O co chodzi w komunikacji wizualnej? - GOSIA CIESIELSK · PDF file105 Komunikacja wizualna w...

Click here to load reader

  • date post

    27-Feb-2019
  • Category

    Documents

  • view

    214
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of O co chodzi w komunikacji wizualnej? - GOSIA CIESIELSK · PDF file105 Komunikacja wizualna w...

103

Magorzata Ciesielska Szkoa Wysza Psychologii Spoecznej w Warszawie

Komunikacja wizualna w dziaaniu

Projektowanie graficzne traktuje si powszechnie jako estetyczny dodatek, adne opa-kowanie czy wizualne urozmaicenie wiata. W tym artykule chc pokaza, e jest ono czym wicej, a w wielu przypadkach powinno suy spoeczestwu. Niniejszy tekst jest powicony zagadnieniu wpywu komunikatw wizualnych na ludzkie dziaanie. Wytumacz w nim, dlaczego sprawny proces komunikacji wizualnej jest tak istotny, a swoj tez popr przykadami zrealizowanych profesjonalnych projektw. Pierwsza cz powicona bdzie pojciu komunikacji wizualnej oraz jej znaczeniu w funkcjo-nowaniu czowieka. Nastpnie przedstawi projekty, ktre pozytywnie wpyny na ludzkie dziaanie, w ostatniej za czci omwi przykady, ktre przyniosy negatyw-ne skutki, a nawet miay tragiczne konsekwencje.

O co chodzi w komunikacji wizualnej?

Przestrze, w ktrej yjemy, jest zdominowana przez obrazy, ktre s nonikiem treci. Dowiadczamy tego codziennie wystarczy wyj na ulic, wej na stron inter-netow, wczy telewizor, otworzy gazet. Obrazy s pierwotn form komunika-cji, nigdy jednak nie byy tak powszechne w yciu czowieka jak obecnie. Przyczyn tego zjawiska jest w duej mierze rozwj technologii, dziki ktrym pobieranie oraz powielanie obrazw i tekstw s tak proste jak nigdy wczeniej. Inn niepozbawio-n znaczenia przyczyn jest styl ycia spoeczestwa nastawionego na dynamiczny rozwj. W takiej przestrzeni przebiega proces komunikacji, od ktrego oczekuje si byskawicznego i sprawnego dziaania.

Gdy proces komunikacji przebiega bez zakce, tre moe by internalizowana przez odbiorc, wzbogaci jego wiedz, wpyn na jego postawy czy zachowanie. W prze-ciwnym wypadku komunikacja nie spenia swojej funkcji. Zdarza si tak, poniewa nadawcy komunikatw wizualnych czsto niewiele wiedz o odbiorcy, o tym, co dzie-je si w jego psychice pod wpywem komunikatu oraz jakie czynniki wpywaj na

104

Magorzata Ciesielska

efektywno przekazywania informacji. To wszystko pociga za sob konsekwencje, ktre omwi w dalszej czci artykuu.

Komunikacja wizualna jest bardzo szerokim pojciem na potrzeby tego artykuu przyjmuj za komunikat wizualny intencjonalne wytwory wizualne czowieka, ktre zawieraj tre moliw do odczytania przez odbiorc, tzn. komunikat znaczcy. Twr-c komunikatu wizualnego moe by kady: autor ulicznych napisw, dziecko rysujce obrazek czy pracownik biurowy wylepiajcy okna obrazami z karteczek Post-it. W tym artykule bd jednak rozpatrywa jedynie przypadki komunikatw tworzonych przez profesjonalistw, fotografikw, grafikw, typografw czy ilustratorw.

Komunikat wizualny jest nadawany w celu wywierania wpywu na odbiorc. To in-tencjonalne dziaanie moe by informowaniem, wtedy gdy nadawca chce wywoa zmiany w zakresie poznania odbiorcy, lub perswadowaniem, gdy intencj nadawcy jest wywoanie zmian w zakresie postaw. Nadawca moe take odwoywa si bezpo-rednio do emocji w celu wywoania okrelonej reakcji u odbiorcy.

Ilustracja 1. Narodziny i miertelno w Niemczech w latach 19111926 (grafika pochodzi z tekstu Otto Neuratha From Vienna Method to Isotype, opublikowanego w 1973 roku)

rdo: http://www.infovis.info/index.php?words=statistical (30.09.2012).

