Post on 11-Jan-2017
Public Relations w polskiej gospodarce
Raport przygotowany na zlecenie Związku Firm Public Relations
Warszawa Grudzień 2004
Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową __________________________________________________________________________________
Spis treści:
Wprowadzenie 3
1. Działalność branży PR w Polsce – ujęcie teoretyczne 4
1.1. Pojęcie i obszar działań PR 4
1.2. Zakres działań PR a inne usługi świadczone na rzecz rozwoju przedsiębiorstw 6
1.3. Bariery rozwoju Public Relations w Polsce 11
2. Charakterystyka branży PR w Polsce 12
2.1. Zakres usług świadczonych przez agencje Public Relations w Polsce 14
2.2. Wielkość rynku usług Public Relations w Polsce 16
3. Public Relations w sektorze przedsiębiorstw 19
3.1. Własny PR vs outsourcing 19
3.2. Struktura popytu na usługi PR 24
3.3. Budżety PR polskich przedsiębiorstw 24
4. Rynek Public Relations w wybranych krajach 26
4.1. Rynek Public Relations w Wielkiej Brytanii 26
4.2. Rynek Public Relations w Niemczech 28
5. Perspektywy rozwoju branży PR w Polsce 32
2
Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową __________________________________________________________________________________
Wprowadzenie
Public Relations jest słabo znanym w Polsce obszarem działalności gospodarczej. PR
często mylony jest z reklamą, marketingiem czy nawet doradztwem gospodarczym.
Znaczenie PR jest często niedoceniane przez przedsiębiorców i menadżerów. Prezentowany
raport stanowi kompendium wiedzy na temat PR, a jego szerokie rozpowszechnianie powinno
przyczynić się do wzrostu wiedzy na temat tej działalności.
W raporcie, oprócz podstawowych definicji i pojęć związanych z działalnością PR,
znalazła się charakterystyka rynku PR w Polsce. Oszacowana została między innymi wielkość
rynku oraz udział tzw. income fee w przychodach agencji.
Raport zawiera także omówienie wyników badania jakie IBnGR przeprowadził wśród
największych polskich przedsiębiorstw, a które dotyczyło sposobów realizacji przez firmy
zadań związanych z PR. Analiza dotyczy między innymi budżetów PR krajowych
przedsiębiorstw, udziału zleceń dla agencji zewnętrznych w tych budżetach oraz rodzajów
najczęściej zamawianych przez firmy usług PR.
W raporcie znalazła się także charakterystyka branż PR w Niemczech i Wielkiej
Brytanii. Umożliwia to spojrzenie na polski sektor PR z perspektywy krajów o ugruntowanej
gospodarce rynkowej, gdzie PR ma dłuższą historię niż w Polsce.
Ostania część raportu odnosi się do perspektyw rozwojowych jakie rysują się w
najbliższych latach przed polską branżą PR. Przedstawione zostały najważniejsze czynniki,
które w najbliższym czasie będą oddziaływać na rozwój branży.
Należy podkreślić, że opracowany przez IBnGR raport, jest pierwszym w Polsce tego
typu opracowaniem na temat branży PR. Autorzy pozostają otwarci na wszelkie uwagi i
sugestie, które mogłyby zostać wykorzystane przy ewentualnej aktualizacji raportu.
3
Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową __________________________________________________________________________________
1. Działalność branży PR w Polsce – ujęcie teoretyczne1
1.1. Pojęcie i obszar działań PR
Public Relations jest dziedziną, której korzenie sięgają już starożytności. Powstanie i
rozwój profesjonalnego PR datować należy jednak na koniec XIX wieku, zaś jego
współczesne pojmowanie datuje się od czasów po drugiej wojnie światowej. Mimo
stosunkowo długiego okresu funkcjonowania, nie wykształciła się dotychczas jedna
powszechnie uznana definicja tego pojęcia. Eksperci zajmujący się dziedziną PR wysuwają
wiele alternatywnych, często uzupełniających się propozycji.
• Public Relations to przemyślane, planowane i systematyczne staranie wytworzenia i
podtrzymania wzajemnego zrozumienia między organizacją a jej publicznością.
[Brytyjski Instytut Public Relations]
• Public Relations to funkcja zarządzania, która nawiązuje i podtrzymuje wzajemne
korzystne stosunki między instytucją oraz grupami, od których zależy jej sukces lub
klęska. [Scott M.Cutlip, Allen H.Center, Glen M.Broom – autorzy najważniejszego
amerykańskiego podręcznika z zakresu PR]
• Public Relations to świadome i uzasadnione starania o zrozumienie jak też o budowę i
pielęgnowanie zaufania w otoczeniu na podstawie systematycznego badania.
[Niemieckie Stowarzyszenie Public Relations]
• Public Relations jest funkcją zarządzania o ciągłym i planowym charakterze, dzięki
której organizacja pozyskuje i podtrzymuje zrozumienie, sympatie i poparcie tych,
którymi jest zainteresowana obecnie lub może być zainteresowana w przyszłości –
poprzez badanie ich opinii o organizacji, w celu maksymalnego dostosowania do nich
1 W opracowaniu podrozdziałów 1.1. – 1.2. wykorzystano m. in. następujące publikacje: W. Budzyński: Public Relations. Zarządzanie reputacją firmy,Poltex, Warszawa 1999; T. Goban-Klas: Public Relations czyli promocja reputacji. Pojęcia. Definicje. Uwarunkowania, Business Press, Warszawa 1996; E. Hope: Public Relations – czy to się sprawdzi?, Scientific Publishing Group, Gdańsk 2004; A. Kadragic, P. Czarnowski: Public Relations czyli promocja reputacji. Praktyka, działania, Business Press, Warszawa 1996, B. Rozwadowska: Public Relations. Teoria, praktyka, perspektywy, Wydawnictwo Studio EMKA, Warszawa 2000; B. Rozwadowska: Public Relations, Warszawa 2002; O. Thomson: Historia propagandy, Książka i Wiedza, Warszawa 2001.
4
Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową __________________________________________________________________________________
swoich celów i swojej działalności, aby osiągnąć – poprzez planowe, szerokie
rozpowszechnianie informacji – lepszą współpracę ze społeczeństwem oraz skuteczniej
realizować swoje interesy. [Międzynarodowe Stowarzyszenie Public Relations]
Z przytoczonych powyżej definicji wynika, iż głównymi cechami PR są: planowość,
ciągłość oraz oparcie na wynikach badań. Działania branży Public Relations obejmują szeroki
wachlarz zadań. Do najważniejszych zaliczyć należy:
• kontakty z mediami (publicity),
• tworzenie tożsamości przedsiębiorstwa (corporate identity),
• sponsoring,
• lobbing,
• zarządzanie sytuacją kryzysową,
• redagowanie własnych wydawnictw.
Public Relations jest więc nierozerwalnie związane z ogólnie pojętym życiem
społecznym, zarówno w węższym jak i szerszym znaczeniu. Musi uwzględniać i wpisywać
się w cele oraz funkcjonowanie zarówno organizacji jak i całego jej otoczenia (warunki
społeczno – polityczne), a także reprezentować szeroko pojęte interesy publiczne.
Wykorzystuje do tego zasady komunikacji oraz zarządzania.
We współczesnej gospodarce obserwuje się ciągły wzrost znaczenia Public Relations.
Przedsiębiorstwa, organizacje oraz instytucje publiczne coraz częściej wykorzystują
działalność tej branży: posiadają w swoich strukturach odpowiednie działy lub/i zlecają
zadania wyspecjalizowanym agencjom.
Cechą charakterystyczną dla dzisiejszego Public Relations jest zwrócenie uwagi na
kwestie związane z etyką w prowadzonej działalności. Agencje oraz pracownicy PR zrzeszają
się w organizacje, które wypracowują odpowiednie kodeksy, statuty i zasady postępowania.
Mają one na celu poprawę wizerunku branży PR oraz unormowanie stosunków zarówno
pomiędzy samymi agencjami, jak i agencjami i ich klientami. Istniejące w wielu krajach
organizacje zrzeszające agencje i pracowników z danego państwa, łączą się z kolei w
ponadnarodowe struktury. Najpopularniejszą z nich jest Międzynarodowe Stowarzyszenie
Public Relations (International Public Relations Association – IPRA) oraz Międzynarodowa
Organizacja Konsultantów do spraw Komunikacji (International Communications
5
Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową __________________________________________________________________________________
Consultancy Organization – ICCO). Siedziby obydwu organizacji znajdują się w Wielkiej
Brytanii.
1.2. Zakres działań PR a inne usługi świadczone na rzecz rozwoju przedsiębiorstw
Usługi świadczone przez agencje PR oraz działalność wewnętrznych działów PR w
przedsiębiorstwach bywa często mylona z innymi, często pokrewnymi, usługami na rzecz
przedsiębiorstwa lub z propagandą. Do usług tych zaliczyć można np. reklamę, marketing czy
lobbing.
Public Relations a reklama
W myśl Ustawy o Radiofonii i Telewizji z roku 19922 reklama jest to każdy przekaz
zmierzający do promocji sprzedaży albo innych form korzystania z towarów lub usług,
popierania określonych spraw lub idei albo do osiągnięcia innego pożądanego efektu
reklamowego, nadawany za opłatą lub inną formą wynagrodzenia (art. 4, p. 6).
