanie 3 (1 pkt)Za w ciwy wybór odpowiedzi (c) – 1 pkt.

** Zadanie 4 (2 pkt)Za trafnie sformu owany problem badawczy – 1 pkt.Przyk ad: Czy nasiona wszystkich badanych ro lin zawieraj bia ko?Za prawid owe okre lenie zawarto ci czwartej probówki – 1 pkt.Przyk ad: W podobny sposób roztarte z wod nasiona, np. bobu (lub soi).

Page 94: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

ETAPOWO TRAWIENIA Wersja A

Zadanie 1 (1 pkt)Za wszystkie cztery prawid owe po czenia (I – d; II – c; III – e; IV – a) – 1 pkt.

* Zadanie 2 (3 pkt)Za ka dy w ca ci poprawnie uzupe niony wiersz tabeli – po 1 pkt (w kolejno ci):1. jelito cienkie / dwunastnica, dwupeptydy;2. jama ustna, skrobia;3. pepsyna, peptydy, dwupeptydy / oligopeptydy.

Zadanie 3 (1 pkt)Za podanie prawid owej funkcji – 1 pkt.Przyk ady:• Powoduje rozbicie du ych kropli t uszczu na ma e w celu wi kszego kontaktu z enzymami.• Poprzez emulgacj t uszczu wspomaga dzia anie lipazy trzustkowej w dwunastnicy.

Zadanie 4 (2 pkt)Za prawid owe oznaczenie optimum dzia ania ka dego z dwóch enzymów – po 1 pkt: A – oko o 8 pH, B – oko o2 pH.

Zadanie 5 (1 pkt)Za poprawnie podany argument wykazuj cy pozytywn rol bakterii – 1 pkt.Przyk ady:• Produkuj witaminy, np. K, B.• Pomagaj we wch anianiu witamin.

ETAPOWO TRAWIENIA Wersja A bis

Zadanie 1 (1 pkt)Za wszystkie cztery prawid owe po czenia (I – d; II – c; III – b; IV – e) – 1 pkt.

* Zadanie 2 (3 pkt)Za ka dy w ca ci poprawnie uzupe niony wiersz tabeli – po 1 pkt. W kolejno ci:1. amylaza linowa / ptialina, maltoza;2. dek, bia ka;3. lipaza trzustkowa, glicerol i kwasy t uszczowe.

Zadanie 3 (1 pkt)Za podanie prawid owej funkcji – 1 pkt.Przyk ady:• Uaktywnia pepsynogen.• Pe ni funkcj sterylizatora.• Zakwasza rodowisko.

Zadanie 4 (2 pkt)Za prawid owe oznaczenie optimum dzia ania ka dego z dwóch enzymów – po 1 pkt:A – ok. 8 pH, B – ok. 7 pH.

Zadanie 5 (1 pkt)Za poprawnie podany argument wykazuj cy pozytywn rol bakterii – 1 pkt.Przyk ady:

Page 95: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

• Produkuj witaminy, np. K, B.• Pomagaj we wch anianiu witamin.

TROBA Wersja A

Zadanie 1 (2 pkt)Za wskazanie strza w ciwego naczynia – 1 pkt.Za podanie prawid owej cechy – 1 pkt.Przyk ady:• Krew transportowana tym naczyniem posiada zmienny poziom glukozy.• Bezpo rednio po posi ku poziom glukozy we krwi transportowanej tym naczyniem wzrasta.

Zadanie 2 (2 pkt)Za w ciwe okre lenie st enia (wysokie) – 1 pkt.Za podanie prawid owego przyk adu sytuacji – 1 pkt.Przyk ad: Po zjedzeniu obfitego w w glowodany posi ku.

* Zadanie 3 (1 pkt)Za trafny argument – 1 pkt.Przyk ad: W troba wytwarza i odprowadza j drogami ciowymi do dwunastnicy.

* Zadanie 4 (3 pkt)Za prawid owo wpisan ocen ka dego z trzech zda – po 1 pkt:a – prawda, b – fa sz, c – prawda.

TROBA Wersja A bis

Zadanie 1 (2 pkt)Za wskazanie strza w ciwego naczynia – 1 pkt.Za podanie prawid owej cechy – 1 pkt.Przyk ad: P ynie ni do komórek w troby krew utlenowana.

Zadanie 2 (2 pkt)Za w ciwe okre lenie st enia (niskie) – 1 pkt.Za podanie prawid owego przyk adu sytuacji – 1 pkt.Przyk ady:• w czasie g odu;• po ci kiej, wyczerpuj cej pracy fizycznej.

* Zadanie 3 (1 pkt)Za trafny argument – 1 pkt.Przyk ady:

W w trobie nast puje przekszta cenie substancji szkodliwych w zwi zki oboj tne.troba przetwarza toksyczny amoniak na mocznik.

Jej komórki wychwytuj z krwi leki, alkohol, hormony podawane zewn trznie i zamieniaj je w zwi zkinieaktywne.

* Zadanie 4 (3 pkt)Za prawid owo wpisan ocen ka dego z trzech zda – po 1 pkt:a – prawda, b – prawda, c – fa sz.

NORMY ZAPOTRZEBOWANIA ENERGETYCZNEGO Wersja A

Zadanie 1 (2 pkt)Za podkre lenie ka dej z dwóch prawid owych funkcji – po 1 pkt.Mo liwe odpowiedzi: a, d, e.

Page 96: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

* Zadanie 2 (1 pkt)Za poprawnie sformu owan hipotez – 1 pkt.Przyk ady:• Aktywno fizyczna wymaga wi kszych nak adów energetycznych ni praca umys owa.• Im wi ksza aktywno fizyczna, tym wy sze wydatki energetyczne.

Zadanie 3 (3 pkt)Za ka de poprawnie wpisane okre lenie – po 1 pkt. W kolejno ci: dodatni, ujemny, zrównowa ony.

Zadanie 4 (2 pkt)Za ka de z dwóch trafnych zalece – po 1 pkt.Przyk ady:• zwi kszenie wysi ku fizycznego;• spo ywanie pokarmów ubogoenergetycznych, dostarczanie odpowiednich ilo ci witamin i minera ów;• poznanie zasad prawid owego od ywiania si , by nie pope nia b dów ywieniowych.

NORMY ZAPOTRZEBOWANIA ENERGETYCZNEGO Wersja A bis

Zadanie 1 (2 pkt)Za podkre lenie ka dej z dwóch prawid owych funkcji – po 1 pkt.Mo liwe odpowiedzi: b, c.

* Zadanie 2 (1 pkt)Za przedstawienie trafnego wniosku – 1 pkt.Przyk ady:• Najwi kszego wydatku energetycznego wymagaj wiczenia fizyczne / wymaga aktywno sportowa.• Praca umys owa nie wymaga zbyt du ych nak adów energetycznych.

Zadanie 3 (3 pkt)Za ka de poprawnie wpisane okre lenie – po 1 pkt. W kolejno ci: zrównowa ony, ujemny, dodatni.

Zadanie 4 (2 pkt)Za ka dy z dwóch trafnych przyk adów schorze – po 1 pkt.Przyk ady:• cukrzyca;• mia yca t tnic;• niewydolno kr enia;• nadci nienie t tnicze.

NORMY ZAPOTRZEBOWANIA ENERGETYCZNEGO Wersja B

Zadanie 1 (2 pkt)Za prawid owy rozdzia funkcji – po 1 pkt:I: a, c; II: b, d, e, f, g.

Zadanie 2 (3 pkt)Za ka z trzech prawid owo przedstawionych zmian – po 1 pkt.Przyk ady:• PPM jest najwy sza w pierwszych dwóch latach ycia ze wzgl du na intensywny wzrost organizmu.• W dalszych latach maleje z wyj tkiem okresu dojrzewania.• Znacz co si zmniejsza w wieku 65–70 lat.

* Zadanie 3 (2 pkt)Za ka dy z dwóch trafnych wniosków – po 1 pkt.Przyk ady:• Wydatek energetyczny na PPM jest zale ny od p ci.• Im wi ksza masa cia a tym wy sza podstawowa przemiana materii.• U m czyzn wydatek energetyczny na PPM jest wy szy ni u kobiet.

Page 97: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

* Zadanie 4 (2 pkt)Za podanie w ca ci poprawnej definicji – 1 pkt.Przyk ad: Jest to porównanie ilo ci energii dostarczonej w po ywieniu z zapotrzebowaniem energetycznymustroju.Za poprawne okre lenie warunku, od którego zale y wyst powanie bilansu dodatniego – 1 pkt.Przyk ad: Je eli warto energetyczna pokarmu jest wy sza ni potrzeby organizmu to b dzie on dodatni dlaorganizmu.

NORMY ZAPOTRZEBOWANIA ENERGETYCZNEGO Wersja B bis

Zadanie 1 (2 pkt)Za prawid owy rozdzia funkcji – po 1 pkt:I: a, c, e, f, g; II: b, d.

Zadanie 2 (3 pkt)Za ka z trzech prawid owo przedstawionych zmian – po 1 pkt.Przyk ady:

Intensywno PPM zale y od p ci i jest ró na u ch opców i dziewcz t w zale no ci od tempa wzrostu,szczególnie powy ej 10 roku ycia.Intensywno PPM jest ró na w okresie dojrzewania, tzn. jest zwi kszona w innym okresie u dziewcz t niu ch opców.U kobiet szczególnie wzrasta podczas menstruacji i w drugiej po owie ci y.

* Zadanie 3 (2 pkt)Za ka dy z dwóch trafnie sformu owanych wniosków – po 1 pkt.Przyk ady:• Wydatki energetyczne na termogenez s sta e i nie s zale ne od p ci.• Wydatki energetyczne na termogenez s prawie takie same u osób o podobnej masie cia a.• Wydatki energetyczne na aktywno fizyczn s zale ne od jej intensywno ci.• Wydatki energetyczne wyra nie s wi ksze u m czyzn ni u kobiet przy du ej aktywno ci fizycznej.• Wydatki energetyczne przy ma ej aktywno ci fizycznej s takie same niezale nie od p ci czy masy cia a.

* Zadanie 4 (2 pkt)Za podanie w ca ci poprawnej definicji – 1 pkt.Przyk ad: Jest to porównanie ilo ci energii dostarczonej w po ywieniu z zapotrzebowaniem energetycznymustroju.Za poprawne okre lenie warunku, od którego zale y wyst powanie bilansu ujemnego – 1 pkt.Przyk ad: Je eli warto energetyczna pokarmu jest ni sza ni potrzeby organizmu, to b dzie on ujemny dlaorganizmu.

KLASYFIKACJA DIET Wersja A

Zadanie 1 (3 pkt)Za ka de poprawne po czenie (witamina D – II; witaminy A i C – I; witaminy grupy B – III)– po 1 pkt.

Zadanie 2 (1 pkt)Za podanie trafnego argumentu – 1 pkt.Przyk ady:

onnik jest potrzebny do pobudzenia perystaltyki jelit.onnik skraca czas przej cia ka u przez jelita i przeciwdzia a zaparciom.onnik stanowi pod e do rozwoju flory bakteryjnej w jelicie.onnik zapobiega nadmiernemu odwodnieniu mas ka owych, co przeciwdzia a zaparciom.

Zadanie 3 (2 pkt)Za podanie w ciwej definicji – 1 pkt.Przyk ad: Aminokwasy endogenne to aminokwasy, które s wytwarzane przez organizm cz owieka.Za podanie obu poprawnych przyk adów aminokwasów – 1 pkt.Przyk ady: alanina, glicyna, kwas asparaginowy, kwas glutaminowy, prolina, hydroksyprolina, seryna.

Page 98: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

* Zadanie 4 (1 pkt)Za podanie trafnego argumentu – 1 pkt.Przyk ady:• Jod s y do produkcji hormonów tarczycy, np. tyroksyny.• Jod jest potrzebny do prawid owego funkcjonowania tarczycy.

KLASYFIKACJA DIET Wersja A bis

Zadanie 1 (3 pkt)Za ka de poprawne po czenie (witamina D – III; witaminy A i C – II; witaminy grupy B – I)– po 1 pkt.

Zadanie 2 (1 pkt)Za podanie trafnego argumentu – 1 pkt.Przyk ady:Nadmierne spo ywanie t uszczów mo e prowadzi do oty ci i sprzyja powstawaniu wielu chorób, np.mia ycy t tnic.

uszcze zwierz ce nie zawieraj nienasyconych kwasów t uszczowych, które s niezb dne dla organizmu.

Zadanie 3 (2 pkt)Za podanie w ciwej definicji – 1 pkt.Przyk ad: Aminokwasy egzogenne to aminokwasy, których organizm cz owieka nie mo e sam wytworzyi musz by dostarczone w po ywieniu.Za podanie obu poprawnych przyk adów aminokwasów – 1 pkt.Przyk ady: fenyloalanina, leucyna, izoleucyna, lizyna, metionina, treonina, tryptofan, walina.

* Zadanie 4 (1 pkt)Za podanie trafnego argumentu – 1 pkt.Przyk ady:• elazo jest aktywatorem wielu enzymów.• elazo jest potrzebne do produkcji hemoglobiny.

UK ADANIE JAD OSPISÓW Wersja A

Zadanie 1 (4 pkt)Za ka prawid owo przedstawion zalet – po 1 pkt.Przyk ady:

mniej kalorii, nie ma ludzi oty ych w ród wegetarian;niewielka ilo cholesterolu jest korzystna dla zdrowia;atwiejszy dost p do witaminy C lub karotenu (witamina A);

ograniczone spo ycie sodu;zwi kszone spo ycie b onnika i skrobi;zmniejszone zagro enie niektórymi chorobami, jak np. oty , próchnica z bów, nadci nienie, hemoroidy;mniejsze zagro enie wprowadzeniem do organizmu paso ytów (np. z mi sa), bakterii, antybiotyków.

* Zadanie 2 (2 pkt)Za ka de poprawne dopasowanie (I: a, d, f; II: b, c, e) – po 1 pkt.Zadanie 3 (4 pkt)Za trafne przedstawienie ka dego z 3 da obiadowych – po 1 pkt.Przyk ady:ZESTAW I• zupa fasolowa ugotowana na kawa ku kurczaka;• makaron z bia ym serem, cukrem i cynamonem;• sa atka owocowa.ZESTAW II• zupa owocowa, np. truskawkowa;• ziemniaki, jajko sadzone, kefir, gotowana kukurydza;• sa atka owocowa.

Page 99: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

ZESTAW III• zupa jarzynowa ze mietan ;• pstr g pieczony, chleb razowy, sa atka z marchewki i selera;• kompot porzeczkowy.Za w ciwe uzasadnienie – 1 pkt.Przyk ady:

umacz ce konieczno wprowadzenia do diety produktu bia kowego o wysokiej warto ci biologicznej(bia ko zwierz ce);wyja niaj ce konieczno po czenia w jednym posi ku da przygotowanych z ry u i fasoli, aby uzyskape ny zestaw aminokwasów egzogennych.

UK ADANIE JAD OSPISÓW Wersja A bis

Zadanie 1 (4 pkt)Za ka prawid owo przedstawion wad – po 1 pkt.Przyk ady:• k opoty z pokryciem zapotrzebowania na energi ;• niska zawarto bia ek o wysokiej warto ci biologicznej;• niewielka przyswajalno wapnia, cynku, elaza;• niedobór witamin: B12 i D;• zwi kszenie zagro enia niektórymi chorobami, np. osteoporoz , krzywic , anemi .

* Zadanie 2 (2 pkt)Za ka de poprawne dopasowanie (I: a, b, d; II: c, e, f) – po 1 pkt.

