Polska - .Ta praca jest dostępna na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Użycie...

download Polska - .Ta praca jest dostępna na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Na

of 66

  • date post

    28-Feb-2019
  • Category

    Documents

  • view

    214
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of Polska - .Ta praca jest dostępna na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Użycie...

Polska: Reagowanie na mow nienawici

2018Raport

ARTICLE 19 Free Word Centre 60 Farringdon Road London, EC1R 3GA United Kingdom T: +44 20 7324 2500 F: +44 20 7490 0566 E: info@article19.org W: www.article19.org Tw: @article19org Fb: facebook.com/article19org

ARTICLE 19, 2018

Niniejszy raport powsta dziki wsparciu finansowemu z programu Unii Europejskiej Rights, Equality and Citizenship. ARTICLE 19 ponosi wyczn odpowiedzialno za tre publikacji. Raport powsta w ramach projektu Media Against Hate, europejskiej kampanii zainicjowanej przez Europejsk Federacj Dziennikarzy (EFJ) i koalicj organizacji pozarzdowych, w tym Media Diversity Institute (MDI), ARTICLE 19, the Croatian Journalists Association (CJA), Community Media Forum Europe (CMFE), CommunityMedien Institut (COMMIT) and Cooperazione per lo Sviluppo dei Paesi Emergenti (COSPE). Wicej informacji na temat kampanii mona znale na stronie: http://europeanjournalists.org/mediaagainsthate/

Ta praca jest dostpna na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Uycie niekomercyjne-Na tych samych warunkach 2.5. Moesz kopiowa, rozpowszechnia i wywietla t prac oraz tworzy prace pochodne pod warunkiem:

1) uznania autorstwa ARTICLE 19;2) wykorzystania tej pracy do celw niekomercyjnych;3) 3.rozpowszechniania wszelkich prac pochodzcych z tej publikacji na licencji identycznej jak ta.Aby uzyska peny tekst prawny tej licencji, odwied: http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/2.5/legalcode.ARTICLE 19 byby wdziczny za otrzymanie kopii wszelkich materiaw, w ktrych wykorzystano informacje z tej publikacji.

3

PodzikowaniaARTICLE 19 pragnie podzikowa dr. Krzysztofowi miszkowi za przeprowadzon analiz polskiego ustawodawstwa i stosowanych praktyk w obszarze przeciwdziaania mowie nienawici dla potrzeb niniejszego raportu.

4

Spis treci Podsumowanie 6

Wstp 10

Midzynarodowe standardy praw czowieka 12 Prawo do swobody wypowiedzi 12 Prawo do rwnoci 13 Ograniczenia dotyczce mowy nienawici 13 Zobowizanie do zakazania 14 Dopuszczalne ograniczenia 16 Dozwolone wypowiedzi 16 Wolno wypowiedzi w internecie 17 Prawo midzynarodowe 17 Prawo europejskie 18

Podstawowe gwarancje prawne 20 rodowisko sprzyjajce poszanowaniu wolnoci opinii i wypowiedzi oraz prawa do rwnoci 20 Ochrona prawna prawa do wolnoci opinii i wypowiedzi 20 Ochrona prawna prawa do rwnoci 21 Zakaz stosowania mowy nienawici na gruncie prawa karnego 22 Przepisy karne bezporednio ograniczajce stosowanie mowy nienawici 22 Wykadnia przepisw prawa karnego ograniczajcych w sposb bezporedni mow nienawici 23 Przepisy karne porednio ograniczajce stosowanie mowy nienawici 26 Inicjatywy majce na celu nowelizacj obowizujcych przepisw karnych dotyczcych mowy nienawici 28

rodki przeciwdziaania mowie nienawici na gruncie prawa administracyjnego 29

Postpowania cywilne przeciwko mowie nienawici 31 Ochrona w trybie przepisw Kodeksu cywilnego 31 Ochrona na gruncie Ustawy o rwnym traktowaniu 33

Rola instytucji dziaajcych na rzecz rwnoci w odniesieniu do dyskursu publicznego i mowy nienawici 34 Instytucje dziaajce na rzecz rwnoci 34 Rzecznik Praw Obywatelskich 34 Penomocnik rzdu ds. rwnego traktowania 36