Pomiędzy PR a reklamą występuje zatem wiele różnic. Public Relations ma przede
wszystkim na celu przekazywanie obiektywnych informacji dotyczących całego
przedsiębiorstwa szerszemu kręgowi odbiorców. Od atrakcyjności przekazu zależy czy media
zdecydują się dany komunikat wykorzystać i przekazać odbiorcom. Reklama zaś, jako
wykupiony czas antenowy lub miejsce, posiada dokładnie taką treść, jaką nadało jej
przedsiębiorstwo. Jej celem jest zainteresowanie konkretnej grupy odbiorców określonym
produktem lub usługą. Najważniejsze różnice pomiędzy reklamą a PR przedstawione zostały
w tabeli 1.1.:
2 Dz. U. z 1993 r., Nr 7, poz. 34.
6
Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową __________________________________________________________________________________
Tabela 1.1. Najważniejsze różnice pomiędzy reklamą a PR
PR REKLAMA
O obecności w mediach decyduje atrakcyjność przekazu/informacji
Nadawana za opłatą
Czysta, obiektywna informacja bez cech promocyjnych
Przekaz promujący
Niekontrolowana treść umieszczonych w mediach informacji
Kontrolowany sposób umieszczania informacji w mediach
Nastawione na zwiększenie zaufania do całego przedsiębiorstwa
Nastawiona na zwiększenie popytu na konkretny produkt/usługę
Nastawione na szersze otoczenie Nastawiona na konkretną grupę klientów Informuje o całym przedsiębiorstwie, jego działalności, decyzjach
Informuje o produkcie/usłudze
Celem – wpłynięcie na nastawienie do przedsiębiorstwa, poglądy o nim
Celem - wpłynięcie na nastawienia konsumpcyjne
Cel osiąga w dłuższym okresie Cel osiąga w krótkim okresie Wykorzystuje różne formy komunikowania się, także komunikację bezpośrednią
Wykorzystuje nieosobowe formy komunikowania się
Przepływ informacji dwustronny Jednostronna wypowiedź Duża rola warstwy informacyjnej komunikatu Mała rola warstwy informacyjnej komunikatu Funkcja socjologiczna, socjopsychologiczna, społeczna, informacyjna
Funkcja rynkowa
Ma służyć zmianom opinii Ma wpływać na zachowanie Źródło: IBnGR.
Poza występowaniem wymienionych różnic, PR i reklama posiadają także cechy
wspólne. Oba zjawiska należą do form komunikowania się przedsiębiorstwa z otoczeniem i są
technikami przekazu informacji. Uwzględniają także te same zasady psychologiczne i
komunikacyjne, posługują się tymi samymi mediami.
Działalność reklamowa i Public Relations powinny się wzajemnie uwzględniać. W
wielu przypadkach również uzupełniają się, gdyż dobra kampania reklamowa jest jedynie
wtedy skuteczna, gdy towarzyszy jej odpowiednia działalność PR. Promowany jest wówczas
nie tylko dany produkt, ale dostarczana jest także informacja np. na temat przedsiębiorstwa.
Obserwowaną często tendencją jest fakt, że media nie akceptują obiektywnych
informacji, traktując je jako rodzaj reklamy. Zamieszczanie wiadomości dotyczących
organizacji staje się wówczas niemożliwe lub możliwe za opłatą. W takich przypadkach
branża PR traci możliwość partnerskiej współpracy z mediami. Jednocześnie, poprzez
traktowanie informacji jako reklamy, dziennikarze pozbawiają siebie i swoich odbiorców
cennego źródła wiedzy.
7
Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową __________________________________________________________________________________
Rozwój branży PR w Polsce sprawia, że dziennikarze stopniowo uczą się
współpracować z firmami PR. Ważnym wymogiem dalszego postępu w tej dziedzinie jest
jednak zdecydowane oddzielenie w agencjach reklamy od działalności PR. Powinno to
wpłynąć zarówno na przejrzystość funkcjonowania branży, jak i zwiększyć obiektywizm
podejmowanych działań PR.
Public Relations a marketing
Marketing określany jest jako podstawowa funkcja przedsiębiorstwa, która łączy
potrzeby i oczekiwania aktualnych bądź potencjalnych nabywców oraz pracowników z
każdym z obszarów jego działalności. Marketing związany jest zatem z tymi działaniami
przedsiębiorstwa, które koncentrują się na produkcji oraz zbycie. Zadaniem Public Relations
jest natomiast objęcie określoną strategią wszystkich działań przedsiębiorstwa i dostosowanie
ich do oczekiwań społecznych, w celu pozyskania zaufania odbiorców. Główne różnice
między marketingiem i PR przedstawione zostały w tabeli 1.2.:
Tabela 1.2. Najważniejsze różnice pomiędzy marketingiem a PR PR MARKETING
Obejmuje działania przedsiębiorstwa wobec całego otoczenia – element ogólnej polityki przedsiębiorstwa
Obejmuje działania przedsiębiorstwa związane z rynkiem i sprzedażą – element polityki sprzedaży
Odwołuje się do potrzeby bycia poinformowanym
Odwołuje się do ludzkich potrzeb i pragnień, które wyrażane są w popycie
Relacje z odbiorcą oparte na zaufaniu Relacje z odbiorcą oparte na wymianie towarowej: produkt/usługa - pieniądz
Nastawione na dostosowanie przedsiębiorstwa do oczekiwań społecznych
Nastawiony na dostosowanie produkcji do wymagań rynku
Cel – uzyskanie dobrej opinii i zaufania odbiorców
Cel - sprzedaż
Źródło: IBnGR.
PR i marketing, podobnie jak reklama, są formami komunikowania się. Głównym
elementem łączącym te dziedziny są ich podstawowe cele – przetrwanie i rozwój organizacji.
Ich osiągnięcie możliwe jest jedynie wtedy, kiedy przedsiębiorstwo uzyskuje dobre wyniki
finansowe (marketing) oraz utrzymuje właściwe relacje z otoczeniem (PR). PR odgrywa
ważną rolę w promowaniu towarów i usług, wspomaga marketing. Dlatego tez jest coraz
bardziej doceniane przez działy marketingu.
8
Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową __________________________________________________________________________________
W ramach przedsiębiorstwa działy odpowiedzialne za PR i marketing mogą
pozostawać w różnych relacjach względem siebie: mogą być ściśle rozdzielone, pokrywać się
lub spełniać te same funkcje. Jeden z działów może też zdobyć pozycję dominującą.
Tendencją, którą można zaobserwować na świecie w ostatnich kilkudziesięciu latach, jest
coraz większe zbliżanie się tych dwóch dziedzin.
Public Relations a propaganda
Jedna z przyczyn negatywnego postrzegania branży PR w Polsce wynika z kojarzenia
tej działalności z propagandą. Może do tego prowadzić sama definicja propagandy, która jest
bardzo podobna do opisu terminu Public Relations. Propagandę można bowiem definiować
jako wykorzystanie umiejętności upowszechniania informacji i wiedzy pewnej grupy
społecznej do ukształtowania stanowiska i uzyskania oczekiwanych działań innej grupy.
Pomiędzy obiema formami komunikacji istnieją jednak poważne różnice. PR ma na celu
pozyskanie zrozumienia i zaufania opartego na prawdzie, podczas gdy propaganda ma szybko
powodować powstanie grupy zwolenników, dzięki zastosowaniu technik manipulacyjnych.
Propaganda jest jednostronnym przekazem informacji bez zważania na normy etyczne. Public
Relations stara się natomiast dostarczać jak najbardziej wielostronnych wiadomości, w
oparciu o określone normy moralne. Opisane różnice ukazuje tabela 1.3.:
Tabela 1.3. Najważniejsze różnice pomiędzy marketingiem a PR PR PROPAGANDA
Nadawca zawsze znany Źródło informacji nie zawsze znane Dwustronny przepływ informacji Jednostronny przepływ informacji Cel – uzyskanie zrozumienia, zaufania Cel – stworzenie ruchu, pozyskanie
zwolenników Chodzi o podanie obiektywnej prawdy Chodzi o szybki efekt Ważne kryteria moralne, etyczne Nieistotne kryteria moralne i etyczne Informacja wielostronna Informacja jednostronna, wyselekcjonowana Skierowane do szerszego otoczenia Skierowane do konkretnych odbiorców –
potencjalnych zwolenników idei Wykorzystuje metody perswazyjne Wykorzystuje metody manipulacyjne Źródło: IBnGR.
9
Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową __________________________________________________________________________________
Do cech wspólnych Public Relations i propagandy zaliczyć należy głównie
koncentrację działań na upowszechnianiu informacji i wiedzy oraz chęć wpływania na
poglądy odbiorców.
Public Relations a lobbing
Działalność Public Relations utożsamiana bywa często z lobbingiem. Lobbing jest
jednak w praktyce jedynie wyspecjalizowaną formą PR (biorąc pod uwagę definicję PR jako
zarządzanie komunikacją), sprowadzającą się do organizacji przepływu informacji między
grupami interesów a decydentami, co ma na celu przeforsowanie korzystnych rozwiązań
politycznych lub prawnych dla lobbujących.
Zadaniem lobbingu jest przede wszystkim utrzymywanie dobrych relacji
przedsiębiorstw bądź grup interesów z władzą państwową i samorządową, pojedynczymi
politykami oraz instytucjami publicznymi. Celem tej działalności jest głównie wpływanie na
proces ustawodawczy i legislacyjny. Lobbing nie odnosi się jednak tylko do tzw. „dyplomacji
kuluarowej” ze świata polityki, lecz również łączy się z działalnością w sferze gospodarki,
kultury, mediów lub w organizacjach międzynarodowych. Można mówić także o lobbingu w
skali „mikro”, czyli regionalnej bądź lokalnej.