Zadanie 3 (4 pkt)Za trafne przedstawienie ka dego z 3 da obiadowych – po 1 pkt.Przyk ady:ZESTAW I• zupa fasolowa ugotowana na kawa ku kurczaka;• makaron z bia ym serem, cukrem i cynamonem;• sa atka owocowa.ZESTAW II• zupa owocowa, np. truskawkowa;• ziemniaki, jajko sadzone, kefir, gotowana kukurydza;• sa atka owocowa.ZESTAW III• zupa jarzynowa ze mietan ;• pstr g pieczony, chleb razowy, sa atka z marchewki i selera;• kompot porzeczkowy.Za w ciwe uzasadnienie – 1 pkt.Przyk ady:

umacz ce konieczno wprowadzenia do diety produktu bia kowego o wysokiej warto ci biologicznej(bia ko zwierz ce);wyja niaj ce konieczno po czenia w jednym posi ku da przygotowanych z ry u i fasoli, aby uzyskape ny zestaw aminokwasów egzogennych.

UK ADANIE JAD OSPISÓW Wersja B

Zadanie 1 (2 pkt)Za wskazanie niadania II – 1 pkt.Za trafne uzasadnienie – 1 pkt.Przyk ad: Wskazany posi ek jest mniejszy pod wzgl dem ilo ciowym, mniej kaloryczny (chudy ser, brak

ustego boczku i pe not ustego mleka).

* Zadanie 2 (2 pkt)Za trafne wyt umaczenie analizuj ce zawarto pe nowarto ciowych bia ek i witamin– po 1 pkt.

Page 100: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

Przyk ad: Rozwijaj cy si w onie matki organizm wymaga dostarczania pe nowarto ciowego po ywienia,a wi c i bia ka (g ównie zwierz cego zawieraj cego wszystkie potrzebne aminokwasy). Pokarmy pochodzeniazwierz cego, np. jajka, zawieraj te witaminy takie jak D i B12, których nie ma w pokarmie ro linnym.

Zadanie 3 (3 pkt)Za poprawne uzupe nienie obu brakuj cych grup pokarmowych – 1 pkt.Przyk ady (w kolejno ci od góry): t uszcze, warzywa i owoce.Za ka z dwóch zasad – po 1 pkt.Przyk ady:• ilo ciowy i jako ciowy sk ad produktów ywno ciowych dostosowany np. do wieku osób;• liczba posi ków i ich regularno ;• urozmaicenie posi ków;• sezonowo wyst powania warzyw i owoców;• wykorzystanie ró nych sposobów przyrz dzania potraw.

* Zadanie 4 (1 pkt)Za w ciwe uzasadnienie wykazuj ce, e spo ywanie glutenu mo e by przyczyn gro nych dla zdrowiapowik dla chorego na celiaki – 1 pkt.

UK ADANIE JAD OSPISÓW Wersja B bis

Zadanie 1 (2 pkt)Za wskazanie niadania II – 1 pkt.Za w ciwe uzasadnienie – 1 pkt.Przyk ad: Wskazany posi ek jest mniejszy pod wzgl dem ilo ciowym, mniej kaloryczny (chudy ser, brak

ustego boczku i pe not ustego mleka).

* Zadanie 2 (2 pkt)Za trafne wyt umaczenie analizuj ce zawarto pe nowarto ciowych bia ek i witamin – po 1 pkt.Przyk ad: Rozwijaj ce si i rosn ce m ode organizmy wymagaj dostarczania pe nowarto ciowego po ywienia,a wi c i bia ka (g ównie zwierz cego zawieraj cego wszystkie potrzebne aminokwasy). Pokarmy pochodzeniazwierz cego, np. jajka, zawieraj te witaminy, takie jak D i B12, których nie ma w pokarmie ro linnym.

Zadanie 3 (3 pkt)Za poprawne uzupe nienie obu brakuj cych grup pokarmowych – 1 pkt.Przyk ady (w kolejno ci od góry): mi so, jaja, ryby, mleko i przetwory mleczne; pieczywo, produkty zbo owe.Za ka z dwóch zasad – po 1 pkt.Przyk ady:• ilo ciowy i jako ciowy sk ad produktów ywno ciowych dostosowany np. do wieku osób;• liczba posi ków i ich regularno ;• urozmaicenie posi ków;• sezonowo wyst powania warzyw i owoców;• wykorzystanie ró nych sposobów przyrz dzania potraw.

* Zadanie 4 (1 pkt)Za w ciwe uzasadnienie wykazuj ce, e spo ywanie laktozy mo e by przyczyn gro nych dla zdrowiapowik dla chorego na galaktozemi – 1 pkt.

REGULACJA NERWOWO-HORMONALNA PROCESU TRAWIENIA Wersja A(zakres rozszerzony)

Zadanie 1 (3 pkt)Za prawid owe wpisanie ka dego z trzech okre le – po 1 pkt:W kolejno ci: spadek poziomu glukozy we krwi, aknienie, wzrost poziomu glukozy we krwi.

Zadanie 2 (1 pkt)Za prawid owy wybór (b) – 1 pkt.

Page 101: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

Zadanie 3 (1 pkt)Za stwierdzenie, e pobudzaj wydzielanie enzymów trawiennych – 1 pkt.

Zadanie 4 (1 pkt)Za prawid owy przyk ad – 1 pkt.Przyk ad: Najwa niejsz rol w pobudzaniu wydzielania soku dkowego odgrywa nerw b dny przenosz cyimpulsy nerwowe z mózgu do komórek b ony luzowej dka.

REGULACJA NERWOWO-HORMONALNA PROCESU TRAWIENIA Wersja A bis(zakres rozszerzony)

Zadanie 1 (3 pkt)Za prawid owe wpisanie ka dego z trzech okre le – po 1 pkt.W kolejno ci: wzrost poziomu glukozy, brak aknienia, spadek poziomu glukozy.

Zadanie 2 (1 pkt)Za prawid owy wybór (d) – 1 pkt.

Zadanie 3 (1 pkt)Za stwierdzenie, e hamuj one wydzielanie si soków trawiennych – 1 pkt.

Zadanie 4 (1 pkt)Za podanie prawid owego przyk adu dzia ania hormonów tkankowych – 1 pkt.Przyk ad: W regulacji wydzielania soku dkowego bierze udzia gastryna – hormon tkankowy.

ZABURZENIA PRAWID OWEJ WAGI CIA A Wersja A

Zadanie 1 (2 pkt)Za w ciwy wybór diety a lub c – 1 pkt.Za poprawne uzasadnienie uwzgl dniaj ce konieczno ograniczenia pokarmów zawieraj cych du o kalorii(t uszcze, w glowodany) – 1 pkt.

Zadanie 2 (3 pkt)Za wskazanie w ciwego pod a bulimii – 1 pkt.Przyk ad: Pod e psychiczne – l k przed nadwag , przy równoczesnych napadach ob arstwa.Za podanie ka dego z dwóch prawid owych przyk adów – po 1 pkt.Przyk ady:• stany zapalne dzi se ;• uszkodzenie szkliwa;• duszno i omdlenia;• uszkodzenie nerek;• zaburzenia pracy serca;• obni enie ci nienia t tniczego krwi;• agresja i pobudzenie seksualne.

* Zadanie 3 (3 pkt)Za zaznaczenie prawid owego kierunku strza ek od pobierania pokarmu poprzez o rodek syto ci doniepobierania pokarmu – 1 pkt.Za podanie w ciwego okre lenia (Y – wzrost ) – 1 pkt.Za podanie prawid owej nazwy (sprz enie zwrotne ujemne) – 1 pkt.

ZABURZENIA PRAWID OWEJ WAGI CIA A Wersja A bis

Zadanie 1 (2 pkt)Za w ciwy wybór diety b lub c – 1 pkt.Za poprawne uzasadnienie uwzgl dniaj ce konieczno ograniczenia pokarmów zawieraj cych du o kalorii(t uszcze, w glowodany) – 1 pkt.

Page 102: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

Zadanie 2 (3 pkt)Za wskazanie w ciwego pod a anoreksji – 1 pkt.Przyk ad: Pod e biologiczne i psychiczne – walka z g odem, a potem l k przed utrat efektów g odówki.Za podanie ka dego z dwóch trafnych przyk adów – po 1 pkt.Przyk ady:

powa ne powik ania fizyczne: zmniejszenie wydolno ci serca, zmiany skórne, uczucie zimna, zwi kszenieryzyka z amania ko ci;bezsenno ;rozdra nienie i apatia.

* Zadanie 3 (3 pkt)Za zaznaczenie prawid owego kierunku strza ek od niepobierania pokarmu poprzez o rodek g odu do pobieraniapokarmu – 1 pkt.Za podanie w ciwego okre lenia (X – spadek) – 1 pkt.Za podanie prawid owej nazwy (sprz enie zwrotne ujemne) – 1 pkt.

PASO YTY PRZEWODU POKARMOWEGO Wersja A

Zadanie 1 (2 pkt)Za ka de prawid owe zaklasyfikowanie do I i do II (I: a, c; II: b, d, e) – po 1 pkt.

Zadanie 2 (1 pkt)Za prawid owe po czenie wszystkich par (I – b; II – d; III – a) – 1 pkt.

Zadanie 3 (2 pkt)Za ka z dwóch poprawnych nazw chorób – po 1 pkt.Przyk ady:• owsica;• tasiemczyca;• glistnica;• lamblioza;• w nica;• w osog ówczyca.

* Zadanie 4 (2 pkt)Za wskazanie jednego z dwóch b dów – 1 pkt.Za w ciwe uzasadnienie – 1 pkt.Przyk ady:• Dojrza e cz ony tasiemca w jelicie cz owieka produkuj zap odnione jaja, a nie larwy.• winia ma w mi niach otorbione larwy, a nie jaja.

Zadanie 5 (2 pkt)Za podanie w ca ci poprawnej definicji – 1 pkt.

ywiciel ostateczny to organizm, w którym yje i rozmna a si p ciowo dojrza a posta paso yta.Za wybór w ciwego przyk adu – 1 pkt.Przyk ady:• cz owiek dla tasiemca uzbrojonego;• cz owiek dla tasiemca nieuzbrojonego;• cz owiek dla tasiemca kar owatego.

PASO YTY PRZEWODU POKARMOWEGO Wersja A bis

Zadanie 1 (2 pkt)Za ka de prawid owe zaklasyfikowanie do I i do II (I: c, e; II: a, b, d) – po 1 pkt.

Zadanie 2 (1 pkt)Za prawid owe po czenie wszystkich par (I – d; II – c; III – a) – 1 pkt.

Page 103: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

Zadanie 3 (2 pkt)Za ka dy z dwóch poprawnych przyk adów – po 1 pkt.Przyk ady:• uszkadzaj narz dy wewn trzne;• zatruwaj organizm produktami w asnego metabolizmu;• powoduj niedobory materia ów budulcowych i energetycznych.

* Zadanie 4 (2 pkt)Za wskazanie jednego z dwóch b dów – 1 pkt.Za w ciwe uzasadnienie – 1 pkt.Przyk ady:

Zamieniona zosta a kolejno zaka ania i rozwoju tasiemca – to cz owiek jest ywicielem ostatecznym i nosiw sobie dojrza e osobniki, a nie winia.Cz owiek mo e zosta zara ony przez otorbione larwy z mi sa wini, a nie przez jaja.

Zadanie 5 (2 pkt)ywiciel po redni to organizm, w którym wyst puj postacie paso yta nie osi gaj ce dojrza ci p ciowej.

Za wybór w ciwego przyk adu – 1 pkt.Przyk ady:• winia dla tasiemca uzbrojonego;• krowa dla tasiemca nieuzbrojonego.

BUDOWA UK ADU WYDALNICZEGO Wersja A

Zadanie 1 (3 pkt)Za w ciwe zaznaczenie i podpisanie wszystkich elementów uk adu wydalniczego – 2 pkt.Za poprawne zaznaczenie i podpisanie tylko 3 elementów uk adu – 1 pkt.Za podkre lenie nazwy nerki – 1 pkt.

* Zadanie 2 (2 pkt)Za poprawne podkre lenie p tli nefronu – 1 pkt i kanalika zbiorczego – 1 pkt.

Zadanie 3 (1 pkt)Za w pe ni prawid owo podan lokalizacj (cz krzy owa rdzenia kr gowego) – 1 pkt.

* Zadanie 4 (2 pkt)Za stwierdzenie, e jest zale na / e nie jest to prawda – 1 pkt. Za w ciwe uzasadnienie – 1 pkt.Przyk ad: Cewka moczowa u kobiet jest znacznie krótsza ni u m czyzn, co wi e si z inn jej funkcj(u m czyzn jest te cz ci uk adu rozrodczego).

BUDOWA UK ADU WYDALNICZEGO Wersja A bis

Zadanie 1 (3 pkt)Za w ciwe zaznaczenie i podpisanie wszystkich elementów uk adu – 2 pkt.Za poprawne zaznaczenie i podpisanie tylko 3 elementów uk adu – 1 pkt.Za podkre lenie nazwy p cherz moczowy – 1 pkt.

* Zadanie 2 (2 pkt)Za poprawne podkre lenie cia ka nerkowego – 1 pkt i kanalików kr tych dalszego i bli szego – 1 pkt.

Zadanie 3 (1 pkt)Za w pe ni prawid owo podan lokalizacj (o rodki w pniu mózgowym) – 1 pkt.

* Zadanie 4 (2 pkt)Za stwierdzenie, e jest zale na / e jest to prawda – 1 pkt. Za w ciwe uzasadnienie – 1 pkt.Przyk ad: Cewka moczowa u kobiet jest znacznie krótsza ni u m czyzn, co wi e si z inn jej funkcj(u m czyzn jest te cz ci uk adu rozrodczego).

Page 104: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

MECHANIZM POWSTAWANIA MOCZU Wersja A

Zadanie 1 (1 pkt)Za wszystkie prawid owo dobrane pary (I – b; II – d; III – c) – 1 pkt.

* Zadanie 2 (2 pkt)Za prawid owe wskazanie i podpisanie p tli nefronu (p tli Henlego) – po 1 pkt.

** Zadanie 3 (2 pkt)Za ka z dwóch poprawnie sformu owanych hipotez – po 1 pkt.Przyk ady:• Ilo wydalanego moczu zale y od p ci.• Ilo wydalanego moczu zmniejsza si podczas wykonywania intensywnych wicze .• Ilo wydalanego moczu zale y od trybu ycia.• Na ilo wydalanego moczu ma wp yw ilo spo ywanych napojów.

Zadanie 4 (1 pkt)Za podanie w ciwego przyk adu – 1 pkt.Przyk ady:• produkcja reniny;• synteza aktywnej postaci witaminy D3;• synteza erytropoetyny.

MECHANIZM POWSTAWANIA MOCZU Wersja A bis

Zadanie 1 (1 pkt)Za wszystkie prawid owo dobrane pary (I – d; II – a; III – b) – 1 pkt.

* Zadanie 2 (2 pkt)Za prawid owe wskazanie i podpisanie kanalika kr tego bli szego – po 1 pkt.

** Zadanie 3 (2 pkt)Za ka dy z dwóch poprawnie sformu owanych problemów badawczych – po 1 pkt.Przyk ady:• Czy ilo wydalanego moczu zale y od p ci?• Badanie zale no ci mi dzy ilo ci wydalanego moczu a intensywno ci wykonywanych wicze .• Czy ilo wydalanego moczu zale y od trybu ycia?• Wp yw ilo ci spo ywanych napojów na ilo wydalanego moczu.

Zadanie 4 (1 pkt)Za podanie w ciwego przyk adu – 1 pkt.Przyk ady:• utrzymanie bilansu wodnego w organizmie;• utrzymanie prawid owego st enia elektrolitów;• utrzymanie prawid owego ci nienia osmotycznego p ynów ustrojowych;• utrzymanie w ciwego st enia jonów wodorowych.