5

Regulacja mediw a mowa nienawici 37 Ramowy program rzdowy ds. polityki medialnej 37 Media nadawcze 37 Pozytywne dziaania 40 Zaangaowanie spoeczestwa obywatelskiego 42 Prasa 42 rodki ochrony wobec przypadkw mowy nienawici w wietle prawa prasowego 42 Samoregulacja mediw 43 Odmienne podejcia do konwergencji mediw 45 Odpowiedzialno porednikw 45 Blokowanie dostpnoci stron 46 Samoregulacja reklamy 46

Wnioski i zalecenia 48

Aneksy 51 Przedsiwzicia zasugujce na pochwa 51 Statystyki dotyczce cigania przestpstwa podegania 52

Przypisy 53

6

PodsumowanieNiniejszy raport omawia zarwno obowizujce przepisy prawa, jak i praktyk zwizan z mow nienawici w Polsce, ze szczeglnym uwzgldnieniem rodkw masowego przekazu. Zawiera rwnie analiz zgodnoci polskich ustaw zmidzynarodowymi standardami dotyczcymi wolnoci sowa i zalecenia mogce przyczyni si do poprawy sytuacji.

Od 2015 roku odnotowano wzrost liczby przypadkw stosowania mowy nienawici wobec migrantw, mniejszoci rasowych i etnicznych oraz rodowiska LGBTQI, co nierzadko spotyka si z poparciem ze strony polskich politykw, wyraanym w mediach gwnego nurtu i w mediach spoecznociowych. Badania opinii publicznej wskazuj na znaczn zmian w podejciu spoeczestwa do kwestii migracji i przepywu uchodcw: wszechobecna retoryka o charakterze antyimigracyjnym prowadzona przez polski rzd przyczynia si do wzmocnienia postaw ksenofobicznych.

Mimo ogromnej wagi problemu polskie wadze stanowczo odmawiaj podjcia dziaa w celu zapewnienia penej realizacji postanowie midzynarodowych aktw praw czowieka. Polskie prawo co prawda gwarantuje obywatelom zarwno prawo do swobody wypowiedzi, jak i prawo do rwnoci, jednak realizacja tych praw nadal nie jest w peni zgodna z midzynarodowymi standardami w zakresie wolnoci sowa i wypowiedzi. Wrd najwaniejszych brakw w przedmiocie zgodnoci ustawodawstwa mona wyrni ograniczony zakres ochrony przed nawoywaniem do nienawici w prawie karnym, w szczeglnoci nieuwzgldnienie orientacji seksualnej, tosamoci pciowej i niepenosprawnoci w katalogu cech objtych ochron prawn, jak rwnie dalsze obowizywanie przepisw zakazujcych obraz uczu religijnych oraz trudnoci z faktycznym stosowaniem tych przepisw.

Niezalenie od moliwoci dochodzenia swoich praw do ochrony przed mow nienawici na gruncie prawa karnego, jej ofiary mog rwnie dochodzi praw wdrodze postpowania cywilnego i administracyjnego. Dostpne rodki cywilnej ochrony prawnej umoliwiaj osobom, wobec ktrych stosowana jest mowa nienawici, dochodzenie odszkodowania z tytuu naruszenia dbr osobistych. Przepisy prawa cywilnego i administracyjnego wydaj si jednak nieskuteczne iw zwizku z tym s rzadko stosowane. Ponadto ustawa o wdroeniu niektrych przepisw Unii Europejskiej w zakresie rwnego traktowania (dalej: Ustawa o rwnym traktowaniu), ktra odnosi si m.in. do kwestii nkania (przez co mogaby stanowi punkt odniesienia dla ofiar mowy nienawici) jest jedn znajmniej skutecznych i najsabiej funkcjonujcych ustaw w Polsce.

