Trauma i uwikłania symbiotyczne: o ustawieniach rodzinnych...

of 25/25
1 © by Franz Ruppert 2009 © for the Polish translation by Zenon Mazurczak 2009 Trauma i uwiklania symbiotyczne: o ustawieniach rodzinnych i o ustawieniach traumy 1 Streszczenie Ustawienia są metodą, którą można stosować na różne sposoby w psychoterapii i w poradnictwie psychologicznym. Polączenie teorii więzi z psychotraumatologią daje zupelnie nowe możliwości wykorzystania ustawień do celów psychoterapeutycznych. Rozwinięte przez Berta Hellingera „ustawienia rodzinne” stają się ustawieniami traumy, jeśli tylko rozumie się istotę zarówno klasycznych traum (sytuacji zagrażających życiu i bolesnych strat), jak też traum dotyczących ludzkich więzi. Gdy dzieci próbują budować więzi ze straumatyzowanymi rodzicami, popadają w stan traumy symbiotycznej. Z tego powstają z kolei symbiotyczne uwiklania. W praktyce często się okazuje, że dopiero uwolnienie od dziecięcej strategii przetrwania wynikającej z traumy symbiotycznej umożliwia pracę z wlasną traumą i otwiera dostęp do wlasnych, pierwotnych uczuć. Gdy w psychotraumatologii uwzględni się podejście wielopokoleniowe, wtedy także psychiatryczne zaburzenia, które stanowily dotychczas zagadkę (np. schizofrenie i psychozy), dadzą się wyjaśnić i mogą 1 Po raz pierwszy opublikowane w roku 2009 w: Zeitschrift für Psychotraumatologie, Psychoterapiewissenschaft, Psychologische Medizin, 4, s. 69-79.
  • date post

    28-Feb-2019
  • Category

    Documents

  • view

    218
  • download

    1

Embed Size (px)

Transcript of Trauma i uwikłania symbiotyczne: o ustawieniach rodzinnych...

1

by Franz Ruppert 2009

for the Polish translation by Zenon Mazurczak 2009

Trauma i uwikania symbiotyczne:

o ustawieniach rodzinnych i o ustawieniach traumy1

Streszczenie

Ustawienia s metod, ktr mona stosowa na rne sposoby w psychoterapii

i w poradnictwie psychologicznym. Poczenie teorii wizi z

psychotraumatologi daje zupenie nowe moliwoci wykorzystania ustawie do

celw psychoterapeutycznych. Rozwinite przez Berta Hellingera ustawienia

rodzinne staj si ustawieniami traumy, jeli tylko rozumie si istot zarwno

klasycznych traum (sytuacji zagraajcych yciu i bolesnych strat), jak te

traum dotyczcych ludzkich wizi. Gdy dzieci prbuj budowa wizi ze

straumatyzowanymi rodzicami, popadaj w stan traumy symbiotycznej. Z tego

powstaj z kolei symbiotyczne uwikania. W praktyce czsto si okazuje, e

dopiero uwolnienie od dziecicej strategii przetrwania wynikajcej z traumy

symbiotycznej umoliwia prac z wasn traum i otwiera dostp do wasnych,

pierwotnych uczu. Gdy w psychotraumatologii uwzgldni si podejcie

wielopokoleniowe, wtedy take psychiatryczne zaburzenia, ktre stanowiy

dotychczas zagadk (np. schizofrenie i psychozy), dadz si wyjani i mog

1 Po raz pierwszy opublikowane w roku 2009 w: Zeitschrift fr Psychotraumatologie,

Psychoterapiewissenschaft, Psychologische Medizin, 4, s. 69-79.

2

by leczone nie tylko, jak dotd, farmakologicznie, lecz take z pomoc terapii

traumy.

Kluczowe sowa

Traumy, zaburzenia wizi, rozszczepienie osobowoci, wielopokoleniowe

przeniesienia traum, ustawienia traumy, ustawienia rodzinne, trauma

symbiotyczna, uwikanie symbiotyczne.

Summary

The Constellations method can be applied in different ways. If one connects

bonding theory with the knowledge of psychotraumatology it is possible to use

constellations for a new approach in psychotherapy. Family constellations

originally were developed by Bert Hellinger and with a profound modification

they can be transformed into trauma constellations. Therefore it is necessary to

understand both classical types of trauma trauma of existential threads, loss

trauma and bonding traumas that result from the entanglement of children with

their traumatized parents. The specific approach of trauma constellations in

compare to family constellations is shown in this paper.