HIGIENA UK ADU WYDALNICZEGO Wersja A

Zadanie 1 (2 pkt)Za podanie obu w ciwych substancji – 1 pkt.Przyk ady: bia ko, glukoza, hemoglobina, barwniki ciowe.Za poprawne uzasadnienie z podaniem nazwy schorzenia dla jednej z tych substancji – 1 pkt.Przyk ady:• bia ko – bia komocz (jego przyczyn mo e by np. stan zapalny k buszków nerkowych);• glukoza – cukromocz lub cukrzyca (jego przyczyn mo e by np. cukrzyca).

Page 105: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

* Zadanie 2 (2 pkt)Za ustalenie, e p yn B to p yn dializacyjny – 1 pkt.Za trafny argument wynikaj cy z analizy schematu – 1 pkt.Przyk ady:• z osocza krwi odfiltrowywany do p ynu dializacyjnego jest mocznik;• z osocza krwi odfiltrowywane do p ynu dializacyjnego s niepotrzebne substancje.

Zadanie 3 (2 pkt)Za podanie jednego z objawów – 1 pkt.Przyk ady:• bolesne parcie na p cherz po czone z oddaniem ma ej ilo ci moczu;• pieczenie w cewce moczowej;• obecno w moczu leukocytów, bakterii i z uszczonych nab onków.Za prawid owe podanie przyczyny – 1 pkt.Przyk ad: Jest to schorzenie spowodowane przez bakterie.

** Zadanie 4 (1 pkt)Za sformu owanie logicznego problemu badawczego – 1 pkt.Przyk ady:

Badanie zale no ci mi dzy ilo ci wydalanego potu a ilo ci wydalanego moczu na tle zmian temperaturyotoczenia.Czy ilo wydalanego moczu zale y od zmian temperatury otoczenia?Czy zmiany w wydalaniu chlorku sodu wraz z moczem zale od temperatury otoczenia?Czy ilo wydalanego potu zale y od zmian temperatury otoczenia?

HIGIENA UK ADU WYDALNICZEGO Wersja A bis

Zadanie 1 (2 pkt)Za w ciwe podkre lenie obu w ciwych substancji – 1 pkt: bia ko, glukoza.Za poprawne uzasadnienie, z podaniem nazwy schorzenia, dla jednej z tych substancji – 1 pkt.Przyk ady:

bia ko – bia komocz (jego przyczyn mo e by np. stan zapalny k buszków nerkowych);glukoza – cukromocz lub cukrzyca (jego przyczyn mo e by np. cukrzyca).

* Zadanie 2 (2 pkt)Za ustalenie, e p yn A to osocze – 1 pkt.Za trafny argument wynikaj cy z analizy schematu – 1 pkt.Przyk ady:• z osocza krwi odfiltrowywany jest nadmiar soli;• z osocza krwi odfiltrowywany jest mocznik.

Zadanie 3 (2 pkt)Za stwierdzenie, e u kobiet – 1 pkt. Za prawid owe uzasadnienie – 1 pkt.Przyk ad: Poniewa zwi zane jest to z budow cewki moczowej oraz okresem ci y, która sprzyja powstawaniuzaka .

** Zadanie 4 (1 pkt)Za sformu owanie logicznej hipotezy badawczej – 1 pkt.Przyk ady:• Im wi cej wydalanego potu, tym mniej wydalanego moczu.• Ilo wydalanego moczu maleje wraz ze wzrostem temperatury otoczenia.• Zmiany w wydalaniu chlorku sodu wraz z moczem s niezale ne od temperatury otoczenia.

Page 106: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

2. Sprawdziany

2.1. Wskazówki metodyczne

Test, jako narz dzie pomiaru dydaktycznego, jest zbiorem zada przygotowanym do wykonania przez uczniów.Najcz ciej stosowanym typem testu w procesie nauczania jest test sprawdzaj cy, czyli sprawdzian, oparty nawymaganiach programowych. Jego wyniki pozwalaj okre li poziom osi gni uczniów. Aby zachowa trafno oceniania, test taki powinien zawiera prawid owo okre lone cztery poziomywymaga dotycz cych tre ci nauczania, które warunkuj uzyskanie czterech pozytywnych ocen:

wymagania konieczne (K) – ocena: dopuszczaj cy;wymagania podstawowe (K + P) – ocena: dostateczny;wymagania rozszerzaj ce (K + P + R) – ocena: dobry;wymagania dope niaj ce (K + P + R + D) – ocena: bardzo dobry.

W te cie sprawdzaj cym nie powinno by zada wykraczaj cych poza wymagania programowe. W zwi zkuz tym wyniki testu nie upowa niaj nauczycieli do wystawienia oceny celuj cej, nawet tym uczniom, którzybezb dnie rozwi zali wszystkie zadania. Aby ucze móg otrzyma ocen celuj , test mo e zawiera zadaniaspecjalnie oznaczone (**), dotycz ce tre ci wykraczaj cych poza Podstaw programow kszta cenia ogólnegow zakresie podstawowym, za których rozwi zanie ucze mo e uzyska dodatkowe punkty, o ile wcze niejrozwi e bezb dnie ca y test. Równocze nie punkty za takie zadania nie wp ywaj na ogóln punktacj za test.Prezentowane testy sprawdzaj ce do poszczególnych dzia ów podr cznika przygotowane zosta y w dwóchwersjach równoleg ych (A i A bis) i zawieraj po 11-12 zada przeznaczonych na 35-40 minut. Uwzgl dnionow nich zadania z wszystkich kategorii celów nauczania (A, B, C i D), przy czym najwi cej zada jest z kategoriiB i C. W ka dym te cie 60-70% zada sprawdza czynno ci z podstawowego poziomu wymaga . Jedngwiazdk (*) oznaczone zosta y zadania z poziomu ponadpodstawowego (na wymagania rozszerzaj cei dope niaj ce). Zaproponowane zosta y te , w dwóch przypadkach, testy z zadaniem oznaczonym dwomagwiazdkami (**), dotycz ce analizy przyk adowych do wiadcze . W testach wykorzystane zosta y wszystkietypy zada – zarówno otwarte: krótkiej odpowiedzi, jak i zamkni te: na dobieranie, wielokrotnego wyboru,z luk lub typu prawda – fa sz. Proponowany sposób przeliczenia punktów na skal ocen dla sprawdzianu na 24 pkt:

0-9 pkt – niedostateczny;10-13 pkt – dopuszczaj cy;14-17 pkt – dostateczny;18-21 pkt – dobry;22-24 pkt – bardzo dobry.

Page 107: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

2.3. Propozycje sprawdzianów

HOMEOSTAZA Wersja A (czas: 35 min)

Zadanie 1 (1 pkt)Zdefiniuj poj cie parametru.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 2 (3 pkt)Porównaj pod wzgl dem wymaga energetycznychprzedstawione na rysunku rodzaje transportu przez

ony komórkowe oraz podaj ich nazwy.

A . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

B . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 3 (3 pkt)Na podstawie analizy zale no ci przedstawionych na wykresie podaj,który z nich (A czy B) dotyczy organizmu sta ocieplnego. Ustal, czybadany parametr u tego organizmu podlega jego wewn trznejkontroli, i uzasadnij swoj odpowied .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 4 (2 pkt)Sprawd poprawno poni szych zda , podkre l zdanie(-a) z b dami i popraw je.a) Wewn trzny stan organizmu charakteryzuje du a sta i niezale no od zmian w rodowisku

zewn trznym.b) Mechanizmy homeostatyczne dzia aj na ró nych poziomach organizacji systemów ywych.c) Liczba kontrolowanych i regulowanych parametrów wewn trzustrojowych jest znaczna, przy czym im

organizm jest bardziej zaawansowany ewolucyjnie, tym jego mechanizmy regulacyjne s mniej doskona e.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 108: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

2

Zadanie 5 (3 pkt)Choremu na gryp 2 razy dziennie przez 5 dni mierzono temperatur cia a. Wyniki pomiarów przedstawionow tabeli.

Doba Godzina Temperatura cia a [°C]1. 6 37,8

18 38,52. 6 38,5

18 39,53. 6 38,2

18 38,04. 6 37,5

18 37,15. 6 37,2

18 36,8

Narysuj wykres ilustruj cy wahania temperatury cia a badanego chorego w czasie. Podaj nazwrodzaju mechanizmów kontrolnych dzia aj cych na przedstawiony parametr rodowiska wewn trznegoorganizmu.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 6 (2 pkt)Do rodzaju sprz enia zwrotnego dobierz wszystkie przyk ady procesów, dla których jest onomechanizmem regulacyjnym.I. sprz enie zwrotne ujemneII. sprz enie zwrotne dodatnie

I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

a) kontrola wytwarzanych w komórceaminokwasów

b) wydzielanie etylenu podczas dojrzewaniaowoców

c) rozmna anie si bakteriid) regulacja produkcji ATP

II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 109: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

3

Zadanie 7 (3 pkt)

Na podstawie analizy schematu oce prawdziwo zda , zaznaczaj c to znakiem „+” w odpowiedniejrubryce tabeli.

Prawda Fa szI. Zasada gruczo u nadrz dnego sprawia, e przysadka mózgowa powi zana jest funkcjonalnie

z gruczo ami obwodowymi mechanizmem dodatniego sprz enia zwrotnego.II. Hormon tropowy pobudza gruczo obwodowy do wydzielania hormonu w asnego.III. Przysadka mózgowa jest po czona z podwzgórzem, które reguluje jej prac za pomoc

neurohormonów.

Zadanie 8 (2 pkt)Narysuj schemat procesu regulacji poziomu glukozy w organizmie cz owieka, wiedz c, e:bod cem jest zmiana poziomu tego cukru we krwi;receptorem – wyspecjalizowane komórki trzustki;efektorem – specyficzne enzymy komórek docelowych;sygna em sterowania – glukagon lub insulina;odpowiedzi organizmu – pobieranie lub uwalnianie glukozy z komórek.

Page 110: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

4

* Zadanie 9 (2 pkt)Hoduj c na po ywce komórki tkanki cznej cz owieka, mo emy zaobserwowa zjawisko hamowaniakontaktowego.Na podstawie analizy rysunków ustal, naktórym z nich (A czy B) przedstawionohamowanie kontaktowe. Wyja nij chemicznepod e tego zjawiska.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 10 (1 pkt)Równowaga dynamiczna ekosystemu nie ma celowego charakteru, jak to jest w przypadku homeostazyorganizmu. Udowodnij to stwierdzenie za pomoc jednego argumentu.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 11 (2 pkt)enie chloroplastów w ka dej komórce ro linnej jest uzale nione od nat enia wiat a. Rysunki

przedstawiaj schematyczne rozmieszczenie chloroplastów na przekrojach pod nych komórekro linnych, które najpierw o wietlono wiat em rozproszonym o rednim nat eniu, a nast pniewiat em silnym. Wyka ró nic w rozmieszczeniu tych organelli w komórce, uzupe niaj c w odpowiedni

sposób drugi z rysunków. Przedstaw znaczenie obserwowanego zjawiska.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Razem: 24 pkt

Page 111: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

HOMEOSTAZA Wersja A bis (czas: 35 min)

Zadanie 1 (1 pkt)Zdefiniuj poj cie homeostazy.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 2 (3 pkt)Porównaj pod wzgl dem wymaga energetycznychprzedstawione na rysunku rodzaje transportu przez b onykomórkowe oraz podaj ich nazwy.

A . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

B . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 3 (3 pkt)Na podstawie analizy zale no ci przedstawionych na wykresachpodaj, który z nich (A czy B) dotyczy organizmu zmiennocieplnego.Ustal, czy badany parametr u tego organizmu podlega jegowewn trznej kontroli, i uzasadnij swoj odpowied .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 4 (2 pkt)Sprawd poprawno poni szych zda , podkre l zdanie (-a) z b dami i popraw je.a) Kontrolne mechanizmy homeostatyczne przeciwdzia aj zaburzeniom wywo anym zarówno przez

rodowisko zewn trzne, jak i rodowisko wewn trzne organizmu.b) Warto ci ró nych parametrów rodowiska wewn trznego organizmu nigdy nie zmieniaj si w czasie, gdy

prowadzi to do choroby lub mierci organizmu.c) Rozpr enie mechanizmów homeostatycznych w organizmie mo e spowodowa jego chorob ,

a w skrajnych przypadkach mier .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 112: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

2

Zadanie 5 (3 pkt)Choremu na gryp 2 razy dziennie przez 5 dni mierzono temperatur cia a. Wyniki pomiarów przedstawionow tabeli:

Doba Godzina Temperatura cia a [°C]1. 6 37,5

18 38,32. 6 38,5

18 39,53. 6 38,1

18 37,54. 6 37,5

18 37,05. 6 36,6

18 36,0

Narysuj wykres, ilustruj cy wahania temperatury cia a badanego chorego w czasie. Ustal, czyprzedstawiony parametr rodowiska wewn trznego organizmu mie ci si w tzw. zakresie tolerancji.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 6 (2 pkt)Do rodzaju sprz enia zwrotnego dobierz wszystkie przyk ady procesów, dla których jest onomechanizmem regulacyjnym.I. sprz enie zwrotne dodatnieII. sprz enie zwrotne ujemne

I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

a) kontrola wytwarzanych w komórce enzymówb) regulacja produkcji ATPc) rozmna anie si bakteriid) regulacja poziomu glukozy we krwi

II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 113: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

3

Zadanie 7 (3 pkt)

Na podstawie analizy schematu oce prawdziwo zda , zaznaczaj c to znakiem „+” w odpowiedniejrubryce tabeli.

Prawda Fa szI. Podwzgórze i przysadka mózgowa s powi zane mechanizmem dodatniego sprz enia

zwrotnego.II. Je eli pod wp ywem neurohormonów poziom hormonu tropowego wzro nie, to na skutek

sprz enia zwrotnego oddzia uje on na podwzgórze.III. Przysadka mózgowa wydziela hormony tropowe, które pobudzaj inne gruczo y dokrewne

do wydzielania hormonów w asnych lub oddzia ywaj bezpo rednio na komórki cia a.

Zadanie 8 (2 pkt)Narysuj schemat procesu regulacji poziomu wapnia w organizmie cz owieka, wiedz c, e:bod cem jest zmiana poziomu tego pierwiastka we krwi;receptorem – wyspecjalizowane komórki tarczycy lub przytarczyc;efektorem – specyficzne enzymy komórek docelowych;sygna em sterowania – kalcytonina lub parathormon;odpowiedzi organizmu – pobieranie lub uwalnianie wapnia z komórek.