Powodem do zadowolenia natomiast moe by to, e na mocy Ustawy o rwnym traktowaniu dwa pastwowe organy zostay upowanione do aktywnego przeciwdziaania przejawom dyskryminacji, w tym mowie nienawici. S to Rzecznik Praw Obywatelskich (RPO) oraz Penomocnik Rzdu do Spraw Rwnego

7

Traktowania (Penomocnik). RPO jest jednym z najbardziej aktywnych podmiotw podejmujcych dziaania w tym obszarze w Polsce. Jednoczenie osoba sprawujca aktualnie t funkcj spotyka si ze sta krytyk ze wzgldu na jej silne zaangaowanie w problematyk praw czowieka i sprawowanie mandatu wsposb niezawisy. W odrnieniu od RPO, Penomocnik, mimo moliwoci wpywu na ksztatowanie zasad polityki antydyskryminacyjnej rzdu, rzadko zabiera gos iunika uczestnictwa w debacie publicznej o mowie nienawici.

Jeli chodzi o moliwoci przeciwdziaania stosowaniu mowy nienawici wmediach, jedynym organem upowanionym do podejmowania takich czynnoci jest Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji (KRRiT), ktra ma uprawnienie do nakadania kar na nadawcw rozpowszechniajcych treci o charakterze dyskryminacyjnym. Skuteczno dziaalnoci KRRiT jest jednak osabiona ze wzgldu na presj polityczn wywieran na jej czonkw. Jeeli chodzi o pras, ustawa Prawo prasowe nie odnosi si bezporednio do kwestii mowy nienawici, cho jej ofiary niekiedy powouj si na przepisy tej ustawy w zwizku zwytaczanymi postpowaniami cywilnymi.

Samoregulacja mediw w zakresie mowy nienawici jest w Polsce w znacznym stopniu nieefektywna. Odpowiednie przepisy kodeksw etyki s rzadko stosowane przez organizacje medialne. Opinia publiczna nie postrzega organw powoanych do stosowania mechanizmw samoregulacji mediw jako kompetentnych do reagowania na przypadki naruszania praw obywatelskich w mediach. Pozytywnym przykadem skutecznego mechanizmu samoregulacji jest natomiast dziaalno Komisji Etyki Reklamy. Komisja ta regularnie wydaje decyzje w drodze uchwa, najczciej w reakcji na kampanie reklamowe niezgodne z zasadami Kodeksu Etyki Reklamy.

Podsumowanie zalece

Wszystkie majce zastosowanie przepisy polskiego prawa w szczeglnoci prawo karne wymagaj rewizji pod ktem ich zgodnoci z midzynarodowymi standardami w zakresie praw czowieka dotyczcymi mowy nienawici.

Zachowania karalne na mocy przepisw Kodeksu Karnego, ktre mog mie porednie zastosowanie wobec mowy nienawici (w szczeglnoci te dotyczce zniesawienia, zniewaenia, zniewaenia narodu polskiego lub pastwa polskiego, zniewaenia i obrazy uczu religijnych oraz zbrodni przeciwko narodowi polskiemu) powinny zosta zdepenalizowane. Ich karalno jest niezgodna z midzynarodowymi standardami w zakresie prawa do swobody wypowiedzi.

Popieranie nienawici o charakterze dyskryminacyjnym obejmujce podeganie do dyskryminacji, wrogoci lub stosowania przemocy powinno by ustawowo zakazane zgodnie z przepisami art. 19 ust. 3 oraz art. 20 ust. 3 Midzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych (MPPOiP), ustanawiajcego wysoki prg ogranicze dla swobody wypowiedzi, zgodnie z postanowieniami Planu Dziaania z Rabatu, jak rwnie z zakazem do

8

bezporedniego publicznego podegania do ludobjstwa i podegania do zbrodni przeciwko ludzkoci.

rodki suce przeciwdziaaniu mowie nienawici powinny obejmowa wszelkie cechy objte ochron uznane przez midzynarodowe przepisy praw czowieka, a nie ogranicza si jedynie do rasy, pochodzenia etnicznego, narodowoci czy religii, ktre stanowi przedmiot ochrony w chwili obecnej. Cechy objte ochron powinny by zrewidowane w wietle prawa do ochrony przed dyskryminacj zgodnie z zapisami art. 2 ust. 1 oraz art. 26 MPPOiP. Ochron powinny by objte w sposb wyra