105

Komunikacja wizualna w dziaaniu

Pierwsza grafika jest wizualizacj danych dotyczcych liczby urodze i zgonw w Niem-czech w czteroletnich przedziaach okresu od 1911 do 1926 roku. Jest to czysto staty-styczna informacja, grafika jedynie poredniczy w przekazaniu wiedzy na temat zjawi-ska demograficznego. Drugi przykad to plakat wyborczy Adolfa Hitlera z 1932 roku. Plakat mia wyranie oddziaywa na obywatela, a komunikat wizualny by na tyle silny, e wszelkie dodatkowe hasa i obrazy byy niepotrzebne. Przekaz jest prosty: obywatel, bez sprzeciwu i zbdnych rozwaa, ma wykona rozkaz, czyli odda gos na konkret-nego kandydata.

Ilustracja 2. Plakat wyborczy Adolfa Hitlera z 1932 roku (plakat znajduje si w Muzeum Historii Niemiec w Berlinie)

rdo: http://www.flickr.com/photos/_digitalreflections/6593 951171/ (30.09.2012).

Ilustracja 3. Schemat wasny z wykorzystaniem plakatu autorstwa Sary Self: W Nowym Jorku w 1985 roku 311 osb zostao pogryzionych przez szczury, a 1519 zostao pogryzionych przez inne osoby

rdo plakatu: Lenk 2010b: 29.

106

Magorzata Ciesielska

S te takie przykady komunikatw wizualnych, gdzie poprzez informowanie nadaw-ca moe wpywa na zmian postaw. Takim przykadem jest projekt studencki, ktry powsta w pracowni profesora Krzysztofa Lenka w Rhode Island School of Design w USA. Zadaniem studentw byo zmierzenie si z tematem agresji w spoeczestwie. Sara Self zaprojektowaa plakat, ktry poprzez statystyczn informacj uruchamia re-fleksje na temat zjawiska. Intencj autorki byo ograniczenie zachowa agresywnych w spoeczestwie wywoane przez proste zestawienie faktw.

Zarwno informowanie, jak i perswadowanie porednio lub bezporednio wpywa na zachowanie czowieka. Dziki informacjom poszerzamy swoj wiedz, moemy po-dejmowa racjonalne decyzje czy odnale si w nowym miejscu. Natomiast perswa-dowanie moe wpywa, mniej lub bardziej pozytywnie, na nasze postawy dotyczce ekologii, przemocy, tolerancji i innych wanych tematw. By mc trafnie konstruowa komunikaty, niezbdna jest wiedza o procesie komunikowania oraz poznanie odbiorcy i zbadanie, jak komunikat jest przez niego rozumiany. Dlatego w przypadku komuni-katw wizualnych mwi si nie tyle o samym projektowaniu graficznym, ile o projek-towaniu informacji, ktre powinno uwzgldni odbiorc w procesie projektowania.

O koniecznoci skupienia si na odbiorcy w procesie projektowania mwi midzy in-nymi Jorge Frascara podczas konferencji, ktra odbya si w 2012 roku w Katowicach pod hasem Badania naukowe w projektowaniu graficznym. Projektowanie graficzne w badaniach naukowych. Jego wypowied brzmiaa: [] projektowanie informacji

Ilustracja 4. Rola odbiorcy w procesie projektowania

rdo: opracowanie wasne.

107

Komunikacja wizualna w dziaaniu

nie powinno by skoncentrowane na koncepcji czy konstrukcji komunikatu, ale na reakcjach ludzi, ktrzy s jej odbiorcami, jak wpywa na ich wiedz, postawy, odczucia czy zachowania (2012: 18). Ju w 1988 roku w eseju Projektowanie graficzne. Sztuka czy nauka spoeczna Frascara pisa: [] jako w projektowaniu graficznym wyraa si w zmianach, jakie zachodz w odbiorcach pod wpywem projektu (2011: 275). Inny wybitny teoretyk, Rudolf Arnheim, jest podobnego zdania w ksice Mylenie wzrokowe twierdzi: [] niezbdna jest analiza tego, co waciwie widz adresaci obrazw, gdy na nie patrz (2011: 365). Te wypowiedzi wyranie wskazuj na kieru-nek rozwoju projektowania graficznego, ktre ma si skupia nie tyle na efektownej formie, ile na treci, ktr ma bez zakce odczyta odbiorca.