Page 114: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

4

* Zadanie 9 (2 pkt)Hoduj c na po ywce komórki tkanki cznej cz owieka, mo emy zaobserwowa zjawisko hamowaniakontaktowego.Na podstawie analizy rysunków ustal, na którymz nich (A czy B) przedstawiono hamowaniekontaktowe.Przedstaw znaczenie mechanizmu hamowaniakontaktowego dla organizmu cz owieka.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 10 (1 pkt)Równowaga dynamiczna ekosystemu opiera si na istnieniu sprz zwrotnych, podobnie jak homeostazaorganizmu. Udowodnij to stwierdzenie za pomoc jednego argumentu.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 11 (2 pkt)enie chloroplastów w ka dej komórce ro linnej jest uzale nione od nat enia wiat a. Rysunki

przedstawiaj schematyczne rozmieszczenie chloroplastów na przekrojach pod nych komórek ro linnych,które najpierw o wietlono wiat em rozproszonym o rednim nat eniu, a nast pnie wiat em s abym. Wykaró nic w rozmieszczeniu tych organelli w komórce, uzupe niaj c w odpowiedni sposób drugi z rysunków.Przedstaw znaczenie obserwowanego zjawiska.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Razem: 24 pkt

Page 115: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

KR ENIE I ODPORNO Wersja A (czas: 40 min)

Zadanie 1 (2 pkt)Wyt umacz na dowolnym przyk adzie poj cie: nosiciel.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 2 (1 pkt)Po cz nazw choroby z odpowiedni dla niej drog zaka enia.I. ecII. rze czkaI. borelioza

a) kontakt seksualnyb) uk szenie przez zara onego kleszczac) odchody chorych ludzi przenoszone z wodd) zanieczyszczenie ran gleb

I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 3 (1 pkt)Przedstaw jedn cech odró niaj sposób wywo ywania chorób przez bakterie i przez wirusy.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 4 (2 pkt)

Wska , który z prezentowanych rodzajów przeszczepów ma wi ksze szanse powodzenia i uzasadnijswój wybór jednym argumentem.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 116: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

2

Zadanie 5 (3 pkt)Uzupe nij poni sze schematy, zaznaczaj c na nich strza kami kierunek przep ywu krwi oraz podpisuj crodzaje naczy krwiono nych. Podaj przyk ad lokalizacji sieci dziwnej w organizmie cz owieka.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 6 (3 pkt)Wska strza kami i podpisz te cz ci serca, w których kr y krew utlenowana.

Zadanie 7 (1 pkt)Wpisz w wolne kratki odpowiednie informacje dotycz ce limfocytów T. Wykorzystaj tylko trzyokre lenia z podanych: ledziona, grasica, p yny cia a, szpik kostny.

I. miejsce powstaniaII. miejsce dojrzewaniaIII. miejsce dzia ania

Zadanie 8 (1 pkt)Wybierz i podkre l zdanie, które b dnie okre la funkcj uk adu krwiono nego.a) rozprowadza hormony, przeciwcia ab) odprowadza zb dne produkty przemiany materii np. do nerekc) transportuje dwutlenek w gla do komórek i odprowadza z nich tlend) transportuje substancje od ywcze do komórek, np. aminokwasy, glukoz

Zadanie 9 (2 pkt)Pacjentowi posiadaj cemu grup krwi A przetoczono krew grupy AB.Ustal, czy taki zabieg jest bezpieczny dla zdrowia pacjenta. Odpowied swoj uzasadnij przy

yciu jednego argumentu.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 117: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

3

* Zadanie 10 (2 pkt)W tabeli zestawiono porównawczo dane dotycz ce: ci nienia i pr dko ci krwi w trzech ró nych rodzajachnaczy krwiono nych.

Rodzaj naczynia krwiono nego Naczynie A Naczynie B Naczynie CCi nienie [mm Hg] 100-40 30-12 10-5Pr dko [cm/s] 40-10 mniej ni 0,1 0,3-5

Ustal, które z tych naczy (A, B, C) jest t tnic . Swoj odpowied uzasadnij.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 11 (3 pkt)Na rysunkach pokazano ró ne rodzaje sk adników morfologicznych krwi.Podaj, który z nich przedstawia erytrocyty. Okre l dwie cechy tych komórek wskazuj ce zwi zek ichbudowy z funkcj , jak pe ni w organizmie.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 12 (3 pkt)Poni ej przedstawiono kilka danych z karty informacyjnej pewnego pacjenta:Wiek: 50 lat, m czyzna, waga: 105 kg, wzrost: 182 cm. Pacjent jest maklerem gie dowym, nie uprawiaczynnie adnej dyscypliny sportu. Osoba ta spo ywa posi ki nieregularnie i jest to zwykle jedzenie typu fastfood, poza tym pali do 25 papierosów dziennie, pije du e ilo ci kawy, nie stroni te od alkoholu. M czyzna tenzosta przywieziony do szpitala z objawami udaru mózgu. (...)Podaj trzy zalecenia, których w trosce o swoje zdrowie powinien bezwzgl dnie przestrzega wy ej opisany

czyzna po wyj ciu ze szpitala.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Razem: 24 pkt

Page 118: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

KR ENIE I ODPORNO Wersja A bis (czas: 40 min)

Zadanie 1 (2 pkt)Wyt umacz na dowolnym przyk adzie poj cie: ród o zaka enia.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 2 (1 pkt)Po cz nazw choroby z odpowiedni dla niej drog zaka enia.I. choleraII. gru licaIII. ki a

a) kontakt seksualnyb) droga pokarmowa przez zaka on ywnoc) odchody chorych ludzi przenoszone z wodd) kropelki unosz ce si w powietrzu

I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 3 (1 pkt)Przedstaw jedn cech odró niaj budow bakterii od budowy wirusów.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 4 (2 pkt)

Wska , który z prezentowanych rodzajów przeszczepów ma wi ksze szanse powodzenia, i uzasadnijswój wybór jednym argumentem.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 119: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

2

Zadanie 5 (3 pkt)Uzupe nij poni sze schematy, zaznaczaj c na nich strza kami kierunek przep ywu krwi oraz podpisuj crodzaje naczy krwiono nych. Podaj przyk ad lokalizacji uk adu wrotnego w organizmie cz owieka.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 6 (3 pkt)Wska strza kami i podpisz te cz ci serca, w których kr y krew odtlenowana.

Zadanie 7 (1 pkt)Wpisz w wolne kratki odpowiednie informacje dotycz ce limfocytów B. Wykorzystaj tylko dwaokre lenia z podanych: grasica, szpik kostny, ledziona, p yny cia a.

I. miejsce powstaniaII. miejsce dojrzewaniaIII. miejsce dzia ania

Zadanie 8 (1 pkt)Wybierz i podkre l zdanie, które b dnie okre la funkcj uk adu krwiono nego.a) transportuje substancje od ywcze do komórek (np. aminokwasy, glukoz )b) transportuje dwutlenek w gla do komórek i odprowadza z nich tlenc) wspó dzia a w utrzymaniu homeostazyd) odprowadza zb dne produkty przemiany materii, np. do nerek

Zadanie 9 (2 pkt)Pacjentowi posiadaj cemu grup krwi B przetoczono krew grupy AB.Ustal, czy takie post powanie jest bezpieczne dla zdrowia pacjenta. Odpowied swoj uzasadnij przy

yciu jednego argumentu.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 120: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

3

* Zadanie 10 (2 pkt)W tabeli zestawiono porównawczo dane dotycz ce: ci nienia i pr dko ci krwi w trzech ró nychrodzajach naczy krwiono nych.

Rodzaj naczynia krwiono nego Naczynie A Naczynie B Naczynie CCi nienie [mm Hg] 100–40 30–12 10–5Pr dko [cm/s] 40–10 mniej ni 0,1 0,3–5

Ustal, które z tych naczy (A, B, C) jest . Swoj odpowied uzasadnij.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 11 (3 pkt)Na rysunkach pokazano ró ne rodzaje sk adników morfotycznych krwi.Podaj, który z nich przedstawia makrofaga. Okre l dwie cechy tego rodzaju komórek wykazuj ce zwi zekich budowy z funkcj , jak pe ni w organizmie.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 12 (3 pkt)Poni ej przedstawiamy kilka danych z karty informacyjnej pewnego pacjenta:Wiek: 45 lat, m czyzna, waga: 102 kg, wzrost: 180 cm. Pacjent jest biznesmenem kieruj cym du firm ,prowadzi siedz cy tryb ycia. Jedynymi uprawianymi przez niego dyscyplinami sportu s bryd sportowyi szachy. Osoba ta spo ywa najcz ciej jedzenie typu fast food, pije du e ilo ci kawy, nie stroni te od alkoholu,poza tym pali rednio 20 papierosów dziennie. M czyzna ten zosta przywieziony na oddzia kardiologiiz objawami zawa u serca. (...)Podaj trzy zalecenia, których w trosce o swoje zdrowie powinien bezwzgl dnie przestrzega wy ej opisany

czyzna po wyj ciu ze szpitala.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Razem: 24 pkt

Page 121: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

ODDYCHANIE Wersja A (czas: 40 min)

* Zadanie 1 (2 pkt)Rysunek przedstawia budow p cherzyków p ucnych.

Podpisz wskazany strza kami element struktury p cherzyka p ucnego i wyka , e stanowi onprzystosowanie do pe nionych funkcji.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 2 (1 pkt)Uszereguj we w ciwej kolejno ci etapy wentylacji p uc podczas wydechu, wpisuj c w puste kratki liczbyod 1 do 5.

zmniejszenie obj to ci klatki piersiowej (powrót do obj to ci pierwotnej)wzrost ci nienia w klatce piersiowejopadanie eber w dórozkurcz mi ni mi dzy ebrowych (zewn trznych) i przeponywypychanie powietrza z p uc na zewn trz

Zadanie 3 (1 pkt)Wdech jest aktem czynnym. Uzasadnij to stwierdzenie przy u yciu jednego argumentu.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 4 (2 pkt)Jest to zamkni ty tor przemian, w czasie których dwuw glowe resztyacetylo-CoA zostaj ca kowicie utlenione do CO2. Produktami tychreakcji s równie zredukowane nukleotydy oraz ATP.Podaj nazw opisanego wy ej etapu oddychania komórkowegooraz zaznacz strza jego lokalizacj na schemacie komórki.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 122: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

2

Zadanie 5 (3 pkt)Podaj nazw zwi zku chemicznego, którego budow przedstawia schemat.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zaznacz strza i podpisz miejsce, w którym gromadzona jest energia w tym zwi zku.

Zadanie 6 (1 pkt)Spo ród podanych poni ej procesów wybierz i podkre l tylko te, które zwi zane s z wytwarzaniemenergii przez organizm.a) synteza zwi zków zapasowychb) oddychanie komórkowec) synteza zwi zków energetycznychd) ruch organizmu lub jego cz cie) trawienie pokarmu

Zadanie 7 (2 pkt)W tabeli przedstawiono porównanie sk adu chemicznego dwóch rodzajów powietrza (wdychanegoi wydychanego).

Powietrze I Powietrze IITlen ok. 21% ok. 16%Azot ok. 78% ok. 78%Argon i inne gazy ok. 1% ok. 1%Dwutlenek w gla ok. 0,03% ok. 4%

Na podstawie analizy powy szych danych ustal i podaj wraz z uzasadnieniem, który z rodzajówpowietrza (I czy II) jest wdychany przez cz owieka.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 8 (4 pkt)Oce prawdziwo zda dotycz cych wymiany gazowej w p ucach i tkankach, zaznaczaj c swój wybórznakiem „+” w odpowiedniej rubryce tabeli.

Prawda Fa sza) Erytrocyty prawie w ca ci transportuj dwutlenek w gla powstaj cy podczas

procesów przemiany materii.b) Hemoglobina wykazuje zdolno do czenia si z tlenkiem w gla.c) Zawarte w hemie elazo w obecno ci tlenu ulega reakcji utlenienia, tworz c tzw.

oksyhemoglobin .d) Tworzenie si oksyhemoglobiny i karboksyhemoglobiny zale y od temperatury i pH

rodowiska.

Page 123: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

3

Zadanie 9 (4 pkt)Narysuj schematycznie wymian gazow , która zachodzi w komórkach dowolnej tkanki. Schemat musizawiera nast puj ce elementy: komórki dowolnej tkanki, naczynia w osowate w tkankach, nazwydyfunduj cych gazów, strza ki w ciwie wskazuj ce kierunek dyfuzji gazów.

* Zadanie 10 (3 pkt)Podaj dwa przyk ady zaka nych chorób uk adu oddechowego. Przedstaw dwa zalecenia dotycz ceprofilaktyki tego rodzaju schorze .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 11 (1 pkt)Po cz nazw szkodliwego czynnika z jego oddzia ywaniem na zdrowie cz owieka.I. ówII. tlenek w glaIII. glowodory aromatyczne

a) zaburzenia funkcji serca i uk adu krwiono negoz powodu tworzenia po cze z hemoglobin

b) podwy szone ryzyko wyst pienia raka (g ównieuc)

c) choroby dróg oddechowych – chroniczny nie ytoskrzeli

d) zmniejszanie odporno ci p cherzyków p ucnych,hamowanie procesu tworzenia si krwi (g ównieu dzieci

I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

** Zadanie 12 (1 pkt)Studenci Akademii Medycznej za pomoc spirometrów regularnie (co kwarta , przez okres 3 lat) mierzylipojemno yciow p uc m odzie y licealnej. Badania prowadzono w czterech 20-osobowych grupach:

grupa dziewcz t regularnie trenuj cych p ywanie;grupa dziewcz t nie uprawiaj cych adnej dyscypliny sportowej;grupa ch opców z sekcji p ywackiej;grupa ch opców nie uprawiaj cych adnej dyscypliny sportowej.

Sformu uj problem badawczy, do którego rozwi zania mo na wykorzysta przedstawione powy ejbadania.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .Razem: 24 pkt + 1** pkt

Page 124: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

ODDYCHANIE Wersja A bis (czas: 40 min)

* Zadanie 1 (2 pkt)Rysunek przedstawia budow p cherzyków p ucnych.

Podpisz wskazany strza kami element struktury p cherzyka p ucnego i wyka , e stanowi onprzystosowanie do pe nionych funkcji.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 2 (1 pkt)Uszereguj we w ciwej kolejno ci etapy wentylacji p uc podczas wdechu, wpisuj c w puste kratki liczbyod 1 do 5.

wzrost obj to ci klatki piersiowejruch eber do góry i na zewn trzzasysanie powietrza do p ucskurcz mi ni mi dzy ebrowych; skurcz i opuszczenie przepony w dózmniejszenie si ci nienia w klatce piersiowej

Zadanie 3 (1 pkt)Wydech jest aktem biernym. Uzasadnij to stwierdzenie przy u yciu jednego argumentu.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 4 (2 pkt)Jest to z ony ci g katalizowanych enzymatycznie reakcji,w wyniku których nast puje rozpad glukozy na dwie cz steczkitrójw glowego kwasu pirogronowego.Podaj nazw opisanego wy ej etapu oddychania komórkowegooraz zaznacz strza jego lokalizacj na schemacie komórki.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 125: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

2

Zadanie 5 (3 pkt)Podaj nazw zwi zku chemicznego, którego budow przedstawia schemat.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zaznacz strza i podpisz miejsce, w którym gromadzona jest energia w tym zwi zku.

Zadanie 6 (1 pkt)Spo ród podanych poni ej procesów wybierz i podkre l tylko te, które nie s zwi zane z wytwarzaniemenergii przez organizm.a) trawienie pokarmub) synteza zwi zków budulcowychc) synteza zwi zków energetycznychd) oddychanie komórkowee) ruch organizmu lub jego cz ci

Zadanie 7 (2 pkt)W tabeli przedstawiono porównanie sk adu chemicznego dwóch rodzajów powietrza (wdychanegoi wydychanego).

Powietrze I Powietrze IITlen ok. 21% ok. 16%Azot ok. 78% ok. 78%Argon i inne gazy ok. 1% ok. 1%Dwutlenek w gla ok. 0,03% ok. 4%

Na podstawie analizy powy szych danych ustal i podaj wraz z uzasadnieniem, który z rodzajów powietrza(I czy II) jest wydychany przez cz owieka.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 8 (4 pkt)Oce prawdziwo zda dotycz cych wymiany gazowej w p ucach i tkankach, zaznaczaj c swój wybórznakiem „+” w odpowiedniej rubryce tabeli.