W krajach zachodnich działalność lobbistyczna prowadzona jest przez
wyspecjalizowane agencje, firmy PR i kancelarie prawnicze, ale również przez
przedsiębiorstwa czy organizacje społeczne. Ich działalność to element oddziaływania na
podejmowane decyzje, nie tylko polityczne, ale także gospodarcze i społeczne.
Lobbing jest jednym z instrumentów PR, wymienia się go w pakiecie usług
oferowanych przez agencje PR. W niektórych krajach dochodzi nawet do utożsamiania pojęć
„specjalista PR” i „lobbista”. Na renomowanych zachodnich uczelniach zajęcia z lobbingu
prowadzone są z reguły w ramach studiów Public Relations.
Lobbing jest, podobnie jak całe PR, komunikacją dwustronną – opiera się na
informacjach wysyłanych do odbiorcy, ale w równej mierze i na jego komunikacie zwrotnym,
który zazwyczaj zawiera dla nadawcy (w tym wypadku np. przedsiębiorcy) ważne informacje
o tym, jak osoba informowana ustosunkowuje się do danej kwestii, problemu, usługi,
produktu czy postulatu.
10
Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową __________________________________________________________________________________
1.3. Bariery rozwoju Public Relations w Polsce
Jedną z głównych przeszkód w upowszechnianiu Public Relations jako sposobu
budowania wizerunku firmy jest brak wiarygodnych mierników, pozwalających ocenić
skuteczność działań praktyków PR. Wśród metod pozwalających na ustalenie w jakim stopniu
udało się stworzyć pożądany wizerunek klienta agencji PR jest analiza treści zaoferowanego
przekazu. Umożliwia ona uzasadnienie nakładów na PR, nie w oparciu o liczbę publikacji, ale
na podstawie ich jakości. Metodę tą należy ocenić jako stosunkowo tanią i szybką w
zastosowaniu, a ponadto – dającą zobiektywizowane wyniki i ułatwiającą rzetelną ocenę
pracy agencji i działów PR. Zarówno jednak teoretycy, jak i praktycy PR często bagatelizują
kwestie rzetelnej analizy mediów.
Innymi metodami badania skuteczności działań PR jest monitorowanie opinii
społecznych o kliencie (np. sondaże, ankiety itp.). Przeprowadzane są one jednak relatywnie
rzadko, ze względu na ich wysoki koszt. Zaznaczyć należy, że stosowanie takich narzędzi
zasadne jest wówczas, gdy firma prowadzi konsekwentną politykę w zakresie Public
Relations przez dłuższy okres czasu, ponieważ dopiero po takim okresie można spodziewać
się pożądanych i mierzalnych efektów.
Zniechęcenie klientów oraz potencjalnych klientów do powszechniejszego korzystania
z usług agencji PR spowodowane jest również często niekompetencją praktyków PR.
Oferowany w Polsce zakres wyboru kursów, studiów zawodowych i podyplomowych w
dziedzinie Public Relations jest niezwykle szeroki, jednak poziom kształcenia jest istotnie
zróżnicowany. Często na rynku pojawiają się „pseudospecjaliści”, którym brakuje często
podstawowej znajomości zasad funkcjonowania mediów, lub nawet umiejętności sprawnego
wypowiadania się. Wielu praktyków PR nie potrafi różnicować przesyłanych informacji w
zależności od specyfiki danego medium. Problemem w wielu wypadkach jest także brak
odpowiedniego warsztatu, aby zorganizować efektywną konferencję, czy też sprawnie
przesłać informację prasową.
Badania przeprowadzone wśród dziennikarzy pokazują, że przeszkodą w kontaktach z
praktykami PR jest ich natarczywość, która czasem bywa z założenia wpisana w strategię
działania firmy. Wadą przekazywanych dziennikarzom informacji bywa często ich
reklamowy charakter, nie mający postaci rzetelnego przekazu informacyjnego. Wiele,
zwłaszcza mniejszych, agencji myli PR z promocją i działaniami marketingowymi.
11
Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową __________________________________________________________________________________
Jako inną istotną barierę rozwoju branży PR w Polsce wymienić należy niedostateczne
korzystanie z możliwości, jakie daje dostęp do internetu. Internet, będący z założenia medium
informacji, powinien być szeroko wykorzystywany przez praktyków PR jako jedno z
podstawowych narzędzi pracy. Informacje w formie elektronicznej ze względu na łatwość ich
edytowania są atrakcyjne dla mediów, a informacje zamieszczane w witrynach są dostępne
dla bardzo szerokiej grupy odbiorców i stanowią efektywny sposób komunikacji zewnętrznej
firmy. W Polsce jednak zakres stosowania Internetu przez praktyków PR wciąż jest jeszcze
bardzo ograniczony.
W badaniu „Internet w pracy dziennikarza” przeprowadzonym przez agencję Public
Relations BCA S.A. oraz agencję badawczą ARC Rynek i Opinia3 badani stwierdzili, że
bardzo często szukając informacji o firmach używają Internetu. Ich zdaniem jednak, poziom
stron korporacyjnych jest zwykle niski albo przeciętny. Nie pełnią one bowiem funkcji
informacyjnych, a z uwagi na fakt, iż za ich zawartość merytoryczną odpowiadają zazwyczaj
głównie specjaliści od marketingu, są jedynie atrakcyjne graficznie.
Badanie ankietowe „Internet dla Public Relations”4, które zostało przeprowadzone
wśród praktyków PR między 13 a 19 października 2004 roku wykazało, że jedynie w
przypadku 44 procent witryn internetowych praktycy PR biorą udział w tworzeniu strategii
internetowej, w 18 procentach odpowiedzialny jest za to dział marketingu. PR-owcy nie mają
zatem często wystarczającego wpływu na treści zamieszczane na stronach internetowych.
Badanie wykazało ponadto, że istnieją firmy, które nie dostrzegają konieczności
zamieszczania informacji z zakresu PR na witrynie internetowej.
3 http://www.bca.com.pl/download/raport/raport.doc4 http://www.internetpr.pl/artykuly_99.shtml
12
Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową __________________________________________________________________________________
2. Charakterystyka branży PR w Polsce
Rynek i branża Public Relations w Polsce zaczęły rozwijać się po roku 1989. W
okresie PRL-u przedsiębiorstwa, urzędy ani organizacje nie stosowały profesjonalnych
strategii, mających na celu budowanie ich dobrego wizerunku wśród odbiorców. Opinia
publiczna nie była wówczas swobodnie informowana, przedsiębiorstwa zaś miały za zadanie
realizację propagandowej i ideologicznej strategii władzy. Najbardziej rozpowszechnionymi
formami komunikowania się dyrekcji z pracownikami były np. tablice informacyjne,
radiowęzły czy zebrania załogi. Klienci z kolei mieli szansę wyrażenia swoich opinii, poprzez
dokonanie wpisu w „Księdze skarg i zażaleń”. Nie były to jednak formy, które można by
określić mianem profesjonalnego PR. Nie funkcjonowało także informowanie klientów w
sposób wyczerpujący i fachowy o produktach i usługach, gdyż z powodu ciągłych
niedoborów i małego zróżnicowania oferty nie dostrzegano takiej potrzeby5.
Po 1989 roku, wraz z otwarciem polskiej gospodarki, dostrzeżono konieczność
stosowania profesjonalnych metod kreowania wizerunku, kontaktów z mediami oraz
komunikowania się z otoczeniem. Do 1992 roku istniało kilka agencji, będących przeważnie
częściami międzynarodowych organizacji. Jako pierwsze z ich usług korzystały
międzynarodowe koncerny. Do wąskiego zakresu usług świadczonych przez ówczesne firmy
PR należało głównie: organizowanie imprez specjalnych oraz utrzymywanie relacji z
mediami6. W 1994 roku zarejestrowano Polskie Stowarzyszenie Public Relations (PSPR),
organizację zrzeszającą pracowników branży PR w Polsce. Od tego roku zaczął się coraz
szybszy rozwój rynku Public Relations. Powstawały kolejne agencje, oferujące coraz szerszy
pakiet usług. Zaobserwować można również wydzielanie działów PR w przedsiębiorstwach.
W roku 2001 rozpoczął działalność Związek Firm Public Relations, w którego skład wchodzą
obecnie 22 agencje członkowskie.
Cechą charakterystyczną dla rynku PR w Polsce jest jego ograniczenie niemal
wyłącznie do rynku krajowego. Rozwój gospodarki, integracja z Unią Europejską oraz coraz
większe powiązanie z gospodarką światową wpływają jednak bardzo szybko na ściślejsze
powiązania polskiej branży PR z rynkami zagranicznymi. Wzrasta również liczba agencji PR
5 T. Goban-Klas: Public Relations czy promocja reputacji. Pojęcia, definicje, uwarunkowania, Business Press, Warszawa 1996, s. 14-16. 6 A. Kadragic, P. Czarnowski: Public Relations czyli promocja reputacji. Praktyka, działania, Business Press, Warszawa 1996, s. 5-6.
13
Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową __________________________________________________________________________________
oraz poszerza się ich oferta. W dalszym ciągu jednak wiele przedsiębiorstw i urzędów,
zwłaszcza państwowych, nie dostrzega znaczenia tej części swojej działalności. Także opinia
publiczna w Polsce dopiero powoli uczy się odróżniać działania PR od reklamy czy
propagandy.
