Wpływ czekolady na zdrowie człowieka - · PDF fileSpożycie czekolady w trakcie ciąży...

Click here to load reader

  • date post

    28-Feb-2019
  • Category

    Documents

  • view

    214
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of Wpływ czekolady na zdrowie człowieka - · PDF fileSpożycie czekolady w trakcie ciąży...

69

Ann. Acad. Med. Siles. (online) 2018; 72: 6979

eISSN 1734-025X

DOI:10.18794/aams/86413

PRACA POGLDOWA

REVIEW

Wpyw czekolady na zdrowie czowieka

The influence of chocolate on human health

Magorzata Musio, Bartosz Boski, Anna Stolecka-Warzecha, Joanna Paprotna-Kwieciska, Sawomir Wilczyski

Katedra i Zakad Podstawowych Nauk Biomedycznych, Wydzia Farmaceutyczny z Oddziaem Medycyny Laboratoryjnej w Sosnowcu, lski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

STRESZCZENIE

Ostatnie badania potwierdzaj prozdrowotne waciwoci czekolady, chocia historia kakao jako leku siga kilku

tysicy lat. Drzewo kakaowca rosnce w klimacie rwnikowym, w wierzeniach staroytnych Majw i Aztekw, byo

boskim darem dla ludzkoci zapewniajcym mdro i wiedz uniwersaln. Z jego ziaren uzyskiwany jest proszek

kakaowy sucy do produkcji czekolady zawierajcej wiele skadnikw bioaktywnych, w tym witaminy, skadniki

mineralne, polifenole i kwasy tuszczowe. Czekolada pozytywnie wpywa na nastrj, zmniejsza podatno na stany

depresyjne oraz stres oksydacyjny. Spoycie czekolady w trakcie ciy moe poprawi stan psychiczny przyszych

matek i zmniejszy negatywny wpyw matczynego stresu na niemowl. Dziki wysokiej zawartoci flawanoli wyka-

zuje waciwoci przeciwzapalne, przeciwalergiczne, przeciwwirusowe oraz przeciwnowotworowe. Pozytywnie wpy-

wa na pami i umiejtnoci poznawcze, moe zmniejszy ryzyko demencji. Regularne spoywanie produktw

zawierajcych kakao zmniejsza ryzyko zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych, a zwaszcza udaru mzgu, oraz mo-

e zmniejszy obwodow oporno na insulin u kobiet z cukrzyc typu 2. Dziaa pobudzajco po wysiku psy-

chicznym lub fizycznym. Zapewnia uczucie sytoci, dlatego bya dodawana do onierskich racji ywnociowych

w czasie I wojny wiatowej. Naley jednak pamita, e spoycie czekolady podnosi poziom kwasu szczawianowego

w moczu oraz moe prowadzi do zaostrzenia objaww trdziku pospolitego. Jest toksyczna dla zwierzt. Czekolada

zawiera rwnie zwizki, ktrych znaczenie dla zdrowia nie zostao szczegowo poznane.

SOW A KL UCZOWE

czekolada, zdrowie, kakao, flawonoidy, metyloksantyny, samopoczucie

ABSTRACT

Recent research confirms the healthy properties of chocolate. However, the history of cocoa as a drug dates back sev-

eral thousand years. The cocoa tree growing in the equatorial climate in the beliefs of the ancient Maya and Aztecs was

a divine gift for humanity providing wisdom and universal knowledge. From its grains, cocoa powder is obtained

for the production of chocolate, which contains many bioactive components, including vitamins, minerals, polyphenols

Received: 01.02.2018 Revised: 28.02.2018 Accepted: 08.03.2018 Published online: 30.04.2018

Adres do korespondencji: Dr n. o kult. fiz. Anna Stolecka-Warzecha, Katedra i Zakad Podstawowych Nauk Biomedycznych, Wydzia Farmaceutyczny z Oddziaem Medycyny Laboratoryjnej w Sosnowcu, lski Uniwersytet Medyczny w Katowicach, ul. Kasztanowa 3, 41-200 Sosnowiec, tel. + 48 269 98 30, e-mail: [email protected]

Copyright lski Uniwersytet Medyczny w Katowicach www.annales.sum.edu.pl

mailto:[email protected]://www.annales.sum.edu.pl/

ANN. ACAD. MED. SILES. (online) 2018; 72: 6979

70

and fatty acids. Chocolate positively affects the mood, reduces the susceptibility to depression and reduces oxidative

stress. Consuming chocolate during pregnancy can improve the mental state of future mothers and reduce the negative

impact of maternal stress on the infant. Due to the high content of flavanols it has antiinflammatory, antiallergic, anti-

viral and anticancer properties. It positively affects memory and cognitive skills, and can reduce the risk of dementia.

Regular consumption of products containing cocoa reduces the risk of death from cardiovascular causes, especially

stroke, and may reduce peripheral insulin resistance in women with type 2 diabetes. It has a stimulating effect on men-

tal and physical exercise. It provides a feeling of fullness, which is why it was added to soldier's food rations during

the First World War. However, it should be remembered that the consumption of chocolate raises the level of oxalic

acid in the urine, and may lead to exacerbation of acne vulgaris. What is very important, this product is toxic for

animals. Chocolate also contains compounds whose health importance is not known in detail.