Prawda Fa sza) Hemoglobina wykazuje zdolno do tworzenia nietrwa ego po czenia

z dwutlenkiem w gla.b) Zawarte w hemie elazo w obecno ci tlenu ulega reakcji utlenienia, tworz c tzw.

oksyhemoglobin .c) Tworzenie si oksyhemoglobiny i karboksyhemoglobiny odbywa si przeciwnie

do gradientu st tlenu i dwutlenku w gla.d) Osocze krwi rozprowadza ok. 80% CO2.

Page 126: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

3

Zadanie 9 (4 pkt)Narysuj schematycznie wymian gazow , która zachodzi w p ucach. Schemat musi zawiera nast puj ceelementy: p cherzyki p ucne, naczynia w osowate p uc, strza ki wskazuj ce kierunek dyfuzji gazów, nazwydyfunduj cych gazów.

* Zadanie 10 (3 pkt)Podaj dwa przyk ady chorób zawodowych uk adu oddechowego. Przedstaw dwa zalecenia dotycz ceprofilaktyki tego rodzaju schorze .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 11 (1 pkt)Po cz w pary nazw szkodliwego czynnika z jego oddzia ywaniem na zdrowie cz owieka.I. py y nietoksyczneII. dwutlenek siarkiIII. tlenek w gla

a) zaburzenia funkcji serca i uk adu krwiono negoz powodu tworzenia po cze z hemoglobin

b) przenoszenie innych substancji truj cych, np.owiu

c) choroby dróg oddechowych – chroniczny nie ytoskrzeli

d) zmniejszanie odporno ci p cherzyków p ucnych,hamowanie procesu tworzenia si krwi (g ównieu dzieci)

I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

** Zadanie 12 (1 pkt)Studenci Akademii Medycznej za pomoc spirometrów regularnie (co kwarta , przez okres 3 lat) mierzylipojemno yciow p uc m odzie y licealnej. Badania prowadzono w czterech 20-osobowych grupach:

grupa dziewcz t regularnie trenuj cych p ywanie;grupa dziewcz t nie uprawiaj cych adnej dyscypliny sportowej;grupa ch opców z sekcji p ywackiej;grupa ch opców nie uprawiaj cych adnej dyscypliny sportowej.

Sformu uj robocz hipotez badawcz , któr mo na b dzie zweryfikowa na podstawie uzyskanych wtych badaniach wyników.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .Razem: 24 pkt + 1** pkt

Page 127: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

OD YWIANIE Wersja A (czas: 35 min)

Zadanie 1 (1 pkt)Wybierz i zakre l poprawn odpowied .Trawienie pokarmu nie odbywa si w:a) jamie ustnej;b) dku;c) dwunastnicy;d) jelicie grubym.

Zadanie 2 (2 pkt)Wchodzi w sk ad hemoglobiny oraz wielu enzymów zwi zanych z procesem oddychania komórkowego.Podaj nazw pierwiastka, którego funkcje przedstawia podany opis. Wymie produkt spo ywczystanowi cy g ówne ród o wyst powania tego pierwiastka.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 3 (3 pkt)Uzupe nij nazwy enzymów, wpisuj c je w odpowiednie miejsca w przedstawionym fragmencie schematutrawienia bia ek w przewodzie pokarmowym cz owieka.

* Zadanie 4 (3 pkt)W narysowanym schematycznie fragmencie cucha bia kowego otocz kó kami wszystkie (nawetpowtarzaj ce si ) aminokwasy egzogenne. Ustal i uzasadnij, do jakiego rodzaju bia ka (ro linnego czyzwierz cego) nale y przedstawiony fragment.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Phe – fenyloalanina, Lys – lizyna, Gly – glicyna, His – histydyna, Leu – leucyna, Thr – treonina, Trp – tryptofan,Ala – alanina, Tyr – tyrozyna, Cys – cysteina, Val – walina, Met – metionina, Arg – arginina, Ile – izoleucyna,Pro – prolina

Page 128: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

2

Grupa ludno ci(wiek w latach)

Zapotrzebowanieenergetyczne [kcal]

Dzieci 1-3 1300 4-6 1700 7-9 2100 10-12 2600Dziewcz ta 13-15 2800 16-20 2700Ch opcy 13-15 3300 16-20 3700

* Zadanie 5 (4 pkt)Tabela zawiera dane dotycz ce dziennego zapotrzebowaniaenergetycznego wybranych grup ludno ci.Przedstaw zamieszczone w tabeli dane w postaciwykresu s upkowego. Sformu uj dwa wnioski dotycz cezapotrzebowania energetycznego.

Zadanie 6 (2 pkt)Tabela przedstawia warto od ywcz wybranych produktów spo ywczych w przeliczeniu na 100 g.

Nazwa produktu kcal bia ko uszcze glowodany cholesterolWieprzowina (schab) 174 21,0 10,0 brak obecnyWieprzowina (szynka) 264 18,0 23,0 brak obecnyWo owina 149 18,6 8,3 brak obecnyKurcz (pier ) 170 14,4 8,6 brak obecnyDorsz 74 18,2 0,1 brak obecnyKarp 102 16,0 4,2 brak obecny

Oce i uzasadnij jednym argumentem s uszno stwierdzenia: Mi so ryb jest zdrowsze od mi sawieprzowego.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 129: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

3

Zadanie 7 (3 pkt)Oce prawdziwo zda dotycz cych sk adników reguluj cych, zaznaczaj c swój wybór znakiem „+”w odpowiedniej rubryce tabeli.

Prawda Fa sza) Wi kszo witamin to sk adniki egzogenne, chocia niektóre z nich

mog by syntetyzowane w organizmie cz owieka, np. witamina K.b) Cz witamin jest rozpuszczalna w t uszczach, np. A, D, C i K.c) Zarówno niedobór, jak i nadmiar witamin mo e by szkodliwy.

* Zadanie 8 (1 pkt)Po cz nazw choroby z diet , któr nale y stosowa w trakcie leczenia.I. celiakiaII. choroba wrzodowa dka i dwunastnicyIII. mia yca t tnic

a) dieta niskoenergetyczna z ograniczeniemuszczów (zw aszcza zwierz cych) i cukrów

prostychb) dieta bezglutenowa z zast pieniem wszystkich

produktów m cznych produktami z m kikukurydzianej

c) dieta atwo strawna z wy czeniem produktówwywo uj cych wzd cia i skurcze jelit

d) dieta oszcz dzaj ca z ograniczeniem substancjipobudzaj cych wydzielanie soku dkowego

I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 9 (1 pkt)Przedstaw sposób regulacji nerwowej wydzielania soku

dkowego.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 10 (2 pkt)Podany ni ej tekst zawiera jedn b dn informacj . Podkre l j i popraw.Tasiemczyce to choroby wywo ywane przez tasiemce. Doros y tasiemiec rozmna a si p ciowo w jeliciecienkim cz owieka, po czym odrywaj si segmenty wype nione zap odnionymi jajami. Aby cykl yciowytasiemca zosta zamkni ty, jego jajo musi zosta zjedzone przez ywiciela po redniego – cz owieka. Z jajarozwija si larwa, która przebija si z jelita do mi ni, gdzie otacza si os onk , tworz c w gier.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

** Zadanie 11 (3 pkt)Wybierz zestaw do wiadczalny, podkre laj c wszystkie potrzebne materia y, przyrz dy i odczynnikiz ni ej wymienionych, tak aby móc udowodni hipotez : W produktach zbo owych znajduje si skrobia.Przedstaw prawdopodobny wynik obserwacji po wykonaniu tego do wiadczenia.Materia : ziemniaki, bia y ser, banany, m ka pszenna, p atki owsiane, jajo kurze.Przyrz dy: pinceta, naczynie szklane, waga, pipeta, termometr, eczka, zakraplacz.Odczynniki: p yn Fehlinga, woda utleniona, Sudan III, kwas solny, jodyna.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .Razem: 22 pkt + 3** pkt

Page 130: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

OD YWIANIE Wersja A bis (czas: 35 min)

Zadanie 1 (1 pkt)Wybierz i zakre l poprawn odpowied .Trawienie pokarmu nie odbywa si w:a) jamie ustnej;b) prze yku;c) dku;d) dwunastnicy.

Zadanie 2 (2 pkt)Umo liwia funkcjonowanie uk adu nerwowego i mi ni, krzepni cie krwi oraz wchodzi w sk ad ko ci i z bów.Podaj nazw pierwiastka, którego funkcje przedstawia podany opis. Wymie produkt spo ywczystanowi cy g ówne ród o wyst powania tego pierwiastka.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 3 (3 pkt)Uzupe nij nazwy enzymów, wpisuj c je w odpowiednie miejsca schematu trawienia w glowodanóww przewodzie pokarmowym cz owieka.

* Zadanie 4 (3 pkt)W narysowanym schematycznie fragmencie cucha bia kowego otocz kó kami wszystkie (nawetpowtarzaj ce si ) aminokwasy egzogenne. Ustal i uzasadnij, do jakiego rodzaju bia ka (ro linnego czyzwierz cego) nale y przedstawiony fragment.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Phe – fenyloalanina, Lys – lizyna, Gly – glicyna, His – histydyna, Leu – leucyna, Thr – treonina,Trp – tryptofan, Ala – alanina, Tyr – tyrozyna, Cys – cysteina, Val – walina, Met – metionina,Ser – seryna, Ile – izoleucyna, Pro – prolina

Page 131: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

2

Grupa ludno ci Zapotrzebowanieenergetyczne [kcal]

czy ni:– ca kowity spoczynek, 1600– zaj cia siedz ce, 2600– ci ka praca. 4000Kobiety:– ca kowity spoczynek, 1520– zaj cia siedz ce, 2300– ci ka praca. 3200

Zadanie 5 (4 pkt)Tabela zawiera dane dotycz ce dziennegozapotrzebowania energetycznego wybranych grupludno ci.Przedstaw zamieszczone w tabeli dane w postaciwykresu s upkowego. Sformu uj dwa wnioskidotycz cezapotrzebowania energetycznego.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 6 (2 pkt)Tabela przedstawia warto od ywcz wybranych produktów spo ywczych w przeliczeniu na 100 g.

Nazwa produktu kcal bia ko uszcze glowodany cholesterolWieprzowina(schab)

174 21,0 10,0 brak obecny

Wieprzowina(szynka)

264 18,0 23,0 brak obecny

Wo owina 149 18,6 8,3 brak obecnyKurcz (pier ) 170 14,4 8,6 brak obecnyDorsz 74 18,2 0,1 brak obecnyKarp 102 16,0 4,2 brak obecny

Oce i uzasadnij jednym argumentem s uszno stwierdzenia:Mi so drobiowe jest zdrowsze od mi sa wieprzowego.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 132: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

3

Zadanie 7 (3 pkt)Oce prawdziwo zda dotycz cych sk adników reguluj cych, zaznaczaj c to znakiem „+”w odpowiedniej rubryce tabeli.

Prawda Fa sza) Wi kszo witamin to sk adniki egzogenne, chocia niektóre z nich

mog by syntetyzowane w organizmie cz owieka, np. witamina D.b) Cz witamin jest rozpuszczalna w wodzie, np. witaminy B, C i K.c) Zarówno niedobór, jak i nadmiar witamin mo e by szkodliwy.

* Zadanie 8 (1 pkt)Po cz w pary nazw choroby metabolicznej z rodzajem diety stosowanej w jej leczeniu.I. fenyloketonuriaII. choroby w trobyIII. zaparcia

a) dieta ubogobia kowab) dieta atwo strawna z wy czeniem produktów

wywo uj cych wzd cia i skurcze jelit zezwi kszon ilo ci warzyw i owoców

c) dieta polegaj ca na eliminacji wszystkichproduktów zawieraj cych laktoz

d) dieta polegaj ca na zmniejszaniu ilo cipokarmów z fenyloalanin , a zast pieniu ichpokarmami z tyrozyn

I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 9 (1 pkt)Przedstaw sposób regulacji hormonalnej wydzielaniasoku dkowego.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 10 (2 pkt)Podany ni ej tekst zawiera jedn b dn informacj . Podkre l j i popraw.Glistnica to choroba wywo ywana przez glist ludzk yj w przewodzie pokarmowym cz owieka. Jest toorganizm obup ciowy, a zap odnienie zachodzi w ciele ywiciela. Zap odniona samica produkuje do 200 tysi cyjaj w ci gu doby. Zara enie nast puje przez spo ycie pokarmu zawieraj cego jaja paso yta (nieumyte warzywa,owoce) oraz kontakt z jajami znajduj cymi si w wodzie lub glebie.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

** Zadanie 11 (3 pkt)Wybierz zestaw do wiadczalny, podkre laj c wszystkie potrzebne materia y, przyrz dy i odczynnikiz ni ej wymienionych, tak aby móc udowodni hipotez :W produktach spo ywczych pochodzenia zwierz cego znajduje si bia ko.Przedstaw prawdopodobny wynik obserwacji po wykonaniu tego do wiadczenia.Materia : ziemniaki, bia y ser, banany, m ka pszenna, p atki owsiane, jajo kurze.Przyrz dy: pinceta, naczynie szklane, waga, pipeta, termometr, eczka, zakraplacz.Odczynniki: p yn Fehlinga, woda utleniona, Sudan III, kwas azotowy (V) (st ony), jodyna.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .Razem: 22 pkt + 3** pkt

Page 133: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

WYDALANIE Wersja A (czas: 40 min)

Zadanie 1 (2 pkt)Uzasadnij, przy u yciu jednego argumentu nast puj ce stwierdzenie:Uk ad oddechowy bierze udzia w usuwaniu zb dnych produktów przemiany materii.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 2 (2 pkt)Rysunek przedstawia przekrój poprzeczny przez nerk .Zaznacz strza i podpisz t cz nerki, w której znajduj sielementy nefronu odpowiedzialne za filtracj .

Zadanie 3 (2 pkt)Z poni szych zda wybierz trzy charakteryzuj ce budow i po enie nerek w organizmie cz owieka.a) najwi kszymi gruczo ami organizmu cz owieka.b) Ka da ma d ugo oko o 10-12 cm i mas 120-170 g.c) parzystymi narz dami, o kszta cie zbli onym do fasoli.d) Znajduj si na tylnej cianie jamy brzusznej, po obu stronach kr gos upa.e) Znajduj si w górnej cz ci jamy brzusznej, po prawej stronie kr gos upa.f) Ka da podzielona jest bruzdami na cztery p aty.g) Ka da posiada tzw. wn , do której uchodzi t tnica i nerwy, a wychodzi z niej a.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 4 (1 pkt)Wybierz i podkre l prawid ow odpowied .Cykl mocznikowy, podczas którego wytwarzany jest mocznik, odbywa si w:a) nerkach;b) trzustce;c) trobie;d) w ka dej komórce cia a.

* Zadanie 5 (2 pkt)Zdefiniuj poj cie: proces resorpcji zwrotnej obowi zkowej. Podaj dwa przyk ady substancji, które podlegajtemu procesowi.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 134: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

2

Zadanie 6 (2 pkt)Podaj nazw struktury przedstawionej na poni szym schemacie oraz podpisz brakuj ce elementy.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 7 (2 pkt)Przedstaw mechanizm regulacji oddawania moczu u dzieci do 3. roku ycia.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 8 (2 pkt)Tabela przedstawia sk ad dwóch p ynów ustrojowych (osocza krwi i moczu ostatecznego) w ciele zdrowegocz owieka.Ustal i uzasadnij, który z nich (A czy B) jest osoczem krwi.