W agencjach Public Relations w Polsce zatrudnionych jest na ogół od kilku do
kilkunastu osób. Są jednak również agencje zatrudniające do 50 konsultantów. Liczba
pracowników nie jest związana z okresem funkcjonowania danej agencji na rynku. Wśród
konsultantów PR znaczną liczbę stanowią dziennikarze (osoby po studiach dziennikarskich
lub pracujące kiedyś w zawodzie dziennikarza). Sam zawód PR-owca nie jest natomiast
wpisany na listę zawodów (stąd podaje się często takie zawody jak: doradca, specjalista ds.
marketingu)7.
Większość agencji PR specjalizuje się w świadczeniu usług dla konkretnych
działalności. Do najbardziej popularnych należą: branża IT, telekomunikacyjna, kosmetyczna,
ubezpieczeniowa, bankowość i sektor finansowy, farmacja i ochrona zdrowia, motoryzacja.
Do mniej popularnych, ale również wymienianych: przemysł spożywczy, paliwowo-
energetyczny, odzieżowy, budownictwo, marketing polityczny, kultura i sztuka, media,
produkcja i sprzedaż alkoholi, prowadzenie kampanii społecznych i informacyjno-
edukacyjnych (działalność organizacji non-profit), sport, ekologia.
2.1. Zakres usług świadczonych przez agencje Public Relations w Polsce
Agencje PR specjalizują się przeważnie w określonym segmencie rynku. Istnieje
jednak wiele firm PR, posiadających w swojej ofercie większość usług związanych z branżą.
Do najchętniej wymienianych „specjalizacji” polskich agencji PR należą8:
• Zarządzanie sytuacjami kryzysowymi,
• Zapewnianie relacji z mediami,
• Tworzenie strategii medialnych,
• Lobbing,
• Analizowanie prasy,
• PR produktu.
7 E. Hope: Public Relations - czy to się sprawdzi?, Scientific Publishing Group, Gdańsk 2004, s. 59. 8 Opracowano na podstawie stron internetowych agencji PR działających w Polsce.
14
Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową __________________________________________________________________________________
Niektóre z agencji oferują również przeprowadzanie warsztatów z dziedziny PR,
określanych też mianem szkoleń komunikacyjnych, medialnych czy autoprezentacji.
Wśród firm świadczących pełny zakres usług w dziedzinie Public Relations, do
najchętniej wymienianych w ofercie działań należą:
• Kreowanie koncepcji komunikacyjnej klienta – współtworzenie wizerunku firmy,
kreowanie strategii działań PR,
• Relacje z mediami – prowadzenie biura prasowego, dostarczanie mediom aktualnych
informacji o firmie, organizowanie spotkań z dziennikarzami, konferencji prasowych
(media relations),
• Monitoring prasy – szukanie informacji na temat firmy, jej produktów oraz
konkurentów w mediach, analizowanie charakteru tych publikacji,
• Lobbing – kontaktowanie się z politykami i przekonywanie ich do wprowadzania
pewnych zmian, regulacji prawnych, promowanie pewnych idei,
• Studio graficzne, poligrafia, produkcje fotograficzne i filmowe oraz inne materiały
wspomagające PR (np. druki, gadżety, upominki, materiały reklamowe),
• Zarządzanie wizerunkiem marki – budowanie emocjonalnych związków konsumenta z
marką, proces planowania, pozycjonowania i kreowania marki (Brand PR),
• Organizowanie wydarzeń specjalnych, społecznych i biznesowych – np. konferencji,
seminariów, udziału w targach i wystawach, wizyt osobistości, wyjazdów studialnych,
wyjazdów integracyjnych dla pracowników, obchodów, jubileuszy, koncertów,
szkoleń (event marketing),
• Zarządzanie sytuacjami kryzysowymi – pomoc w kreowaniu wizerunku firmy w
sytuacji, która grozi jego pogorszeniem się; reagowanie na pojawiające się problemy
oraz działania prewencyjne, przygotowujące na ewentualne pojawienie się
niekorzystnych czynników,
• Komunikacja wewnętrzna – kształtowanie relacji kadry z pracownikami
przedsiębiorstwa w celu budowy wzajemnego zaufania i poczucia
współodpowiedzialności za wizerunek firmy; informowanie pracowników o
wydarzeniach w firmie; opracowywanie i wdrażanie programów integracyjnych.
15
Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową __________________________________________________________________________________
Do rzadziej wymienianych usług w ofercie polskich przedsiębiorstw należą:
• Sponsoring – pomoc przy organizacji strategii wspierania różnych projektów w celu
budowania pozytywnego wizerunku firmy i upowszechniania jej znajomości,
• Badania rynkowe,
• Monitoring i analiza reklam i ogłoszeń,
• Akcje mailingowe i telemarketingowe.
2.2. Wielkość rynku usług Public Relations w Polsce
Szczegółowe przeprowadzenie analizy wskaźników ekonomicznych rynku usług
Public Relations w Polsce napotyka na kilka przeszkód. Zasadniczym problemem jest brak
wyodrębnienia branży Public Relations w danych Głównego Urzędu Statystycznego.
W obowiązującej Polskiej Klasyfikacji Działalności sektor PR wraz z innymi działalnościami
mieści się w klasie Doradztwo w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej i
zarządzania (74.14.A). W klasie tej oprócz doradztwa i bezpośredniej pomocy dla podmiotów
gospodarczych i służb publicznych w zakresie kontaktów ze środkami masowego przekazu i
„public relations”, występują także działalności gospodarcze niekoniecznie powiązane z
branżą PR. Przykładowo są to: doradztwo w zakresie opracowywania systemów prowadzenia
rachunkowości i kontroli wydatków, czy też doradztwo personalne, np. dokonywanie analiz
kwalifikacji pracowników i formułowanie zakresu obowiązków lub doradztwo z zakresu
przepisów i procedur dotyczących doboru i zatrudniania pracowników i inne. Oznacza to, że
precyzyjne wyodrębnienie szczegółowych danych stricte dla branży Public Relations jest
praktycznie mało wykonalne. Nie jest więc możliwe dokonanie dokładnej analizy obrotów
branży i diagnozy jej sytuacji ekonomicznej przy wykorzystaniu danych GUS.
Brak powyższych danych powoduje również, że jedynym ich źródłem są przede
wszystkim firmy Public Relations. Należy jednak podkreślić, iż wiele z nich jest bardzo
powściągliwych w zakresie udzielania informacji dotyczących osiąganych przez siebie
wyników finansowych. Firmy te obawiają się ujawnienia swoich słabych stron jak np. niski
poziom przychodów wynikający z małego popytu na usługi firmy. Tego rodzaju informacje
mogłyby zostać wykorzystane przez konkurencję, co teoretycznie mogłoby osłabić pozycję
rynkową danej firmy.
Innym powodem odmowy podania danych finansowych jest też charakter polityki
informacyjnej prowadzonej przez same firmy PR, bądź też podmioty od których są one
16
Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową __________________________________________________________________________________
zależne kapitałowo. Częstokroć firmy te są wydzielonymi wyspecjalizowanymi działami
dużych agencji marketingowych zajmujących się kompleksową obsługą przedsiębiorstw z
zakresu komunikacji, doradztwa i reklamy. W praktyce oznacza to, iż podległe w ten sposób
firmy PR nie udzielają żadnych informacji o swojej sytuacji ekonomicznej.
Pośrednim źródłem informacji o firmach PR są też wyspecjalizowane rankingi
gospodarcze, np. „The Book of Lists” prezentowana na łamach tygodnika Warsaw Business
Journal. W magazynie tym parokrotnie była zamieszczana lista firm Public Relations
uszeregowanych według uzyskanych przychodów z usług PR. Należy również nadmienić, że
ze względu na relatywnie niskie przychody, firmy PR nie są klasyfikowane w rankingach
największych przedsiębiorstw w Polsce, a które stanowią swego rodzaju kompendium wiedzy
gospodarczej o firmach funkcjonujących na polskim rynku. Nie ułatwia to w oczywisty
sposób dotarcia do informacji o wielkości i kondycji polskiej branży PR i nie pozwala na
miarodajne zestawienie jej z innymi działalnościami gospodarczymi.
Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przeprowadził w listopadzie 2004 roku
badanie wielkości rynku Public Relations w Polsce w 2003 roku. Wielkość ta została przez
IBnGR zdefiniowana jako wartość przychodów uzyskanych przez firmy ze sprzedaży usług
PR. W tym celu przeprowadzono wywiady ankietowe i telefoniczne z przedstawicielami
czołowych firm PR w Polsce. Badaniem objęto ponad 40 podmiotów, nie wszystkie jednak
zgodziły się podać potrzebne informacje. Najczęściej podawanym powodem odmowy
uczestnictwa w badaniu była niejawność żądanych informacji oraz charakter prowadzonej
przez firmę polityki informacyjnej. Dane finansowe z niektórych firm nie mogły jednak
zostać pominięte w badaniu, ze względu na ich (prawdopodobnie) istotną pozycję rynkową.
Brakujące dane zostały więc uzupełnione informacjami z innych źródeł. W szczególności
zostały wykorzystane rezultaty badania ankietowanego przeprowadzonego przez Związek
Firm Public Relations w pierwszej połowie 2004 roku. Ponadto zostały wykorzystane
informacje finansowe pochodzące z listy firm PR o największych przychodach,
opublikowanej przez magazyn Warsaw Business Journal. Dane dla niektórych firm zostały
również oszacowane przez ekspertów IBnGR.
17
Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową __________________________________________________________________________________
Po wstępnej weryfikacji i usystematyzowaniu uzyskanych liczb, dokonano ich agregacji, w
wyniku której uzyskano szacunkową kwotę w wysokości 160 milionów złotych. Liczbę tą
należy traktować jako wielkość rynku Public Relations w Polsce w 2003 roku.