KEY WO RDS

chocolate, health, cocoa, flavonoids, methylxanthines, mood

WSTP

Ostatnie badania coraz czciej potwierdzaj sugero-

wane, prozdrowotne waciwoci czekolady, chocia

historia kakao jako leku siga tysicy lat [1]. Rosnce

w lasach tropikalnych Ameryki Poudniowej i rod-

kowej drzewa kakaowca osigaj wysoko do 12 m,

a owocowa zaczynaj w wieku okoo 5 lat. S rezul-

tatem krzyowania i selekcji rozpocztych w sposb

naturalny okoo 35 000 lat temu [2]. Ich uprawa i wy-

korzystanie plonw byo bardziej popularne w Mezo-

amerce ni w Ameryce Poudniowej, jednak trudno

okreli, gdzie powstay pierwsze uprawy [3]. Wiado-

mo, e drzewo kakaowca uprawiane byo w pastwie

Majw ju w 400 r. naszej ery [2]. Sowo kakao

pochodzi z jzyka Olmekw zamieszkujcych nizinne

regiony wschodniego wybrzea Zatoki Meksykaskiej

[2,3]. Termin ten zosta nastpnie przyjty przez s-

siadujcych z nimi Majw [3]. Napoje sporzdzane

z nasion kakaowca spoywano podczas obrzdw,

rytuaw i wanych uroczystoci [4]. Na naczyniach

Majw noszcych glif Wing-Quincunx, tzn. naczynie

do picia, znajdowa si najczciej glif oznaczajcy

kakaw, czyli czekolada, kakao. W tych naczyniach

znaleziono ladowe iloci proszku kakaowego [5].

Populacje przedkolumbijskie uyway czekolady jako

lekarstwa [1]. Po zdominowaniu Majw przez Azte-

kw okoo poowy XV w., wadca najedcw Mon-

tezuma doceni napj wytwarzany przez tubylcw

z nasion kakaowca. Od tego czasu ziarna te uznawano

za bardzo cenne, przechowywano wraz ze zotem

i kamieniami szlachetnymi, uywajc ich rwnie jako

waluty [2]. W tekstach staroytnych Majw kakao

okrelane jest jako dar bogw [1]. Wedug zapisw

staroytnych Aztekw wierzono, e bg Quetzalcoatl

przyby na Ziemi, przynoszc z nieba drzewo kaka-

owca w darze dla ludzkoci. To od niego nauczono si

przygotowywa napj Tsocolatl (gorzka woda), kt-

rego spoywanie miao dawa mdro i wiedz uni-

wersaln [2]. Czekolad przygotowywano prac ziar-

na kakaowe w glinianych garnkach, a nastpnie mie-

lono przy uyciu kamieni. Mieszanin dodawano do

zimnej wody, czsto w poczeniu z innymi skadni-

kami (przyprawy, mid) i ubijano do otrzymania pia-

ny [6]. Po odkryciu Ameryki czekolada zostaa spro-

wadzona do Europy. W 1753 r. synny szwedzki nau-

kowiec Carl Linneusz nazwa drzewo czekoladowe

(Theobroma cacao) pokarmem bogw. Z biegiem

czasu czekolad kojarzono gwnie z negatywnymi

efektami, takimi jak otyo, prchnica i choroby

dzise. W ostatnim czasie pojawia si szansa na

rehabilitacj czekolady i przywrcenie jej wartoci

z XVIII w. [1].

Kwasy tuszczowe, skadniki mineralne i witaminy

Obecnie czekolada to ywno otrzymywana z kakao

i cukrw, ktra zawiera co najmniej 35% cakowitego

suchego kakao, nie mniej ni 18% masa kakaowego

i nie mniej ni 14% odtuszczonego suchego kakao

[7].

Proces prowadzcy do uzyskania czekolady rozpoczy-

na si od uskania i suszenia nasion drzewa kakaowe-

go, ktre nastpnie poddaje si procesowi fermentacji.

Z mielonych, praonych, uskanych ziaren kakaowca

otrzymuje si miazg kakaow. W jej skad wchodz

beztuszczowe substancje stae, kakao oraz maso ka-

kaowe. Proszek kakaowy uzyskiwany jest poprzez

usunicie z miazgi kakaowej czci masa kakaowego.

Czekolada powstaje poprzez poczenie miazgi ka-

kaowej z masem kakaowym oraz cukrem. Ilo mia-

zgi kakaowej decyduje o zabarwieniu czekolady.

Miazga kakaowa zawiera wiele zwizkw bioaktyw-

nych, maso skada si z kwasw tuszczowych, a ka-

kao zawiera witaminy, skadniki mineralne, bonnik

i polifenole [8].

Maso kakaowe jest mieszanin nienasyconych i nasy-

conych kwasw tuszczowych: jednonienasycony

kwas oleinowy stanowi okoo 35%, nasycone kwasy

stearynowy i palmitynowy stanowi odpowiednio

okoo 35 i 25%, a pozostae (okoo 3%), to przede

wszystkim wielonienasycony kwas linolowy [9]

M. Musio i wsp.: CZEKOLADA A ZDROWIE

71

(ryc. 1). Kwas stearynowy nie podwysza stenia

cholesterolu w surowicy krwi w tym samym stopniu,

co inne nasycone kwasy tuszczowe [9,10]. Jest to

najprawdopodobniej zwizane z jego desaturacj do

kwasu oleinowego zachodzc w wtrobie [9].

Ryc. 1. Struktura kwasw tuszczowych wchodzcych w skad masa kakaowego [11,12,13,14]. Fig. 1. Structure of fatty acids which are part of cocoa butter [11,12, 13,14].

Kwas oleinowy naley do rodziny kwasw tuszczo-

wych omega-9, ktre warunkowo zaliczane s do

niezbdnych nienasyconych kwasw tuszczowych

(NNKT). Spoycie kwasu oleinowego moe regulo-

wa tempo oprniania odka poprzez wpyw na

procesy wchaniania cholesterolu w jelicie cienkim.

Ponadto obnia poziom frakcji LDL oraz hamuje