Substancja A BGlukoza g/100 cm3 p ynu 0 0,10Mocznik g/100 cm3 p ynu 2,0 0,03Bia ko g/100 cm3 p ynu 0 8,0Sole nieorganiczne g/100 cm3 p ynu 1,5 0,72

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 9 (2 pkt)Jedyn funkcj nerek jest ich rola w utrzymaniu homeostazy wodno-elektrolitowej.Oce s uszno tego stwierdzenia, podaj c jeden argument na poparcie swojego stanowiska.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 135: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

3

Zadanie 10 (4 pkt)Narysuj schemat przebiegu dializy w przypadku nadmiaru potasu i wody z wykorzystaniemnast puj cych elementów: perforowana b ona dializacyjna, osocze krwi i p yn dializacyjny, kierunekprzemieszczania si obu substancji.

Zadanie 11 (1 pkt)Po cz nazw ka dej z chorób uk adu wydalniczego z jej przyczyn .I. odmiedniczkowe zapalenie nerekII. cukromoczIII.wielomocz

a) obecno glukozy w moczu wywo ana np.cukrzyc

b) wzrost ilo ci wydalanego moczu na skutek np.stosowania wysokobia kowej diety

c) niedobór wazopresynyd) zaka enie bakteryjne dróg moczowych

I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 136: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

4

* Zadanie 12 (3 pkt)Na podstawie analizy schematu oce prawdziwostwierdze dotycz cych regulacji ilo ci wytwarzanegomoczu w zale no ci od ilo ci wydzielanego hormonuADH (wazopresyna), wstawiaj c znak „+”w odpowiedniej rubryce tabeli.

Prawda Fa sza) Spo ycie du ej ilo ci napojów powoduje nadmierne rozcie czenie

krwi, spada ilo wydzielanego ADH, co powoduje wzrost wydalanejilo ci moczu.

b) Ci ka fizyczna praca powoduje obni enie ilo ci wytwarzanegoADH.

c) Wzrost st enia wydzielanego przez nerki ADH stymuluje zwrotnewch anianie wody i prowadzi do produkcji zag szczonego moczu.

Razem: 25 pkt

Page 137: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

WYDALANIE Wersja A bis (czas: 40 min)

Zadanie 1 (2 pkt)Uzasadnij, przy u yciu jednego argumentu, nast puj ce stwierdzenie:Skóra bierze udzia w usuwaniu zb dnych produktów przemiany materii.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 2 (2 pkt)Rysunek przedstawia przekrój poprzeczny przez nerk . Zaznaczstrza i podpisz t cz nerki, w której znajduj si elementynefronu odpowiedzialne za zag szczanie moczu.

Zadanie 3 (2 pkt)Z poni szych zda wybierz trzy charakteryzuj ce budow i po enie nerek w organizmie cz owieka.a) najwi kszymi gruczo ami organizmu cz owieka.b) parzystymi narz dami, o kszta cie zbli onym do fasoli.c) Znajduj si na tylnej cianie jamy brzusznej, po obu stronach kr gos upa.d) Znajduj si w górnej cz ci jamy brzusznej, po prawej stronie kr gos upa.e) Ka da podzielona jest bruzdami na cztery p aty.f) Ka da posiada tzw. wn , do której uchodzi t tnica i nerwy, a wychodzi z niej a.g) Ka da ma d ugo oko o 10-12 cm i mas 120-170 g.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 4 (1 pkt)Wybierz i podkre l prawid ow odpowied .Cykl mocznikowy, podczas którego wytwarzany jest mocznik, odbywa si w:a) trzustce;b) trobie;c) nerkach;d) w ka dej komórce cia a.

* Zadanie 5 (2 pkt)Zdefiniuj poj cie: proces filtracji. Podaj dwa przyk ady substancji, które podlegaj temu procesowi.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 138: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

2

Zadanie 6 (2 pkt)Podaj nazw struktury przedstawionej na poni szym schemacie oraz podpisz brakuj ce elementy.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 7 (2 pkt)Przedstaw mechanizm regulacji oddawania moczu u ludzi doros ych.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 8 (2 pkt)Tabela przedstawia sk ad dwóch p ynów ustrojowych (osocza krwi i moczu ostatecznego) w ciele zdrowegocz owieka.Ustal i uzasadnij, który z nich (A czy B) jest moczem ostatecznym.

Substancja A BGlukoza g/100 cm3 ynu 0 0,10Mocznik g/100 cm3 ynu 2,0 0,03Bia ko g/100 cm3 ynu 0 8,0Sole nieorganiczne g/100 cm3 ynu 1,5 0,72

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 9 (2 pkt)Jedyn funkcj nerek jest ich rola wydzielnicza (endokrynna).Oce s uszno tego stwierdzenia, podaj c jeden argument na poparcie swojego stanowiska.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 139: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

3

Zadanie 10 (4 pkt)Narysuj schemat przebiegu dializy w przypadku mocznika i wody z wykorzystaniem nast puj cychelementów: perforowana b ona dializacyjna, osocze krwi i p yn dializacyjny, kierunek przemieszczaniasi obu substancji.

Zadanie 11 (1 pkt)Po cz nazw ka dej z chorób uk adu wydalniczego z jej przyczyn .I. moczówka prostaII. zapalenie p cherza moczowegoI. bia komocz

a) obecno bia ka w moczu wywo ana np.zapaleniem cia ek nerkowych

b) wzrost ilo ci wydalanego moczu na skutek np.stosowania wysokobia kowej diety

c) niedobór wazopresynyd) zaka enie bakteryjne dróg moczowych

I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Page 140: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

4

* Zadanie 12 (3 pkt)Na podstawie analizy schematu oceprawdziwo stwierdze dotycz cych regulacjiilo ci wytwarzanego moczu w zale no ci odilo ci wydzielanego hormonu ADH(wazopresyna), wstawiaj c znak „+”w odpowiedniej rubryce tabeli.

Prawda Fa sza) Spo ycie du ej ilo ci napojów powoduje nadmierne rozcie czenie krwi,

spada ilo wydzielanego ADH, co powoduje spadek wydalanej ilo cimoczu.

b) Ci ka fizyczna praca powoduje wzrost ilo ci wytwarzanego ADH.c) Wzrost st enia wydzielanego przez przysadk ADH stymuluje zwrotne

wch anianie wody i prowadzi do produkcji zag szczonego moczu.

Razem: 25 pkt

Page 141: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

2.3. Schematy oceniania i modele odpowiedziUwaga: Znak „/” oznacza inn , równie poprawn wersj odpowiedzi.

HOMEOSTAZA Wersja A

Zadanie 1 (1 pkt)Za podanie prawid owej definicji – 1 pkt.Przyk ad: Parametr to wielko charakterystyczna dla danego materia u / procesu / urz dzenia (np. wartotemperatury).

Zadanie 2 (3 pkt)Za w ciwe porównanie – 1 pkt.Przyk ad: A – nie wymaga dostarczenia energii, B – wymaga.Za podanie ka dej z dwóch prawid owych nazw – po 1 pkt: A – dyfuzja u atwiona / wspomagana, B – transportaktywny.

* Zadanie 3 (3 pkt)Za ustalenie, e wykres B dotyczy organizmu sta ocieplnego – 1 pkt.Za ustalenie, e badany parametr / temperatura podlega wewn trznej kontroli – 1 pkt.Za logiczne uzasadnienie – 1 pkt.Przyk ad: U organizmów sta ocieplnych temperatura cia a jest sta a, niezale na od temperatury otoczenia,dlatego te wymaga odpowiedniego dostosowania tempa przemian metabolicznych do temperatury otoczenia(np. ujemne temperatury otoczenia wymagaj zwi kszenia tempa metabolizmu).

Zadanie 4 (2 pkt)Za podkre lenie zdania c – 1 pkt.Za w ciw korekt – 1 pkt.Przyk ad: Im organizm jest bardziej zaawansowany w rozwoju ewolucyjnym, tym jego mechanizmy regulacyjne

bardziej doskona e.

Zadanie 5 (3 pkt)Za poprawne opisanie osi wspó rz dnych: o X – doby (z zaznaczonymi godzinami pomiaru),

Y – temperatura w °C – 1 pkt. Za prawid owe narysowanie krzywej zgodnie z wyznaczonymi punktami –1 pkt.

Za poprawn nazw – mechanizm homeostatyczny / homeostaza – 1 pkt.

Zadanie 6 (2 pkt)Za przyporz dkowanie do ka dego z dwóch mechanizmów regulacyjnych wszystkich w ciwych dla nichprzyk adów procesów (I – a, d; II – b, c) – po 1 pkt.

Zadanie 7 (3 pkt)Za w ciwe ocenienie prawdziwo ci ka dego z trzech zda – po 1 pkt: I – fa sz; II – prawda; III – prawda.

Zadanie 8 (2 pkt)

Page 142: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

2

Za przedstawienie wszystkich podanych informacji we w ciwej kolejno ci – 1 pkt. Za poprawne narysowaniewszystkich strza ek cz cych elementy schematu – 1 pkt.Przyk ad:

* Zadanie 9 (2 pkt)Za wskazanie rysunku B – 1 pkt.Za prawid owe wyja nienie – 1 pkt.Przyk ad: Pod em tego zjawiska s zwi zki chemiczne / przeka niki, maj ce zdolno do przemieszczania sipomi dzy przylegaj cymi do siebie komórkami i blokowania ich podzia ów.

Zadanie 10 (1 pkt)Za logiczny argument – 1 pkt.Przyk ad: Parametry ekosystemu nie s z góry ustalone / mog mie ró ne, warto ci / nie s one sta e, dlatego tenie spe niaj podstawowego warunku samoregulacji tego systemu.

* Zadanie 11 (2 pkt)Za prawid owe uzupe nienie rysunku – 1 pkt.

Za przedstawienie znaczenia tego zjawiska – 1 pkt.Przyk ad: Takie u enie chloroplastów pozwala unikn nadmiernego / szkodliwego dla komórki na wietlaniatych organelli.

HOMEOSTAZA Wersja A bis

Zadanie 1 (1 pkt)Za podanie prawid owej definicji – 1 pkt.Przyk ad: Homeostaza to zdolno ywego organizmu do utrzymania stabilnego rodowiska wewn trznego.

Zadanie 2 (3 pkt)Za w ciwe porównanie – 1 pkt.Przyk ad: A – nie wymaga dostarczenia energii, B – wymaga.Za podanie ka dej z dwóch prawid owych nazw – po 1 pkt: A – dyfuzja, B – transport aktywny.

* Zadanie 3 (3 pkt)Za ustalenie, e wykres A dotyczy organizmu zmiennocieplnego – 1 pkt.Za ustalenie, e badany parametr / temperatura nie podlega wewn trznej kontroli u tego organizmu – 1 pkt.Za logiczne uzasadnienie – 1 pkt.Przyk ad: U organizmów zmiennocieplnych temperatura cia a jest zmienna, zale na od temperatury otoczenia,dlatego te tempo przemian metabolicznych nie jest dostosowane do temperatury otoczenia.

Zadanie 4 (2 pkt)

Page 143: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

3

Za podkre lenie zdania b – 1 pkt. Za w ciw korekt – 1 pkt.Przyk ady:

Warto ci ró nych parametrów zmieniaj si , oscyluj c wokó warto ci optymalnej, nie przekraczaj c jednakwarto ci granicznych.Warto ci parametrów rodowiska wewn trznego zmieniaj si w obr bie charakterystycznych dla nichzakresów tolerancji.

Zadanie 5 (3 pkt)Za poprawne opisanie osi wspó rz dnych: o X – doby (z zaznaczonymi godzinami pomiaru),

Y – temperatura w °C – 1 pkt. Za prawid owe narysowanie krzywej zgodnie z wyznaczonymi punktami– 1 pkt.

Za stwierdzenie, e tak – 1 pkt.

Zadanie 6 (2 pkt)Za przyporz dkowanie do ka dego z dwóch mechanizmów regulacyjnych wszystkich w ciwych dla nichprzyk adów procesów (I – c; II – a, b, d) – po 1 pkt.

Zadanie 7 (3 pkt)Za w ciwe ocenienie prawdziwo ci ka dego z trzech zda – po 1 pkt: I – fa sz; II – prawda; III – prawda.

Zadanie 8 (2 pkt)Za przedstawienie wszystkich podanych informacji we w ciwej kolejno ci – 1 pkt.Za poprawne narysowanie wszystkich strza ek cz cych elementy schematu – 1 pkt.Przyk ad:

* Zadanie 9 (2 pkt)Za wskazanie rysunku B – 1 pkt.Za prawid owe przedstawienie znaczenia – 1 pkt.Przyk ady:• Mechanizm ten zapobiega nadmiernemu namna aniu si komórek w organizmie.• Mechanizm ten zapobiega powstawaniu nowotworów.

Zadanie 10 (1 pkt)Za logiczny argument – 1 pkt.Przyk ad: Wzrost liczebno ci populacji ofiary powoduje wzrost liczebno ci populacji drapie nika, co popewnym czasie powoduje spadek liczebno ci populacji ofiary.

* Zadanie 11 (2 pkt)

Page 144: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

4

Za prawid owe uzupe nienie rysunku – 1 pkt.Za przedstawienie znaczenia tego zjawiska – 1 pkt.

Przyk ady:• Takie u enie chloroplastów pozwala lepiej wykorzysta do fotosyntezy wiat o, które dociera do komórki.• Dzi ki takiemu u eniu chloroplastów, mimo s abego o wietlenia, mo e zachodzi fotosynteza.

KR ENIE I ODPORNO Wersja A

Zadanie 1 (2 pkt)Za poprawne podanie definicji – 1 pkt.Przyk ad: Nosiciel to organizm, który nie wykazuje objawów chorobowych / infekcji / klinicznie zdrowy, leczjest ród em drobnoustrojów dla otoczenia.Za wybór w ciwego przyk adu – 1 pkt.Przyk ad: Nosicielem w przypadku cholery mo e by cz owiek w okresie pochorobowym / który niedawnoprzeszed t chorob .

Zadanie 2 (1 pkt)Za wszystkie prawid owe przyporz dkowania (I – d; II – a; III – b) – 1 pkt.

Zadanie 3 (1 pkt)Za przedstawienie prawid owej cechy (w uj ciu porównawczym) – 1 pkt.Przyk ady:

Bakterie zatruwaj organizm ywiciela wytwarzanymi przez siebie toksynami lub produktami w asnegometabolizmu, natomiast wirusy wnikaj do komórek ywiciela, namna aj si w nich, co prowadzi dozniszczenia zainfekowanych komórek.Wirusy w czaj w asny kwas nukleinowy do kwasu nukleinowego komórki gospodarza, natomiast bakterienie zmieniaj informacji genetycznej komórek swoich ywicieli.

Zadanie 4 (2 pkt)Za wskazanie na przeszczep syngeniczny – 1 pkt.Za prawid owe uzasadnienie – 1 pkt.Przyk ad: W przeszczepie syngenicznym dawca i biorca s osobnikami nie tylko nale cymi do jednegogatunku, ale i identycznymi genetycznie (bli ni ta jednojajowe), dlatego te stopie ich podobie stwagenetycznego jest wi kszy ni w przypadku osobników nale cych do ró nych gatunków, jak to ma miejscew przeszczepie ksenogenicznym.

Zadanie 5 (3 pkt)Za prawid owe narysowanie wszystkich strza ek na obu rysunkach – 1 pkt.Za prawid owe podpisanie naczy na obu rysunkach – 1 pkt.

Za podanie w ciwego przyk adu – 1 pkt.Przyk ady:• przysadka mózgowa;• nerka.Zadanie 6 (3 pkt)

Page 145: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

5

Za wskazanie strza kami lewego przedsionka i lewej komory – 1 pkt.Za prawid owe podpisanie ka dej z wy ej wymienionych cz ci serca – po 1 pkt.

Zadanie 7 (1 pkt)Za wpisanie w kratki tabeli wszystkich prawid owych okre le (I – szpik kostny, II – grasica,III – p yny cia a) – 1 pkt.