Należy jednak zaznaczyć, iż powyższa wartość może być obarczona pewnym
marginesem błędu spowodowanym niekompletnością i niedoskonałością informacji uzyskanych
od firm PR.
Na podstawie powyższego rezultatu można wyciągnąć wniosek, iż średnia wartość
przychodów firmy w sektorze PR w 2003 roku wyniosła blisko 4 mln złotych. Potwierdza to
po części rezultaty uzyskane przez IBnGR w trakcie badania ankietowego. Najczęściej
podawaną Instytutowi wartością przychodów ze sprzedaży usług PR w 2003 roku było
1 milion euro (a więc nieco ponad 4 mln złotych). Należy również zwrócić uwagę, iż wartość
średniej jest nieco zawyżana przez fakt, iż trzy największe firmy PR łącznie generują blisko
30 procent przychodów ze sprzedaży usług Public Relations w Polsce9. Bez ich
uwzględnienia, średnia wartość przychodów agencji PR zmniejszyłaby się do poziomu około
3 mln złotych.
Na podstawie wyników badania oszacowano również tzw. „Income Fee” (IF) sektora
Public Relations w Polsce. Zostało ono zdefiniowane jako wartość przychodów ze sprzedaży
usług PR pomniejszone o koszty refakturowane na klienta. Innymi słowy oznacza ono
wartość honorariów uzyskanych przez firmy Public Relations za świadczone usługi PR po
zsumowaniu z prowizjami od poniesionych kosztów zewnętrznych. Wartość Income Fee jest
więc tak naprawdę głównym wyznacznikiem wielkości rynku PR.
Na podstawie rezultatów przeprowadzonego badania IBnGR oszacował, iż wartość
Income Fee w branży PR w Polsce kształtuje się na poziomie 40 – 45 procent. Oznacza to, iż
w ten sposób określona wielkość rynku ma wartość 65 – 70 milionów złotych.
Należy także podkreślić, iż pojęcie Income Fee jest dość szerokie, co powoduje, iż w
ankietowanych przez IBnGR firmach pojawiła się (w zależności od potrzeb) różnorodność
9 Public Relations Companies ranked by revenue form PR services in 2003, Warsaw Business Journal nr 45, 15-21 listopad, 2004
18
Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową __________________________________________________________________________________
jego interpretacji. Z tego też powodu rezultaty badania mogą być nieznacznie zniekształcone.
Nie przyczynia się to jednak w znaczący sposób do zamazywania rzeczywistego obrazu rynku
Public Relations w Polsce. Trzeba również wyraźnie zaznaczyć, iż firmy PR nie są
zainteresowane podawaniem wartości współczynnika IF, ewentualnie skłaniają się do jego
zawyżania. Im korzystniejsza struktura przychodów danej firmy PR (duży udział IF), tym jest
ona częściej postrzegana przez klientów jako firma profesjonalna, wyspecjalizowana, o
dużym doświadczeniu i rozeznaniu rynkowym. Z tego też powodu publiczne podawanie tego
rodzaju informacji może zadziałać na niekorzyść firmy.
Większość jednak firm PR w Polsce stanowią agencje skupiające się głównie na
działalności pośredniczącej. Polega ona w zasadzie na kontaktowaniu klientów z mediami,
czy też innymi firmami, dzięki relacjom z którymi, klienci uzyskują poprawę swojego
wizerunku bądź sytuacji ekonomicznej. W praktyce oznacza to, że tego rodzaju firmy PR
charakteryzują się niskim udziałem współczynnika Income Fee, gdyż koszty podejmowanych
działań są w znacznej mierze ponoszone przez klienta.
Bez względu na przyjętą metodologię szacowania, wielkość rynku PR w Polsce nie
jest wartością o dużym znaczeniu gospodarczym. Istnieje wiele sektorów gospodarczych w
Polsce, w których działalność prowadzą firmy osiągające przychody kilkakrotnie wyższe od
przychodów całej branży PR. Niemniej jednak należy zwrócić uwagę, iż branża PR jest nadal
dynamicznie rozwijającą się częścią gospodarki. Przewiduje się, iż wartość rynku Public
Relations w Polsce będzie zmieniała się w tempie kilkunastu procent rocznie. Zasadniczy
wpływ będzie miał prognozowany w najbliższych latach stabilny wzrost polskiej gospodarki i
tym samym wzrost znaczenia usług wspomagających operacyjną działalność gospodarczą (w
tym także szeroko pojmowanych usług marketingowych). Korzystna koniunktura zostanie
dodatkowo wsparta wielkością polskiej gospodarki, co w naturalny sposób wpłynie na wzrost
obrotów rynku PR.
Do rozwoju sektora Public Relations przyczyni się także dokonująca się stopniowo
zmiana w postrzeganiu użyteczności branży PR, która jak na razie jest doceniana przede
wszystkim przez duże przedsiębiorstwa. W miarę wzrostu konkurencji w niemal wszystkich
dziedzinach życia gospodarczego, kształtowanie wizerunku firmy będzie nieodłącznym
warunkiem uzyskania korzystnej pozycji rynkowej każdego przedsiębiorstwa.
19
Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową __________________________________________________________________________________
3. Public Relations w sektorze przedsiębiorstw
Nie ma oficjalnych danych statystycznych na temat działalności PR polskich
przedsiębiorstw i korzystanie przez nie z usług agencji PR. W celu pozyskania tego typu
informacji Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przeprowadził więc badanie ankietowe
największych krajowych firm. Badanie ankietowe zostało przeprowadzone na przełomie
października i listopada 2004 roku. Poniżej prezentujemy wyniki, które zostały opracowane
na podstawie 120 prawidłowo wypełnionych ankiet.
3.1. Własny PR vs outsourcing
Zadania PR w przedsiębiorstwach realizowane mogą być na kilka sposobów. Po
pierwsze w wielu firmach funkcjonują specjalne działy PR. Po drugie, firmy, które nie mają
działu PR, często zatrudniają pracownika lub pracowników na stanowisku „specjalista PR”.
Jeśli żadne z dwóch pierwszych rozwiązań nie funkcjonuje w firmie, istnieje możliwość
korzystania z usług agencji zewnętrznej lub zewnętrznego doradcy PR (tzw. outsourcing). W
praktyce często jednak bywa tak, że zadania PR realizowane są niejako „przy okazji” przez
pracowników działu reklamy lub działu marketingu. Często zdarza się też, że firmy
wykorzystują więcej niż jedną z powyższych możliwości, to znaczy część zadań PR
realizowana jest wewnątrz firmy (przez dział PR, specjalistę PR lub dział marketingu), a
część zlecana jest na zewnątrz (doradcom lub agencjom).
W grupie badanych przedsiębiorstw, 64 procent zatrudnia pracowników, których
zadaniem jest realizacja zadań PR. W 42 procentach badanych firm istnieje specjalna
komórka organizacyjna – dział PR, natomiast w 22 procentach firm pracownicy ci zatrudnieni
są na stanowiskach „specjalista PR” (wykres 3.1.). W działach PR zatrudnione są średnio
cztery osoby, przy czym liczba ta jest zróżnicowana – od jednej do siedemnastu osób.
Równie popularne jak prowadzenie działań PR we własnym zakresie jest zlecanie tego
typu usług „na zewnątrz”. W grupie badanych firm, w roku 2003, 55 procent wykorzystywało
outsourcing jako sposób realizacji zadań PR. W tym 32 procent korzystało tylko z usług
wyspecjalizowanych agencji PR, 17 procent deklaruje, że korzystało tylko z usług
indywidualnych doradców PR, natomiast 6 procent korzystało zarówno z usług agencji PR,
jak i doradców (wykres 2.1.).
20
Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową __________________________________________________________________________________
Wykres 3.1. Czy w Państwa firmie funkcjonuje dział PR lub zatrudniony jest co najmniej
jeden pracownik na stanowisku specjalista PR?
Dział PR42%
Specjalista PR22%
Nie36%
Źródło: IBnGR Wykres 3.2. Czy w Państwa firmie zlecano w roku 2003 realizację zadań PR „na zewnątrz”?
Tylko agencjom32%
Tylko doradcom17%Agencjom i
doradcom6%
Nie45%
Źródło: IBnGR
21
Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową __________________________________________________________________________________
Realizacja zadań PR przez przedsiębiorstwo samodzielnie (przez dział PR lub
specjalistów PR) nie wyklucza korzystania z usług agencji lub doradców zewnętrznych. W
grupie firm, które mają w swojej strukturze dział PR lub zatrudniają specjalistów PR, ponad
2/3 zleca dodatkowo usługi PR na zewnątrz.
Firmy, w których nie funkcjonuje dział PR, ani nie są zatrudnieni pracownicy na
stanowisku „specjalista PR”, nawet jeśli współpracują z firmami zewnętrznymi, realizują
także samodzielnie zadania PR. W badanej próbce, 33 procent przedsiębiorstw realizuje tego
typu zadania poprzez dział marketingu, a 6 procent poprzez dział promocji. Oznacza to, że PR
w polskich przedsiębiorstwach dość często „doczepiany” jest do działań o innym charakterze,
co w praktyce często oznacza marginalizowanie jego znaczenia.
Zbiorcza analiza powyższych danych pozwala na wskazanie, „gdzie” realizowana jest
działalność PR polskich przedsiębiorstw. Wyniki zostały zamieszczone w tabeli 3.1.