Keywords

Trauma, bonding disorders, splits of personality, transgenerational effects of

trauma, family constellations, trauma constellations, symbiotic entanglement.

1 Ustawienia jako droga poznania

3

W roku 1994 zetknem si po raz pierwszy z ustawieniami rodzinnymi. Bert

Hellinger prowadzi na Uniwersytecie w Monachium warsztat na temat

Zaburzenia borderline. Najwiksze wraenie zrobia na mnie gotowo, z jak

ludzie wyjawiali swoje losy oraz psychiczne cierpienia. Dotychczas mylaem,

e psychoterapia moe odbywa si tylko za zamknitymi drzwiami. Mj

pocztkowy sceptycyzm wobec metody ustawie rodzinnych znikn, gdy

dwukrotnie zostaem wybrany do rl jako reprezentant. Czuem, e w kadej z

tych rl zostaem ogarnity przez co obcego, co nie zgadzao si z moimi

wasnymi odczuciami i yciowymi dowiadczeniami. Zafascynowany metod

ustawie zastosowaem j do zrozumienia mojego wasnego ycia oraz historii

mojej wasnej rodziny. Postanowiem ksztaci si w tej dziedzinie i w kocu

zaczem sam prowadzi grupy ustawieniowe. Im wicej pracowaem

terapeutycznie z ludmi, tym bardziej przekonywao mnie podstawowe

zaoenie Hellingera, e przyczyn indywidualnych problemw naley szuka w

uwikaniach czowieka w jego rodzinnym systemie pochodzenia (Hellinger

1994, Weber 1998). Jednoczenie nie podzielam ju dzi Hellingerowskiego

obrazu czowieka i wiata , ktry coraz bardziej pogra si w mistycyzmie.

Moja fascynacja metod ustawie trwa do dzi, poniewa widz, jakie gbokie

zmiany moe ona powodowa u ludzi. W roku 1994 nie miaem jeszcze pojcia

o traumie i o teorii traumy. Ustawienia rodzinne otworzyy mi dostp do kwestii

stosunkw midzyludzkich i do tego, co te stosunki wspiera lub utrudnia. To, e

za stosunkami dziaaj duchowe wizi stao si dla mnie jasne dziki lekturze

dzie Johna Bowlbyego (1911-1990), twrcy teorii wizi (Bowlby 2006 a, b, c).

Dziki odniesieniu do zjawiska wizi oraz koncepcji zaburze wizi (Brisch

1999) mogem duo lepiej zrozumie, co pokazuje si w ustawieniach

rodzinnych, dlaczego relacje w parze s zakcone i na co cierpi dzieci w

relacji ze swoimi rodzicami i rodzestwem. Ustawienia rodzinne uwidaczniaj

4

bezporednio zaburzone wizi jeli si wie, e za zwizkami dziaaj duchowe

wizi.

Dlaczego wizi rodzice-dziecko s czasami tak zaburzone, chocia powinny by

przecie fundamentem psychicznego bezpieczestwa i stabilnoci (Grossmann i

Grossmann 2004)? Dlaczego w niektrych rodzinach dzieje si to czsto od

pokole? Dlaczego rodzice zaniedbuj swoje dzieci, dlaczego dochodzi do

naduy i przemocy? Dlaczego rodzice s bezradni wobec swoich dzieci i nie

umiej wyznaczy im adnych granic? Dlaczego dzieci, ktrych rodzice o nie

wcale nie dbaj, tym silniej si do nich przywizuj? Dlaczego niektrzy ludzie

mimo cikich losw i wielkich rodzinnych obcie pozostaj pozornie

opanowani, natomiast inni z jednego problemu natychmiast popadaj w drugi, a

jeszcze inni nagle i nieoczekiwanie pograj si w psychicznym chaosie?

Im lepiej potrafiem rozpozna problemy i im precyzyjniejsze mogem postawi

pytania, tym wyraniejsze stawao si dla mnie to, e za pomoc postulowanych

przez Hellingera porzdkw mioci oraz za pomoc klasycznych ustawie

rodzinnych nie mona ich rzeczywicie rozwiza. Aby zrozumie przyczyny

zaburzonych wizi rodzice-dziecko, przysza mi z pomoc teoria traumy.

Wiedza na temat powstawania i przebiegu psychicznych traumatyzacji

umoliwia mi zobaczenie, e wiele wypowiedzi reprezentantw w ustawieniach

rodzinnych wskazuje na traumatyzacj. Ludzkie cierpienie i los mona,

patrzc naukowo, okreli i wyjani jako traum. Lektura literatury z zakresu

traumy (m.in. Fischer i Riedesser 1999, Herman 2003, Huber 1998, 2003) staa

si dla mnie rdem wielu istotnych wgldw. Psychotraumatologia jest

dziedzin wiedzy niezwykle szerok i gbok (Fischer 2000, 2005).