Zadanie 8 (1 pkt)Za wybór w ciwej odpowiedzi (c) – 1 pkt.

Zadanie 9 (2 pkt)Za stwierdzenie, e taki zabieg nie jest bezpieczny – 1 pkt.Za prawid owe uzasadnienie – 1 pkt.Przyk ady:

W osoczu krwi cz owieka z grup krwi A znajduj si przeciwcia a / aglutyniny anty-B, dlatego teprzetoczenie mu krwi grupy AB, która zawiera m.in. antygeny / aglutynogeny B, mo e doprowadzi dogro nego dla ycia wstrz su immunologicznego.Obecne w osoczu krwi biorcy przeciwcia a / aglutyniny anty-B mog wej w reakcj z antygenami /aglutynogenami B obecnymi we krwi dawcy (tzw. reakcja typu antygen (przeciwcia o), co mo e doprowadzido wstrz su immunologicznego.

* Zadanie 10 (2 pkt)Za wskazanie naczynia A – 1 pkt.Za prawid owe uzasadnienie – 1 pkt.Przyk ady:• Naczynie A jest t tnic , o czym wiadczy du e / najwi ksze ci nienie.• Naczynie A jest t tnic , o czym wiadczy du a / najwi ksza pr dko przep ywu krwi.

* Zadanie 11 (3 pkt)Za wskazanie rysunku C – 1 pkt.Za ka z dwóch prawid owo przedstawionych cech – po 1 pkt.Przyk ady:

W erytrocytach znajduje si barwnik – hemoglobina, który ma zdolno nietrwa ego czenia si z tlenem lubdwutlenkiem w gla, transportuje te gazy.Komórki te maj zdolno oddychania beztlenowego, dzi ki czemu nie zu ywaj przenoszonego w nich tlenuna w asne potrzeby.W erytrocytach ssaków nie ma j dra komórkowego i innych organelli, dzi ki czemu mie ci si w nich du ocz steczek hemoglobiny.W erytrocytach ssaków nie ma j dra komórkowego i innych organelli, dzi ki czemu maj ograniczony w asnymetabolizm, spe niaj c funkcje transportowe dla gazów.

* Zadanie 12 (3 pkt)Za ka de z trzech prawid owych zalece – po 1 pkt.Przyk ady:

czyzna ten powinien prowadzi bardziej aktywny tryb ycia.Powinien zwi kszy swoj aktywno yciow poprzez uprawianie np. p ywania, jazdy na rowerze.

Page 146: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

6

Powinien on zmieni swoje nawyki ywieniowe, np. usun z diety pokarmy o du ej zawarto ci t uszczówzwierz cych (t uste sery, jaja) a mi so wieprzowe zast pi mi sem drobiowym, rybami, du ilo ci jarzyni owoców.Konieczno ci jest tak e rezygnacja z u ywek / alkoholu / papierosów.

KR ENIE I ODPORNO Wersja A bis

Zadanie 1 (2 pkt)Za poprawne podanie definicji – 1 pkt.Przyk ad: ród em zaka enia jest organizm, w którym yj i namna aj si drobnoustroje chorobotwórcze.Za wybór w ciwego przyk adu – 1 pkt.Przyk ad: ród em zaka enia jest najcz ciej chory cz owiek lub chore zwierz na pocz tku b podczas takiejchoroby zaka nej, jak: cholera / gru lica / rze czka.

Zadanie 2 (1 pkt)Za wszystkie prawid owe przyporz dkowania (I – b, II – d, III – a) – 1 pkt.

Zadanie 3 (1 pkt)Za przedstawienie prawid owej cechy budowy (w uj ciu porównawczym) – 1 pkt.Przyk ady:

Bakterie s organizmami ywymi, a wirusy stoj na pograniczu materii nieo ywionej i organizmów ywych.Wirusy maj DNA lub RNA, natomiast w komórkach bakterii wyst puj oba rodzaje kwasów nukleinowych.Wirusy nie maj adnych organelli komórkowych, natomiast w komórkach bakterii wyst puje np. nukleoid,

cytoplazma, rybosomy, mezosomy.

Zadanie 4 (2 pkt)Za wskazanie na przeszczep autologiczny – 1 pkt.Za prawid owe uzasadnienie – 1 pkt.Przyk ad: Przeszczep autologiczny nast puje w obr bie tego samego osobnika, którego wszystkie komórkisomatyczne posiadaj identyczn informacj genetyczn , natomiast w przeszczepie allogenicznympodobie stwo genetyczne dawcy i biorcy jest mniejsze / zale y od stopnia pokrewie stwa mi dzy dawci biorc .

Zadanie 5 (3 pkt)Za prawid owe narysowanie wszystkich strza ek na obu rysunkach – 1 pkt.Za prawid owe podpisanie naczy na obu rysunkach – 1 pkt.

Za podanie w ciwego przyk adu – 1 pkt.Przyk ady:• jelita;• w troba.

Page 147: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

7

Zadanie 6 (3 pkt)Za wskazanie strza kami prawego przedsionka i prawej komory – 1 pkt.Za prawid owe podpisanie ka dej z wy ej wymienionych cz ci serca – po 1 pkt.

Zadanie 7 (1 pkt)Za wpisanie w kratki tabeli wszystkich prawid owych okre le (I – szpik kostny, II – szpik kostny, III – p ynycia a) – 1 pkt.

Zadanie 8 (1 pkt)Za wybór w ciwej odpowiedzi (b) – 1 pkt.

Zadanie 9 (2 pkt)Za stwierdzenie, e taki zabieg nie jest bezpieczny – 1 pkt.Za prawid owe uzasadnienie – 1 pkt.Przyk ady:

W osoczu krwi cz owieka z grup krwi B znajduj si przeciwcia a / aglutyniny anty-A, dlatego teprzetoczenie mu krwi grupy AB, która ma m.in. antygeny / aglutynogeny A, mo e doprowadzi do gro negodla ycia wstrz su immunologicznego.Obecne w osoczu krwi biorcy przeciwcia a / aglutyniny anty-A mog wej w reakcj z antygenami /aglutynogenami A obecnymi we krwi biorcy (tzw. reakcja typu antygen – przeciwcia o), co mo e doprowadzido wstrz su immunologicznego.

* Zadanie 10 (2 pkt)Za wskazanie naczynia C – 1 pkt.Za prawid owe uzasadnienie – 1 pkt.Przyk ad: Naczynie C jest , o czym wiadczy ma e ci nienie i stosunkowo ma a pr dko przep ywu krwi.

* Zadanie 11 (3 pkt)Za wskazanie rysunku B – 1 pkt.Za ka z dwóch prawid owo przedstawionych cech – po 1 pkt.Przyk ady:

Cech charakterystyczn makrofagów jest ich zdolno fagocytozy, dzi ki której poch aniaj i trawimikroorganizmy chorobotwórcze.Makrofagi maj zdolno poruszania si za pomoc nibynó ek (ruch pe zakowaty), dzi ki czemu s bardziejskuteczne w poch anianiu mikroorganizmów chorobotwórczych w ró nych miejscach organizmu.

* Zadanie 12 (3 pkt)Za ka de z trzech prawid owych zalece – po 1 pkt.Przyk ady:

czyzna ten powinien prowadzi bardziej aktywny tryb ycia.Powinien zwi kszy swoj aktywno fizyczn poprzez uprawianie sportów, np. p ywanie, jazda na rowerze.Powinien zmieni swoje nawyki ywieniowe, np. usun z diety pokarmy o du ej zawarto ci t uszczówzwierz cych (t uste sery, jaja), a mi so wieprzowe zast pi mi sem drobiowym, rybami, du ilo ci jarzyni owoców.Konieczno ci jest tak e rezygnacja z u ywek / alkoholu / papierosów.

Page 148: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

8

ODDYCHANIE Wersja A

* Zadanie 1 (2 pkt)Za podanie prawid owej nazwy – 1 pkt.Przyk ady:• komórki nab onka oddechowego;• nab onek jednowarstwowy p aski;• nab onek oddechowy.Za wykazanie zwi zku budowy z pe nion funkcj – 1 pkt.Przyk ady:• ciany p cherzyka zbudowane s z nab onka jednowarstwowego p askiego, co umo liwia wymian gazow .• P cherzyk ma cienkie ciany, co umo liwia dyfuzj gazów.

Zadanie 2 (1 pkt)Za uszeregowanie wszystkich etapów we w ciwej kolejno ci – 1 pkt:zmniejszenie obj to ci klatki piersiowej (powrót do obj to ci pierwotnej) – 3;wzrost ci nienia w klatce piersiowej – 4;opadanie eber – 2;rozkurcz mi ni mi dzy ebrowych (zewn trznych) i przepony – 1;wypychanie powietrza z p uc na zewn trz – 5.

Zadanie 3 (1 pkt)Za prawid owy argument – 1 pkt.Przyk ad: Poniewa na tym etapie dzia aj (kurcz si ) mi nie mi dzy ebrowe i przepona.

Zadanie 4 (2 pkt)Za podanie prawid owej nazwy – 1 pkt.Przyk ady:• cykl Krebsa;• cykl kwasu cytrynowego.Za wskazanie strza mitochondrium – 1 pkt.

Zadanie 5 (3 pkt)Za podanie w ciwej nazwy – ATP (adenozynotrójfosforan) – 1 pkt.Za zaznaczenie strza kami obu w ciwych miejsc – 1 pkt.Za podanie poprawnej nazwy (wi zanie wysokoenergetyczne) – 1 pkt.

Zadanie 6 (1 pkt)Za wybór wszystkich w ciwych odpowiedzi (b, e) – 1 pkt.Uwaga: Je eli ucze poda wi cej ni 2 odpowiedzi, ocenie podlegaj 2 pierwsze.

Zadanie 7 (2 pkt)Za wybór powietrza I – 1 pkt.Za prawid owe uzasadnienie – 1 pkt.Przyk ady:

Sk ad powietrza I jest taki sam jak powietrza atmosferycznego.Zawarto tlenu w powietrzu I jest taka sama jak w powietrzu atmosferycznym.Zawarto dwutlenku w gla w powietrzu I jest taka sama jak w powietrzu atmosferycznym.

Page 149: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

9

Zadanie 8 (4 pkt)Za w ciw ocen prawdziwo ci ka dego z 4 zda – po 1 pkt:a – fa sz, b – prawda, c – fa sz, d – prawda.

Zadanie 9 (4 pkt)Za narysowanie i podpisanie ka dego z czterech zadanych elementów schematu – po 1 pkt.Przyk ad:

* Zadanie 10 (3 pkt)Za podanie dwóch prawid owych przyk adów chorób – 1 pkt.Przyk ady:• grypa;• angina;• zapalenie oskrzeli;• zapalenie p uc;• gru lica.Za ka de z dwóch trafnych zalece – po 1 pkt.Przyk ady:• izolowanie chorych;• szczepienia ochronne;• unikanie kontaktu z nosicielami;• unikanie przech odzenia organizmu.

* Zadanie 11 (1 pkt)Za wszystkie w ciwe przyporz dkowania (I – d; II – a; III – b) – 1 pkt.

** Zadanie 12 (1 pkt)Za prawid owe sformu owanie problemu badawczego – 1 pkt.Przyk ady:• Czy pojemno yciowa p uc zale y od aktywno ci ruchowej organizmu?• Badanie zale no ci pojemno ci yciowej p uc od aktywno ci fizycznej m odzie y.• Czy pojemno yciowa p uc zale y od p ci cz owieka?

ODDYCHANIE Wersja A bis* Zadanie 1 (2 pkt)Za podanie prawid owej nazwy (naczynia w osowate) – 1 pkt.Za wykazanie zwi zku budowy z pe nion funkcj – 1 pkt.Przyk ad: ciany p cherzyka otoczone s g st sieci naczy krwiono nych w osowatych, co umo liwia dyfuzjgazów.

Zadanie 2 (1 pkt)Za uszeregowanie wszystkich etapów we w ciwej kolejno ci – 1 pkt:wzrost obj to ci klatki piersiowej – 3;ruch eber do góry i na zewn trz – 2;zasysanie powietrza do p uc – 5;skurcz mi ni mi dzy ebrowych; skurcz i opuszczenie przepony – 1;zmniejszenie si ci nienia w klatce piersiowej – 4.

Page 150: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

10

Zadanie 3 (1 pkt)Za prawid owy argument – 1 pkt.Przyk ad: Poniewa ta faza wentylacji p uc nast puje dzi ki rozkurczowi mi ni mi dzy ebrowych(wewn trznych) i przepony.

Zadanie 4 (2 pkt)Za podanie prawid owej nazwy (glikoliza) – 1 pkt.Za wskazanie strza cytoplazmy – 1 pkt.

Zadanie 5 (3 pkt)Za podanie w ciwej nazwy (ADP – adenozynodwufosforan) – 1 pkt.Za zaznaczenie strza w ciwego miejsca – 1 pkt.Za podanie poprawnej nazwy (wi zanie wysokoenergetyczne) – 1 pkt.

Zadanie 6 (1 pkt)Za wybór wszystkich w ciwych odpowiedzi (b, c, e) – 1 pkt.Uwaga: Je eli ucze poda wi cej ni 3 odpowiedzi, ocenie podlegaj 3 pierwsze.

Zadanie 7 (2 pkt)Za wybór powietrza I – 1 pkt.Za prawid owe uzasadnienie – 1 pkt.Przyk ady:• W tym powietrzu jest wi ksza ni w powietrzu atmosferycznym zawarto CO2.• W tym powietrzu jest mniejsza ni w powietrzu atmosferycznym zawarto O2.

Zadanie 8 (4 pkt)Za w ciw ocen prawdziwo ci ka dego z 4 zda – po 1 pkt:a – prawda, b – fa sz, c – fa sz, d – prawda.

Zadanie 9 (4 pkt)Za narysowanie i podpisanie ka dego z czterech zadanych elementów schematu – po 1 pkt.Przyk ad:

Page 151: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

11

* Zadanie 10 (3 pkt)Za podanie dwóch prawid owych przyk adów chorób – 1 pkt.Przyk ady:• astma oskrzelowa;• rozedma p uc;• pylice p uc.Za ka de z dwóch trafnych zalece – po 1 pkt.Przyk ady:• dokonanie w ciwego wyboru zawodu;• poddawanie si okresowym badaniom kontrolnym;• zak adanie masek ochronnych;• monta (tam gdzie to mo liwe) urz dze odpylaj cych;• stosowanie nowoczesnych technologii.

* Zadanie 11 (1 pkt)Za wszystkie w ciwe przyporz dkowania (I – b; II – c; III – a) – 1 pkt.

** Zadanie 12 (1 pkt)Za poprawnie sformu owan robocz hipotez badawcz (zarówno za prawdziw , jak i za fa szyw ) – 1 pkt.Przyk ady:• Pojemno yciowa p uc cz owieka zale y od aktywno ci fizycznej (hipoteza prawdziwa).• Pojemno yciowa p uc cz owieka zale y od p ci (hipoteza prawdziwa).• Pojemno yciowa p uc cz owieka nie zale y od aktywno ci fizycznej (hipoteza fa szywa).• Pojemno yciowa p uc cz owieka nie zale y od p ci (hipoteza fa szywa).

OD YWIANIE Wersja A

Zadanie 1 (1 pkt)Za wybór prawid owej odpowiedzi (d) – 1 pkt.

Zadanie 2 (2 pkt)Za podanie w ciwej nazwy ( elazo – Fe) – 1 pkt.Za podanie trafnego przyk adu – 1 pkt.Przyk ady:• w troba;• wo owina.