Tabela 3.1. Sposoby realizacji działań PR w polskich przedsiębiorstwach Sposób realizacji zadań PR Udział w badanej
próbie 1 Tylko poprzez własny dział PR 12 %
2 Tylko poprzez pracowników zatrudnionych na stanowisku „specjalista PR”
10 %
3 Tylko poprzez własny dział marketingu lub dział reklamy 24 %
PR tylko we własnym zakresie (1+2+3) 46 %
4 Tylko poprzez zewnętrzne agencje lub doradców PR 4 %
5 Poprzez własny dział PR lub „specjalistów PR” oraz poprzez zewnętrzne agencje lub doradców PR
43 %
6 Poprzez własny dział marketingu lub dział reklamy oraz poprzez zewnętrzne agencje lub doradców PR
7 %
PR „mieszany” (5+6) 50 %
Źródło: IBnGR.
22
Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową __________________________________________________________________________________
Według informacji zebranych w czasie badania, krajowe firmy najczęściej stosują
„mieszaną” metodę realizacji zadań PR, to znaczy odpowiednie działania prowadzone są
zarówno przez pracowników firmy, jak i przez agencje lub doradców zewnętrznych. Takie
rozwiązanie wybiera co drugie przedsiębiorstwo. Warto zwrócić uwagę, że dodatkowo z
usług agencji zewnętrznych chętniej korzystają firmy, które mają własny dział PR lub
zatrudniają specjalistów PR niż firmy, które zadanie PR realizują poprzez dział marketingu
lub dział reklamy. Oznacza to więc, że występowanie w strukturze organizacyjnej firmy
wyspecjalizowanego działu PR lub zatrudnianie w firmie specjalistów PR jest, wbrew
pozorom, czynnikiem sprzyjającym zlecaniu części zadań PR na zewnątrz.
Wyjaśnienie tego paradoksu jest proste. Jeśli bowiem w firmie istnieje dział PR,
oznacza to, że firma rzeczywiście realizuje tego typu zadania, a zatem zleca część zadań
agencjom zewnętrznym. Jeśli natomiast PR jest realizowany przez dział marketingu (w
którym często pracownicy mają niewielką wiedzę na temat PR), często oznacza to, że zadania
PR realizowane są w bardzo ograniczonym zakresie, a czasem w ogóle – w takiej sytuacji nie
ma czego zlecać wyspecjalizowanym agencjom PR.
Badanie wskazało także, że 46 procent przedsiębiorstw realizuje zadania PR tylko we
własnym zakresie – 24 procent wykorzystuje do tego dział marketingu lub dział reklamy, 12
procent dział PR, a 10 procent pracowników zatrudnionych jako specjalistów PR (ale nie w
dziale PR). Istotne wydaje się, że więcej firm, z tych które same realizują zadania PR, robi to
poprzez działy marketingu i reklamy niż poprzez wyspecjalizowanych i zatrudnionych
specjalnie do tego celu pracowników. Oznacza to, że w dużej części polskich przedsiębiorstw
kwestie związane z odpowiednim PR są nadal niedoceniane.
Najmniej liczną grupę firm stanowiły te, w których zadanie PR są w całości
realizowane poza firmą – przez agencje PR lub indywidualnych doradców PR. Udział tych
firm wynosi 4 procent. Zazwyczaj są to firmy, które zadania PR realizują sporadycznie (np.
zorganizowały jednorazową imprezę dla pracowników lub klientów).
W grupie firm, które nie korzystają z usług agencji zewnętrznych, ani nie korzystają z
usług indywidualnych doradców PR, blisko 40 procent deklaruje zamiar rozpoczęcia takiej
współpracy w roku 2005. Choć nie należy oczekiwać, że wszystkie tego typu deklaracje
zostaną zrealizowane, to wyniki badania dają podstawy do oczekiwania dalszego wzrostu
zainteresowania usługami agencji PR ze strony sektora przedsiębiorstw. Oznacza to dobre
23
Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową __________________________________________________________________________________
perspektywy rozwoju rynku w roku 2005 i, jeśli trend ten zostanie utrzymany, w latach
kolejnych.
3.2. Struktura popytu na usługi PR
Jak zostało zaprezentowane w rozdziale 1. raportu, zakres usług PR jest bardzo
szeroki. Badanie przeprowadzone przez IBnGR wskazało, z jakich rodzajów usług PR
krajowe firmy korzystają najczęściej, a z jakich rzadko.
W grupie tych przedsiębiorstw, które korzystają z usług agencji PR lub
indywidualnych agencji PR największą popularnością cieszą się dwa rodzaje usług:
kształtowanie relacji z mediami (80 procent wskazań) oraz organizacja imprez i wydarzeń
specjalnych (77 procent wskazań). Z innych rodzajów usług PR przedsiębiorstwa korzystają
rzadziej – na przykład przygotowanie strategii komunikacyjnej wskazało 36 procent
ankietowanych, podobnie jak pomoc w komunikacji kryzysowej.
Struktura popytu na poszczególne rodzaje usług PR jest stosunkowo stabilna i nie
powinna zmienić się w roku 2005. Wskazuje na to rozkład odpowiedzi na pytanie, z jakich
usług PR przedsiębiorstwo zamierza korzystać w roku 2005. Prawie 79 procent respondentów
wskazało kształtowanie relacji z mediami. Także 79 procent deklaruje współpracę z
agencjami PR w zakresie organizacji imprez i wydarzeń specjalnych. Na trzecim miejscu
znalazło się w tym przypadku organizowanie kampanii społecznych i działania z obszaru
odpowiedzialności społecznej biznesu (40 procent).
3.3. Budżety PR polskich przedsiębiorstw
W skierowanej do firm ankiecie zostały także zawarte pytania dotyczące ich budżetów
PR. Mimo, że ankieta była anonimowa, nie wszystkie ankietowane firmy zdecydowały się na
ujawnienie tego typu informacji. Poniższy fragment analizy oparty jest na analizie 60 ankiet,
w których znalazły się informacje finansowe.
Wartość budżetów PR polskich przedsiębiorstw jest bardzo zróżnicowana. W roku
2004, w badanej próbie, wahała się ona od 2 tysięcy do 4 milionów złotych. Średnia wartość
budżetu PR w roku 2004 wyniosła 435 tysięcy złotych.
Wyniki badania wskazują, że wartość budżetów PR krajowych przedsiębiorstw
cechuje tendencja rosnąca. W roku 2003, średnia wartość budżetu wynosiła bowiem 362
tysiące złotych, co oznacza, że w roku 2004 nastąpił jej wzrost o 20 procent. Przedsiębiorcy
24
Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową __________________________________________________________________________________
zostali także poproszeni o prognozę budżetu PR na rok 2005 – prognozowana wartość
wyniosła średnio 492 miliony złotych, czyli o 13 procent więcej niż w roku 2004.
Przedstawiona tendencja wzrostowa wartości budżetów PR polskich przedsiębiorstw
jest kolejnym argumentem przemawiającym za dobrymi perspektywami rozwoju branży PR
w najbliższym czasie.
Przedsiębiorcy zostali także zapytani w jaki sposób rozdysponowywany jest budżet
pomiędzy działania własne a zlecenia dla zewnętrznych agencji lub indywidualnych
doradców PR. W tym przypadku także widoczne jest duże zróżnicowanie – w wielu firmach
całość budżetu wykorzystywana jest przez wewnętrzny dział PR, a w wielu innych 100
procent środków kierowanych jest „na zewnątrz”. Średnio w roku 2003, w badanej próbce,
około 1/3 swoich budżetów PR przedsiębiorstwa przeznaczały na zlecenia dla agencji lub
doradców zewnętrznych.
Większość ankietowanych firm (62 procent) zamierza w najbliższej przyszłości (lata
2005-2006) utrzymać udział agencji zewnętrznych w swoich budżetach PR. Około 30 procent
ankietowanych firm deklaruje zwiększenie w tym czasie udziału agencji zewnętrznych w
budżetach PR, natomiast jedynie 8 procent ten udział planuje zmniejszyć. Także ten aspekt
badania pozwala przypuszczać, że w najbliższych latach rynek usług PR w Polsce powinien
się dynamicznie rozwijać.
25
Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową __________________________________________________________________________________
4. Rynek Public Relations w wybranych krajach
4.1. Rynek Public Relations w Wielkiej Brytanii
Branża PR w Wielkiej Brytanii we współczesnym znaczeniu zaczęła się rozwijać po
zakończeniu drugiej wojny światowej. Według szacunków organizacji branżowych, rynek PR
w Wielkiej Brytanii jest obecnie pod względem wielkości drugim największym na świecie
rynkiem PR po Stanach Zjednoczonych. Przybliżone szacunki świadczą, że w roku 2003
prywatne i publiczne przedsiębiorstwa i organizacje wydały na usługi PR około 2,5 miliarda
funtów. Rok wcześniej Income Fee stu największych przedsiębiorstw sektora osiągnął łączną
wartość około 510 milionów funtów10.
W branży PR w Wielkiej Brytanii działa około 2800 agencji. Najczęściej są to firmy
małe, kilkuosobowe, rzadziej średnie. Największymi i zarazem jednymi z bardziej znanych
agencji są (wymieniając w kolejności od największej): Bell Pottinger Communications,
Citigate, Edelman, College Hill Associates, The Red Consultancy, Beattie Media, Harrison
Cowley, Firefly Communications, Lansons Communications, Lewis Communications. Trzy
pierwsze z nich w roku 2002 osiągnęły łącznie Income Fee wysokości 68,8 miliona funtów i
w końcu roku zatrudniały 686 osób11.