Jaka jest rola komunikacji wizualnej w ludzkim dziaaniu?

Dla czowieka niezbdne w yciu i rozwoju jest zaspokojenie potrzeby orientacji w wiecie. W prostych i znanych przestrzeniach czowiek sam organizuje sobie wy-obraanie przestrzeni, ktra go otacza, natomiast w sytuacji, gdy znajdzie si w ca-kiem nowym miejscu lub gdy otoczenie, w ktrym yje na co dzie, jest skompliko-wane i dynamicznie si zmienia, potrzebuje dobrego oznaczenia. By porusza si w wiecie, niezbdne s punkty orientacyjne, ktre od wiekw towarzyszyy nam w postaci znakw czy tablic z nazwami. Pierwotnymi punktami orientacyjnymi byy elementy krajobrazu lub ciaa niebieskie. Dziki nim czowiek wiedzia, jak si poru-sza, i mia pewno, e idzie w dobrym kierunku. Trudno wspczenie wyobrazi so-bie funkcjonowanie w wiecie bez informacji wizualnej. Nie dotara ona jeszcze tylko do nielicznych plemion yjcych z dala od cywilizacji, gdzie orientacja w przestrzeni opiera si nadal na umiejtnoci odczytywania znakw otaczajcej przyrody. O tej naturalnej ludzkiej potrzebie w nastpujcy sposb pisa Yi-Fu Tuan: [] czowiek ju poprzez sam swoj obecno podporzdkowuje przestrze schematowi. Najcz-ciej sam nie jest tego wiadomy. Uwiadamia sobie braki schematu, kiedy si gubi (1987: 5354). Ten proces porzdkowania pozwala na orientacj w przestrzeni, co daje poczucie bezpieczestwa i zachca do dalszej eksploracji. Porzdkowanie, o kt-rym pisze Tuan, wspczenie przyjmuje czsto posta systemw informacji wizualnej. Edward T. Hall wskazuje na jeszcze inny wymiar tej pierwotnej potrzeby, piszc: [] poczucie wasnej orientacji w przestrzeni siga u czowieka do gboko. Umiejt-no ta jest ostatecznie spleciona ze zdolnoci do przeycia i zdrowiem psychicznym. Dezorientacja w przestrzeni to tyle co psychoza (2009: 151).

Mona stwierdzi, e projektowanie komunikatw wizualnych jest nieodcznym ele-mentem procesu eksploracji nowych i rozbudowy ju istniejcych przestrzeni, jest

108

Magorzata Ciesielska

take niezbdne dla zachowania rwnowagi psychicznej czowieka. Wspczenie czsto udajemy si w rne miejsca i musimy szybko si w nich odnajdywa w ta-kich przestrzeniach, jak: metro, lotnisko, dworzec, urzdy, firmy, sprawna komunikacja jest warunkiem dziaania caych struktur spoecznych. Komunikacja wizualna porzd-kuje nie tylko przestrze fizyczn, lecz jest take niezbdna w orientacji w przestrzeni spoecznej, gdzie dziki oglnie przyjtym oznaczeniom moemy rozpozna funkcj i hierarchi danej osoby w spoecznoci. Podobnie jest w wiecie nauki, w ktrym dobrze zaprojektowany podrcznik, wzbogacony o wykresy, schematy, ilustracje, po-zwala na swobodne poruszanie si w danej dziedzinie wiedzy.

Sprawny proces komunikacyjny jest konieczny nie tylko w przestrzeni fizycznej, jest niezbdny we wszystkich wymiarach dziaania czowieka. Czsto nie zdajemy sobie sprawy z oddziaywania komunikacji wizualnej na nasze ycie, ale mamy z ni do czy-nienia na co dzie, gdy robimy zakupy, zaywamy lekarstwa, wypeniamy formularze w urzdzie, wyszukujemy informacji w ksice lub Internecie. Komunikacja wizualna jest nieodcznym elementem naszej codziennoci, a jej poprawno wpy