Zadanie 3 (3 pkt)Za podanie ka dej z trzech prawid owych nazw – po 1 pkt:W kolejno ci od góry: pepsyna, trypsyna lub chymotrypsyna, dwupeptydazy.

* Zadanie 4 (3 pkt)Za wskazanie wszystkich w ciwych aminokwasów egzogennych – 1 pkt:Phe, Lys, His, Leu, Thr, Trp, Met, Val, Arg, Ile.Uwaga: Je eli ucze wska e wi cej ni 10 aminokwasów, ocenie podlega 10 pierwszych.Za ustalenie, e jest to bia ko zwierz ce – 1 pkt oraz za w ciwe uzasadnienie wskazuj ce, e zawiera wszystkieaminokwasy egzogenne, co jest cech charakterystyczn tego rodzaju bia ek – 1 pkt.

Page 152: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

12

* Zadanie 5 (4 pkt)Za w pe ni prawid owe narysowanie wykresu – 2 pkt (oznaczenie i podpisanie osi wraz z zaznaczeniem na nichdanych z tabeli – 1 pkt, narysowanie s upków wykazuj cych zale no mi dzy wiekiem a zapotrzebowaniemenergetycznym dzieci oraz oddzielnie dziewcz t i ch opców w tych samych przedzia ach wiekowych – 1 pkt).Przyk ad:

Za ka dy z dwóch trafnie sformu owanych wniosków – po 1 pkt.Przyk ady:

Zapotrzebowanie energetyczne ro nie wraz z wiekiem organizmu.Zapotrzebowanie energetyczne zmienia si w okresie dojrzewania i w tym samym przedziale wiekowymu ch opców jest wy sze ni u dziewcz t.Zapotrzebowanie energetyczne dziewcz t i ch opców w analogicznych grupach wiekowych jest ró ne.

Zadanie 6 (2 pkt)Za stwierdzenie, e jest to s uszne – 1 pkt.Za trafny argument wynikaj cy z danych w tabeli – 1 pkt.Przyk ady:• Mi so ryb jest zdrowsze, gdy zawiera mniej t uszczu ni wieprzowina.• Mi so ryb jest zdrowsze, gdy jest mniej kaloryczne ni wieprzowina.

Zadanie 7 (3 pkt)Za w ciwe ocenienie prawdziwo ci ka dego z trzech zda – po 1 pkt:a – prawda, b – fa sz, c – prawda.

* Zadanie 8 (1 pkt)Za wszystkie w ciwe przyporz dkowania (I – b; II – d; III – a) – 1 pkt.

* Zadanie 9 (1 pkt)Za poprawne przedstawienie sposobu regulacji – 1 pkt.Przyk ad: Widok, smak lub zapach pokarmu powoduje pobudzenie nerwowe, którego wynikiem jest wydzielaniesoku dkowego.

Zedanie 10 (2 pkt)Za wskazanie w ciwej informacji ( ywiciela po redniego – cz owieka) – 1 pkt.Za prawid owe poprawienie b dnej informacji – 1 pkt.Przyk ad: Cz owiek jest dla tasiemca ywicielem ostatecznym, a nie po rednim.

** Zadanie 11 (3 pkt)Za w ciwy wybór materia u do do wiadczenia (m ka pszenna lub p atki owsiane) – 1 pkt.Za w ciwy wybór wszystkich przyrz dów i w ciwego odczynnika – 1 pkt.Przyrz dy: naczynie szklane, eczka, zakraplacz lub pipeta.Odczynnik: jodyna.Za prawid owo przewidziany wynik obserwacji – 1 pkt.Przyk ad: Zmiana koloru (reakcja barwna) na ciemnogranatowy.

Page 153: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

13

OD YWIANIE Wersja A bis

Zadanie 1 (1 pkt)Za wybór prawid owej odpowiedzi (b) – 1 pkt.

Zadanie 2 (2 pkt)Za podanie w ciwej nazwy (wap – Ca) – 1 pkt.Za podanie trafnego przyk adu – 1 pkt.Przyk ady:• mleko i produkty mleczne;• konserwy rybne (ryby z o mi), np. szprotki.

Zadanie 3 (3 pkt)Za podanie ka dej z trzech prawid owych nazw – po 1 pkt.W kolejno ci od góry: amylaza linowa (ptialina), amylaza trzustkowa, maltaza (lub sacharaza, laktaza).

* Zadanie 4 (3 pkt)Za wskazanie wszystkich w ciwych aminokwasów egzogennych – 1 pkt: Thr, Leu, Lys, His, Thr, Leu, Leu,Val, Leu, Val.Uwaga: Je eli ucze wska e wi cej ni 10 aminokwasów, ocenie podlega 10 pierwszych.Za ustalenie, e jest to bia ko ro linne – 1 pkt oraz za w ciwe uzasadnienie wskazuj ce, e nie zawiera onowszystkich aminokwasów egzogennych wraz z podaniem przyk adu, co jest cech charakterystyczn tegorodzaju bia ek – 1 pkt.Przyk ad: W bia ku tym nie ma np. metioniny / izoleucyny / tryptofanu / argininy / fenyloalaniny.

* Zadanie 5 (4 pkt)Za w pe ni prawid owe narysowanie wykresu – 2 pkt (oznaczenie i podpisanie osi wraz z zaznaczeniem na nichdanych z tabeli – 1 pkt, narysowanie s upków wykazuj cych zale no mi dzy aktywno ci yciowa zapotrzebowaniem energetycznym z uwzgl dnieniem p ci (oddzielne s upki dla m czyzn i kobiet) – 1 pkt).Przyk ad:

Za ka dy z dwóch trafnie sformu owanych wniosków – po 1 pkt.Przyk ady:• Zapotrzebowanie energetyczne wzrasta wraz z intensywno ci wykonywanej przez organizm pracy.• Zapotrzebowanie energetyczne u m czyzn jest wi ksze ni u kobiet.

Zadanie 6 (2 pkt)Za stwierdzenie, e jest to s uszne – 1 pkt. Za trafny argument wynikaj cy z danych w tabeli– 1 pkt.Przyk ady:• Mi so drobiowe jest zdrowsze, gdy zawiera mniej t uszczu ni wieprzowina.• Mi so drobiowe jest zdrowsze, gdy jest mniej kaloryczne ni wieprzowina.

Page 154: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

14

Zadanie 7 (3 pkt)Za w ciwe ocenienie prawdziwo ci ka dego z trzech zda – po 1 pkt:a – prawda, b – fa sz, c – prawda.

* Zadanie 8 (1 pkt)Za wszystkie w ciwe przyporz dkowania (I – d; II – a; III – c) – 1 pkt.

* Zadanie 9 (1 pkt)Za poprawne przedstawienie sposobu regulacji – 1 pkt.Przyk ad: Pod wp ywem pokarmu wydzielany jest hormon – gastryna, który pobudza wydzielanie soku

dkowego.

Zadanie 10 (2 pkt)Za wskazanie w ciwej informacji (organizm obup ciowy) – 1 pkt.Za prawid owe poprawienie b dnej informacji – 1 pkt.Przyk ad: Glista ludzka jest organizmem rozdzielnop ciowym, a nie obup ciowym.

** Zadanie 11 (3 pkt)Za w ciwy wybór materia u do do wiadczenia (bia y ser lub jajo kurze) – 1 pkt.Za w ciwy wybór wszystkich przyrz dów i w ciwego odczynnika – 1 pkt.Przyrz dy: naczynie szklane, eczka, zakraplacz lub pipeta.Odczynnik: kwas azotowy (V) (st ony).Za prawid owo przewidziany wynik obserwacji – 1 pkt.Przyk ad: Zmiana koloru (reakcja barwna) na ty.

WYDALANIE Wersja A

Zadanie 1 (2 pkt)Za podanie w ciwego argumentu – 1 pkt.Przyk ad: Wraz z wydychanym powietrzem usuwamy dwutlenek w gla i par wodn .

Zadanie 2 (2 pkt)Za wskazanie w ciwej cz ci nerki – 1 pkt. Za podanie w ciwej nazwy (kora) – 1 pkt.

Zadanie 3 (2 pkt)Za wybór trzech (z 4 w ciwych – b, c, d, g) zda – 2 pkt.Za wybór dwóch poprawnych zda – 1 pkt.Uwaga: Je eli ucze wska e wi cej ni 3 zdania, ocenie podlegaj 3 pierwsze wybrane odpowiedzi.

Zadanie 4 (1 pkt)Za wybór prawid owej odpowiedzi (c) – 1 pkt.

* Zadanie 5 (2 pkt)Za podanie poprawnej definicji procesu – 1 pkt.Przyk ad: Jest to proces wch aniania (zwrotnego) do krwi potrzebnej organizmowi wody i substancjichemicznych, odbywaj cy si w kanaliku nerkowym bli szym.Za podanie w ciwych nazw obu substancji – 1 pkt.Przyk ady:• glukoza;• aminokwasy;• sód.

Zadanie 6 (2 pkt)Za podanie w ciwej nazwy: nefron / cia ko nerkowe – 1 pkt.Za uzupe nienie obu brakuj cych podpisów – 1 pkt.Od lewej: k buszek nerkowy, kanalik zbiorczy.

Zadanie 7 (2 pkt)Za stwierdzenie, e bod cem wywo uj cym odruch oddawania moczu jest wype nienie p cherza – 1 pkt. Zastwierdzenie, e jest to czynno nie wiadoma, gdy kieruje ni wegetatywny uk ad nerwowy z o rodkiemw cz ci krzy owej kr gos upa – 1 pkt.

Page 155: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

15

Zadanie 8 (2 pkt)Za wskazanie p ynu B – 1 pkt. Za w ciwe uzasadnienie – 1 pkt.Przyk ady:• Poniewa zawiera du o mniej mocznika i soli mineralnych.• Poniewa zawiera glukoz , której nie ma w moczu ostatecznym.• Poniewa zawiera bia ka, które wyst puj w osoczu, a których brak w moczu zdrowego cz owieka.

* Zadanie 9 (2 pkt)Za stwierdzenie, e nie jest to prawda – 1 pkt. Za trafny argument – 1 pkt.Przyk ady:• Poniewa nerki pe ni nie tylko funkcj regulacyjn w organizmie, ale te wydzielnicz , produkuj c ró nesubstancje, np. renin .• Poniewa nerki pe ni nie tylko funkcj regulacyjn w organizmie, ale te wydalnicz , usuwaj c z organizmuko cowe produkty metabolizmu bia ek.

Zadanie 10 (4 pkt)Za poprawne wykorzystanie ka dego z 4 wskazanych elementów – po 1 pkt.Przyk ad:

Zadanie 11 (1 pkt)Za wszystkie trzy w ciwe przyporz dkowania (I – d; II – a; III – b) – 1 pkt.

* Zadanie 12 (3 pkt)Za w ciw ocen ka dego z trzech zda – po 1 pkt:a – prawda, b – fa sz, c – fa sz.

WYDALANIE Wersja A bisZadanie 1 (2 pkt)Za podanie w ciwego argumentu – 1 pkt.Przyk ad: Poprzez skór usuwamy wraz z potem wod , amoniak, sole mineralne, np. NaCl.

Zadanie 2 (2 pkt)Za wskazanie w ciwej cz ci nerki – 1 pkt. Za podanie w ciwej nazwy (rdze ) – 1 pkt.

Zadanie 3 (2 pkt)Za wybór trzech (z 4 w ciwych – b, c, f, g) zda – 2 pkt.Za wybór dwóch poprawnych zda – 1 pkt.Uwaga: Je li ucze wska e wi cej ni 3 zdania, ocenie podlegaj 3 pierwsze wybrane odpowiedzi.

Zadanie 4 (1 pkt)Za wybór prawid owej odpowiedzi (b) – 1 pkt.

Page 156: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

16

* Zadanie 5 (2 pkt)Za podanie poprawnej definicji procesu – 1 pkt.Przyk ad: Jest to proces przes czania, czyli przechodzenia wody oraz rozpuszczonych w niej substancjidrobnocz steczkowych przez b on filtracyjn k buszków nerkowych.Za podanie w ciwych nazw obu substancji – 1 pkt.Przyk ady:• mocznik;• aminokwasy;• witaminy;• glukoza;• woda.

Zadanie 6 (2 pkt)Za podanie w ciwej nazwy nefron / cia ko nerkowe – 1 pkt.Za uzupe nienie obu brakuj cych podpisów – 1 pkt.Od lewej: torebka k buszka / torebka Bowmana, p tla nefronu / p tla Henlego.

Zadanie 7 (2 pkt)Za stwierdzenie, e bod cem wywo uj cym odruch oddawania moczu jest wype nienie p cherza – 1 pkt. Zastwierdzenie, e jest to czynno wiadoma, gdy mi nie zwieracza cewki moczowej s kontrolowane przez

rodki w pniu mózgu – 1 pkt.

Zadanie 8 (2 pkt)Za wskazanie p ynu A – 1 pkt. Za w ciwe uzasadnienie – 1 pkt.Przyk ady:• Zawiera bardzo du o mocznika, a nie zawiera glukozy.• Zawiera bardzo du o mocznika, którego jest bardzo ma o w osoczu krwi.• Nie zawiera glukozy, która wyst puje w du ych ilo ciach w osoczu krwi.

* Zadanie 9 (2 pkt)Za stwierdzenie, e nie jest to prawda – 1 pkt. Za trafny argument – 1 pkt.Przyk ady:

Poniewa nerki pe ni nie tylko funkcj wydzielnicz , ale te regulacyjn , utrzymuj c np. odpowiednieci nienie osmotyczne p ynów ustrojowych.Poniewa nerki pe ni nie tylko funkcj wydzielnicz , ale te wydalnicz , usuwaj c z organizmu ko coweprodukty metabolizmu bia ek.

Zadanie 10 (4 pkt)Za poprawne wykorzystanie ka dego z 4 wskazanych elementów po 1 pkt.Przyk ad:

Zadanie 11 (1 pkt)Za wszystkie trzy w ciwe przyporz dkowania (I – c; II – d; III – a) – 1 pkt.

* Zadanie 12 (3 pkt)Za w ciw ocen ka dego z trzech zda po 1 pkt:a – fa sz, b – prawda, c – prawda.

Page 157: Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

Bibliografia

Biologia. Podr cznik dla liceum ogólnokszta cego, liceum profilowanego i technikum. Jerzmanowski A. (red.).WSiP, Warszawa 2002Bobrzy ska E.: Sprawdzanie i utrwalanie wiadomo ci z nauki o cz owieku w szkole podstawowej. WSiP,Warszawa 1987Ewy Z.: Zarys fizjologii zwierz t. PWN, Warszawa 1989Fizjologia zwierz t. Krzymowski T. (red.). PWRiL, Warszawa 1989Hausbrandt L., Kot W., Wiechetek M.: Biologia dla techników i liceów ogólnokszta cych dla pracuj cych.WSiP, Warszawa 1995Hoser P.: Fizjologia organizmów z elementami anatomii cz owieka. Podr cznik dla III klasy LO. WSiP,Warszawa 1996Korna A., K M., liwa L., Konieczny R., Joachimiak A.: Biologia 1. Kszta cenie ogólne w zakresiepodstawowym. Podr cznik dla liceum ogólnokszta cego, liceum profilowanego i technikum. Nowa Era,Warszawa 2002Podbielkowska M., Podbielkowski Z.: Biologia z higien i ochron rodowiska. Podr cznik dla I klasy LO.WSiP, Warszawa 1989Py ka-Gutowska E., Jastrz bska E.: Podstawy ycia. Tajemnice ludzkiego cia a. Podr cznik dla liceumogólnokszta cego, liceum profilowanego i technikum. MAC EDUKACJA, Kielce 2002