Większość, zwłaszcza dużych, agencji świadczących usługi PR w Wielkiej Brytanii
zgrupowana jest w Londynie. Największymi agencjami świadczącymi usługi głównie poza
stolicą są: Battie Media (z siedzibą w Glasgow), Harrison Cowley (dysponująca oddziałami
na terenie całego kraju), Harvard Communications (z siedzibą w Middlesex), Golley Slater
Public Relations (w Cardiff) oraz Ptarmigan Consultants (z siedzibą w Leeds).
Działalność agencji PR należy do najbardziej dochodowych sektorów w Wielkiej
Brytanii. Z obliczeń przeprowadzonych przez firmę Plimsoll Publishing Ltd. wynika, że w
roku 2003 rentowność tej branży wynosiła ponad 14 procent, wobec średniej we wszystkich
analizowanych branżach wynoszącej niecałe 5,4 procent12. Dało to branży PR 25 miejsce na
liście najbardziej rentownych sektorów w Wielkiej Brytanii (badaniem objętych było 1015
branż).
10 Gyroscope consultancy, wrzesień 2003. 11 PR Week, kwiecień 2003. 12 http://www.plimsoll.co.uk/investment.asp
26
Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową __________________________________________________________________________________
W brytyjskich agencjach PR oraz w wewnętrznych działach PR w przedsiębiorstwach
zatrudnionych jest około 40 tysięcy osób. Praca w branży PR postrzegana jest w Wielkiej
Brytanii jako niezwykle prestiżowa i atrakcyjna. Świadczyć o tym może fakt, że praca na
stanowisku specjalisty PR w roku 2003 znajdowała się na trzecim miejscu spośród zawodów
deklarowanych przez absolwentów uczelni jako preferowane docelowe miejsce
zatrudnienia13.
Pracownicy PR poza agencjami zatrudniani są zazwyczaj w dużych firmach, w
działach łączących funkcje marketingowe, reklamowe i PR. Działy takie mają zróżnicowaną
wielkość, najczęściej liczą od 3 do 5 osób. Podobną wielkość zatrudnienia obserwuje się
również w agencjach PR – w roku 2003 w ponad 50 procentach agencji zatrudnienie nie
przekraczało pięciu osób, a jedynie w około 1 procencie agencji pracowało powyżej 100 osób.
Ważną rolę w funkcjonowaniu brytyjskiego sektora PR odgrywają stowarzyszenia
branżowe, zrzeszające agencje i pracowników PR. Do najważniejszych z nich należą:
1) Instytut Public Relations (The Institute of Public Relations – IPR)
Instytut Public Relations założony został w roku 1948. Jego siedziba mieści się w
Londynie. Członkami IPR są pracownicy branży Public Relations w Wielkiej Brytanii. W
roku 2004 należało do niego około 8000 członków. Liczba ta jest stale rosnąca – od 1994
roku nastąpił dwukrotny wzrost liczby osób należących do IPR14.
Jednym z głównych zadań Instytutu jest reprezentowanie interesów zrzeszonych w
nim pracowników sektora, zarówno na terenie Wielkiej Brytanii, jak i za granicą. IPR oferuje
dostęp do informacji na temat usług PR oraz organizuje szkolenia, konferencje i warsztaty.
Wyznacza także swoim członkom normy etyczne oraz dba o kreowanie pozytywnego
wizerunku branży w kraju i za granicą15.
Ważnym osiągnięciem IPR jest stworzenie i przyjęcie w roku 2000 kodeksu norm
etycznych, których powinni w swojej pracy przestrzegać specjaliści PR (‘A Code of
Professional Practices’). Szczególny nacisk położony w nim został na jakość sprzedawanych
usług, uczciwość oferowanego przekazu, wiarygodność przekazywanych informacji oraz
przestrzeganie prawa. Na podstawie kodeksu IPR rozpatruje również skargi składane na
swoich członków przez klientów. 13 The UK Graduate Careers Survey 2003. 14 IPR szacuje, ze do 2008 roku liczba członków wzrośnie do 11 000. 15 http://www.ipr.org.uk/About/aboutframeset.htm
27
Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową __________________________________________________________________________________
2) Stowarzyszenie Agencji Public Relations (The Public Relations Consultants Association –
PRCA)
Stowarzyszenie Agencji Public Relations powstało w 1969 roku. Jego siedziba
znajduje się w Londynie. W roku 2004 zrzesza około 130 agencji, reprezentujących około 70
procent rynku PR w Wielkiej Brytanii. Agencje należące do PRCA wypracowują rocznie
dochód o wysokości ponad 400 milionów funtów. W firmach skupionych w PRCA
zatrudnionych jest około 4600 osób w 160 biurach na terenie całej Wielkiej Brytanii16.
PRCA reprezentuje stowarzyszone w nim agencje w kontaktach z rządem, mediami
oraz innymi organizacjami państwowymi i prywatnymi. Prowadzi także szkolenia z zakresu
PR, organizuje konferencje i seminaria oraz przyznaje nagrody za najlepsze osiągnięcia w
różnych segmentach PR. PRCA służy również przedsiębiorcom i organizacjom
pośrednictwem w znalezieniu agencji świadczącej usługi, odpowiadające ich konkretnym
potrzebom.
Agencje zrzeszone PRCA są zobowiązane wypełniać surowe kryteria członkowskie, w
tym kodeksy dobrych praktyk. PRCA należy do International Communications Consultancy
Organisation (ICCO), czyli międzynarodowego stowarzyszenia agencji z sektora PR i
pokrewnych.
4.2. Rynek Public Relations w Niemczech
Niemiecki rynek Public Relations należy do najlepiej rozwiniętych na świecie.
Niemców uznaje się za pionierów europejskiego Public Relations – odpowiednie działy w
niemieckich przedsiębiorstwach powstawały już na początku XX wieku. Rozwój PR
rozumianego według współczesnych definicji nastąpił jednak w Niemczech dopiero po
drugiej wojnie światowej. Ze względów ustrojowych obejmował początkowo jedynie teren
Republiki Federalnej Niemiec. Po zjednoczeniu obu państw niemieckich, agencje PR
rozszerzyły swoją działalność na wszystkie landy, a we wschodniej części kraju zaczęły
powstawać nowe firmy z tej branży. Głównym ośrodkiem rynku PR stał się, w miejsce
16 http://www.prca.org.uk/sites/prca.nsf/PagesBySection/GeneralInfo_AboutUs
28
Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową __________________________________________________________________________________
Frankfurtu nad Menem, Berlin17. Rynek PR w Niemczech jest trzecim co do wielkości
rynkiem w tym sektorze na świecie (po Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii).
Szacuje się, że w branży Public Relations w Niemczech zatrudnionych jest obecnie
około 30 tysięcy osób, z których około 2/3 stanowią kobiety18. Średni wiek pracowników
agencji PR nieco przekracza 30 lat. Ponad 80 procent z nich posiada wyższe wykształcenie.
Według niektórych prognoz do roku 2010 liczba pracowników sektora podwoi się19.
Według niektórych badań, niemieccy specjaliści PR preferują pracę dla
przedsiębiorstw niż dla agencji PR. Mimo to, w agencjach PR zatrudnionych jest około 45
procent specjalistów z dziedziny PR, a w przedsiębiorstwach – około 29 procent ekspertów20.
Wnioskiem z tych danych może być zatem stwierdzenie, że praca na stanowisku specjalisty
PR w przedsiębiorstwie postrzegana jest jako bardziej prestiżowa, ewentualnie bardziej
perspektywiczna, niż w agencjach. Jednocześnie wydaje się, że zjawisko to jest wyrazem
tendencji do wzrostu roli outsourcingu w branży PR w Niemczech.
W Niemczech, podobnie jak w większości krajów, istnieją organizacje zrzeszające
agencje Public Relations oraz ich pracowników. Do najważniejszych z nich należą:
1) Stowarzyszenie Agencji Public Relations (Die Gesellschaft Public Relations Agenturen
e.V. – GPRA)
Stowarzyszenie zrzeszające niemieckie agencje PR zostało założone w roku.1973.
Jego siedziba mieści się we Frankfurcie nad Menem. Do GPRA należy obecnie 26 agencji
PR, posiadających 65 biur w całych Niemczech21. Agencje te powstawały na terenie RFN już
od 1965 roku, ale większość z nich rozpoczęło swoją działalność w drugiej połowie lat
osiemdziesiątych. Firmy zrzeszone w GPRA zatrudniają około 1200 pracowników. Są to
zarówno duże agencje mające ponad 100 pracowników, jak i mniejsze, w których pracuje od
kilku do kilkunastu konsultantów. Część z agencji należących do GPRA prowadzi działalność
17 B. Rozwadowska, Public Relations. Teoria, praktyki, perspektywy, Wydawnictwo Studio EMKA, Warszawa 2002. 18 Według danych DPRG, w roku 1995 w branży PR w Niemczech pracowało około 15 tysięcy osób (w całej Europie było to wówczas około 70 tysięcy). 19 Frankfurter Allgemeine Zeitung, 2003.09.20. 20 http://www.pr-recruiting.de21 Agencje zrzeszone w GPRA mają swoje siedziby zazwyczaj w kilku miastach. Obok Berlina najczęściej w: Monachium (tzw. „brama na Południe” – punkt wyjścia dla kampanii PR w Szwajcarii, Austrii oraz we Włoszech i w Hiszpanii), Stuttgarcie, Frankfurcie nad Menem, Duesseldorfie, Bonn i Hamburgu. Pojedyncze działają również w: Norymberdze, Brunszwiku i Poczdamie.