Psychotraumatologiczn wiedz mog bezporednio zastosowa w mojej pracy

psychoterapeutycznej i w czasie ustawie.

Poczenie teorii i praktyki doprowadzio do tego, e krok po kroku mogem

rozwin wasn teori wielopokoleniowej psychotraumatologii systemowej

5

(Ruppert 2001, 2002, 2005 i 2007). Prowadzone przeze mnie ustawienia

skupione pocztkowo na rodzinie stopniowo stay si ustawieniami majcymi

na celu rozwizywanie traumatycznych uwika i uruchamianie procesu

uzdrawiania traum u klientw. Z ustawie rodzinnych stay si ustawieniami

traumy.

6

2 Wielopokoleniowa psychotraumatologia

2.1 Klasyczne traumy lk przed mierci i bolesne straty

O co chodzi, gdy ludzie szukaj rady i pomocy z powodu swoich osobistych

problemw? Podam przykad. Pani M. przedstawia swoj sytuacj nastpujco:

We wrzeniu 2007 roku dostaam atakw paniki i lku. Wtedy mj syn mia 7

miesicy, a ja yam z ojcem moich dzieci pod jednym dachem. Moje stany tak

bardzo si pogorszyy, e przeyam zaamanie nerwowe. Do lipca 2008 roku

przeszam terapi stacjonarn. Znw byam w bardzo dobrym stanie. W sierpniu

przysza na wiat moja crka. Poniewa mj stan zdrowia nie poprawia si, lecz

si tylko pogarsza, w styczniu 2009 roku Urzd ds. nieletnich odebra mi

prawa opiekucze w stosunku do mojego syna. Mj ekspartner i ja spieramy si

teraz o prawo opieki nad synem. Jeli prawo do opieki dostanie mj wczesny

partner yciowy, to mj syn wyronie oddzielony ode mnie i od swojej siostry,

jakie skutki moe to mie dla moich dzieci i przede wszystkim, jak bdzie si

rozwija mj syn? Ojciec dziecka pracuje na zmiany, mj syn przez cay dzie

jest pod opiek 78-letniej prababki. Poniewa obecnie jestem na chorobowym i

nie musz pracowa, a mj syn nadal czuje si u mnie dobrze, to miaby u mnie

lepiej! Jak mam otworzy oczy ojcu dziecka i Urzdowi ds. nieletnich, eby

moje dzieci nie musiay mie w przyszoci psychicznych problemw z powodu

oddzielenia ode mnie?

Jaki jest pocztek zagmatwanej sytuacji pani M.? Po pierwsze s to ataki paniki,

ktrych dostaa, gdy ich syn mia siedem lat i ktre po okresowej poprawie

powrciy po urodzeniu crki. Czym s ataki paniki i skd si bior? Ataki

7

paniki s skrajnymi lkami, ktrym towarzysz drenie, bezdech, poty, lk przed

mierci, a czsto te uczucie, e ze strachu si zwariuje (ICD 10, F 41). Osoba

nimi dotknita, nie ma pojcia, skd si bierze lk. Ogarnia j nagle i wtedy ona

prbuje wszystkiego, eby w przyszoci ju nie mie takich atakw. Z reguy

najpierw poddaje si badaniom medycznym w poszukiwaniu organicznych

przyczyn symptomw strachu, unika okrelonych sytuacji i poyka rodki

uspokajajce.

Ataki paniki s jednak wedle mojego dowiadczenia przede wszystkim

symptomami, ktre wskazuj na traum. Przez traum rozumiem przeycie

sytuacji, wobec ktrej czowiek jest bezbronny i bezsilny. Wystawiony jest na

dziaanie si, ktre zagraaj jego yciu. Mog to by siy przyrody (burze,

powodzie, poary), ale czsto s to inni ludzie, ktrzy stanowi

niebezpieczestwo dla ycia. Zagroenia, ktre pyn z midzyludzkiej

przemocy (np. onierze strzelaj do innych onierzy, mczyni gwac

kobiety, rodzice stosuj przemoc wobec dzieci), s przez nas przeywane jako

co bardziej nieznonego, ni bycie wydanym na pastw si przyrody. Rwnie

przemoc, ktra wychodzi od ludzi, z ktrymi jestemy zwizani emocjonalnie,

jest odczuwana jako gorsza ni przemoc, ktra zostaje wyrzdzona przez

nieznane i obce osoby.