29
Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową __________________________________________________________________________________
międzynarodową. Wiele jest jednak firm, oferujących usługi jedynie na rynku krajowym.
Niektóre z agencji specjalizują się w doradztwie przedsiębiorstwom z konkretnej branży.
GPRA należy do ICCO.
2) Niemieckie Towarzystwo Public Relations (Die Deutsche Public Relations Gesellschaft
e.V. – DPRG)
Towarzystwo zrzeszające pracowników branży PR w Niemczech powstało w roku
1958. Obecnie wśród 1870 członków (stan na 08.2004r.): 687 pracuje w przedsiębiorstwach
(przemysł i usługi), 803 w agencjach PR i jako samodzielni doradcy, 124 w urzędach,
związkach, instytucjach i kościołach zaś pozostałe 256 osób to osoby pełniące inne funkcje,
studiujące lub wykładające przedmioty z branży PR oraz emeryci.
3) Niemiecka Rada Public Relations (Deutscher Rat für Public Relations)
Niemiecka Rada Public Relations jest rodzajem organu samokontroli niemieckiego
rynku PR. Założona została w roku 1958, jej siedziba mieści się w Koeln. Przedstawicielami
Rady są m. in. stowarzyszenia DPRG i GPRA oraz agencje PR. Do zadań rady należy m. in.
opracowywanie kodeksów postępowań dla agencji i pracowników Public Relations. W toku
prac Rady uchwalonych zostało wiele dokumentów, wśród których wymienić należy m. in.:
• Wytyczne postępowania z dziennikarzami;
• Wytyczne stosowania gwarancji;
• Wytyczne utrzymywania kontaktów w sferze polityki/ lobbingu;
• Wytyczne prawidłowej publicystyki Ad-hoc;
• Wytyczne o ‘Product Placement’ i reklamie.
Dane przedstawiające wielkość obrotów oraz liczbę pracowników w największych
niemieckich agencjach PR w 2003 roku przedstawia tabela 4.1.
30
Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową __________________________________________________________________________________
Tabela 4.1. Największe pod względem wielkości obrotów niemieckie firmy PR
Lp. Nazwa agencji Siedziba Income Fee w 2003 r. (mln euro)
Zmiana Income Fee
w stos. do 2002 r. (w proc.)
Liczba pracowników (XII 2003 r.)
1. FischerAppelt Kommunikation Hamburg 13,15 2,49 140
2. GCI Hering Schuppener Gruppe
Frankfurt, Hamburg 12,14 0,00 102
3. Ahrens & Bimboese Agentur f. Kommunikation
Frankfurt n. Menem 9,70 7,78 100
4. Citigate PR Frankfurt n. Menem 8,81 26,76 bd
5. Oliver Schrott Kommunikation Köln 7,53 5,17 65
6. Komm. Passion Group Düsseldorf 6,98 7,38 80
7. Hunzinger Public Relations Frankfurt n. Menem 6,60 -20,48 17
8. Borgmeier Media Communication Delmenhorst 6,60 32,26 95
9. Jeschenko Medienagentur Köln, Berlin 6,37 31,88 57
10. F&H Public Relations Monachium, Düsseldorf 6,19 6,17 60
11. Deutsche Chime-Gruppe Hamburg 5,52 0,36 47
12. CP/Compartner Agentur für Kommunikation Essen 4,60 4,55 65
13. Fink & Fuchs Public Relations Monachium 4,52 1,35 53
14. Gesellsch. für PR und Marketing Monachium 4,46 2,76 48
15. Kirchhoff Consult AG Hamburg 4,00 -18,37 31
16. Faktor 3, Hamburg Hamburg 3,89 28,38 55
17. Kuhn, Kamann & Kuhn Köln 3,80 -20,83 28
18. Muehlhaus & Moers Kommunikation Köln 3,80 -7,32 38
19. Haubrok Düsseldorf 3,50 -30,00 28
20. Heimrich & Hannot Lipsk 3,45 1,77 49
Źródło: PR Report – Top 100 PR-Agenturen 2003; http://www.prreport.de/attachments/Top100Tabelle_2003.pdf
31
Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową __________________________________________________________________________________
5. Perspektywy rozwoju branży PR w Polsce
Public Relations to stosunkowo słabo znana w Polsce strona działalności
gospodarczej. PR mylony jest często z działaniami o podobnym charakterze, takimi jak
reklama, marketing czy doradztwo gospodarcze. Ograniczona wiedza na temat PR wynika z
faktu, że w Polsce działalność ta pojawiła się stosunkowo niedawno. W gospodarce
socjalistycznej nie było bowiem potrzeby realizacji zadań PR, a więc tematyka ta pojawiła się
dopiero kilka lat po rozpoczęciu transformacji.
Krótka historia PR w Polsce sprawia także, że istnieje wciąż duży nieujawniony popyt
na usługi PR w sektorze przedsiębiorstw. Wiele krajowych przedsiębiorstw nie wykorzystuje
możliwości jaki daje profesjonalny PR, gdyż nie ma na ten temat odpowiedniej wiedzy.
Oznacza to, że szerzenie wiedzy na temat PR jest warunkiem koniecznym dla szybkiego
rozwoju branży w najbliższych latach.
Wyniki badania przeprowadzonego przez IBnGR, którego wyniki zostały
przedstawione w raporcie, wskazują, że perspektywy rozwojowe branży PR są stosunkowo
dobre. Przemawiają za tym następujące fakty:
• 40 procent przedsiębiorstw, które w latach 2003-2004 nie korzystały z usług agencji
PR lub indywidualnych doradców PR deklaruje chęć takiej współpracy w roku 2005,
• w roku 2005, średnia wartość budżetu PR w grupie badanych przedsiębiorstw
powinna być wyższa o około 13 procent niż w roku 2004,
• 30 procent badanych firm deklaruje chęć zwiększenia udziału outsourcingu w
budżetach PR, podczas gdy zmniejszyć ten udział planuje tylko 8 procent
przedsiębiorstw.
Jeśli deklaracje przedsiębiorstw zostaną rzeczywiście zrealizowane (nawet
częściowo), to w najbliższych latach można spodziewać się wzrostu obrotów branży PR na
poziomie co najmniej kilkunastu procent rocznie.
Wyniki zaprezentowanego badania potwierdzają intuicyjne przekonanie, że polskie
przedsiębiorstwa będą w coraz większym stopniu korzystały z usług wyspecjalizowanych
agencji i doradców PR. PR jest bowiem jedną z wielu działalności „pobocznych”
przedsiębiorstw, które dobrze nadają się do zlecania wyspecjalizowanym firmom (podobnie
32
Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową __________________________________________________________________________________
rzecz ma się z innymi usługami dla firm, takimi jak sprzątanie, windykacja należności,
obsługa prawna i rachunkowa czy rekrutacja pracowników). Zlecanie tego typu usług „na
zewnątrz” sprawia, że ich realizacja jest bardziej efektywna, a przedsiębiorstwo może
skutecznie koncentrować się na swojej podstawowej działalności.
Należy oczywiście pamiętać, że na rozwój branży PR będą także oddziaływały inne
czynniki. Wymienić tu trzeba przede wszystkim sytuację makroekonomiczną – w okresie
dobrej koniunktury przedsiębiorstwa dysponują większymi środkami finansowymi, które
mogą przeznaczyć na działania PR, natomiast w okresie spowolnienia gospodarczego budżety
firm na te cele są zazwyczaj mniejsze. Ponieważ jednak prognozy makroekonomiczne na lata
2005 – 2006 zakładają utrzymanie się stosunkowo wysokiego tempa wzrostu gospodarczego,
koniunktura gospodarcza nie powinna być w tym czasie barierą rozwoju branży PR w Polsce,
lecz czynnikiem sprzyjającym jej rozwojowi.
Krótka historia branży PR w Polsce sprawia, że nie jest ona jeszcze w pełni
ukształtowana i w przyszłości nie można wykluczyć dokonywania się w niej dalszych
przekształceń. Polegać one będą prawdopodobnie na konsolidacji mniejszych agencji,
łączeniu się i tworzeniu większych grup kapitałowych. Procesy te zostaną wymuszone
nasilającą się konkurencją wewnątrz sektora, a także rosnącymi wymaganiami i
oczekiwaniami klientów, którym mniejsze podmioty nie są w stanie skutecznie sprostać.
Branża firm PR jest, w ocenie Instytutu, zróżnicowana pod względem
profesjonalizmu i jakości świadczonych usług. Efektem takiej sytuacji będzie w przyszłości
eliminacja z rynku gorszych firm. Ich miejsce mogą zajmować nowe małe podmioty, z
których tylko pewna część będzie w stanie utrzymać się na rynku przez długi czas. Można się także spodziewać wzrostu zaangażowania dużych zagranicznych agencji
PR na polskim rynku, który rozwijając się staje się coraz bardziej atrakcyjny dla inwestorów
zagranicznych, zwłaszcza po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej. Jednym z
pozytywnych efektów tego zjawiska będzie szerszy niż do tej pory transfer tzw. know how od
agencji zagranicznych do polskich agencji PR.
Efektem tych procesów powinna być dalsza poprawa jakości oferowanych usług, a
także rozszerzenie oferty krajowych agencji PR. Większy popyt na usługi PR ze strony
sektora przedsiębiorstw wymusi na agencjach oferowanie nowych produktów i podnoszenie
jakości dotychczas oferowanych. To z kolei będzie ułatwiać pozyskiwanie nowych klientów,
a zatem pozwoli na jeszcze szybszy rozwój branży PR.
33