Aeby nie umrze ze strachu w sytuacji traumatycznej, eby nie straci rozumu,

istniej fizjologiczne i psychiczne mechanizmy ochronne.

zastygnicie i znieruchomienie jest jednym z mechanizmw na wypadek

zagroenia. Skrajny stan stresu wytworzony pocztkowo w sytuacji

traumy spada od okrelonego punktu do zera. Oznacza to rezygnacj z

prby uniknicia sytuacji traumatycznej przez wasne dziaania. Ochrona

suca przetrwaniu kieruje si teraz na to, eby nie umrze z powodu

nadmiernego pobudzenia. Poza tym zdajemy si na ask przypadkowi,

niebaczni tego, czy zewntrzna sia zniszczy ciao czy nie. Zalet

8

zastygnicie jest ponadto, e dany czowiek nie musi czu wyrzdzanego

mu blu. Z relacji na temat przey bliskiej mierci wiemy, e ludzie

umierajcy odczuwaj przejcie od ycia do mierci niekiedy nawet jako

uszczliwiajce. Nasz mzg w ekstremalnych warunkach reaguje

ekstremalnie. Bl nie do wytrzymania powoduje wzmoon produkcj

wasnych rodkw znieczulajcych, ekstremalne ze samopoczucie

prowadzi do uwolnienia wszystkich dostpnych neurotransmiterw i

hormonw, eby przywrci poczucie przyjemnoci i dobrego

samopoczucia. Dlatego odczucia lku, blu i przyjemnoci s czsto

blisko ze sob sprzone. Std te niekiedy nage zmiany depresji w

mani.

Drugim wanym mechanizmem ochronnym, pozwalajcym przetrwa

sytuacj traumatyczn, jest dysocjacja i psychiczne rozszczepienie.

Dysocjacja oznacza, e osignita integracja przeywania i odczuwania

zostaje ponownie rozbita. Percepcja, odczuwanie, wyobrania, mylenie,

przypominanie i dziaanie nie tworz ju jednoci. Rozpadaj si na

izolowane procesy psychiczne. Okrelone doznanie nie wie si wtedy

np. ju z adnym uczuciem, myli bez koca kr bez emocji wok

okrelonych tematw, przy intensywnych uczuciach brakuje

odpowiednich wspomnie, a dziaanie przebiega automatycznie,

odruchowo i przymusowo bez zwizku z aktualn sytuacj.

Praca terapeutyczna z wieloma pacjentami, ktrzy doznali sytuacji

traumatycznych, otworzya mi stopniowo moliwo rozwinicia modelu

osobowoci, ktry opiera si na koncepcji czstkowych osobowoci (m.in.

Watkins i Watkins 2003; Schwartz 2004). Jeli jaka osoba miaa dowiadczenia

traumatyczne, to jej podstawowa struktura potem skada si z trzech

psychicznych kategorii:

9

skadniki osobowoci ze zdrowymi strukturami psychicznymi

straumatyzowane skadniki osobowoci

skadniki osobowoci, ktre reprezentuj mechanizmy przetrwania i

ochrony (il. 1).

Psychiczne rozszczepieniePsychiczne rozszczepieniePsychiczne rozszczepieniePsychiczne rozszczepieniepo doznaniu traumypo doznaniu traumypo doznaniu traumypo doznaniu traumy

cz cz cz cz straumatyzowanastraumatyzowanastraumatyzowanastraumatyzowana

zdrowazdrowazdrowazdrowaczczczcz

cz cz cz cz sucesucesucesuceprzetrwaniuprzetrwaniuprzetrwaniuprzetrwaniu

Ilustracja 1: Psychiczne dysocjacje po doznaniu traumy

Po przeyciu traumy rozszczepia si struktura osobowoci i czowiek ten yje

potem w rnych skadnikach swojej osobowoci. Bezporednio po doznaniu

traumy dziaaj przede wszystkim mechanizmy ochronne, ktre wypieraj ze

wiadomoci powstae w sytuacji traumatycznej doznania, uczucia i myli.

Mechanizmy ochronne pracuj nad tym, eby ponownie osign psychiczn

stabilno przez stworzenie wewntrznego rozszczepienia. W tym celu prbuj

przede wszystkim zapomnie, wyprze i wymaza z pamici wspomnienia o

traumie. Na ten proces zuyta zostaje prawie caa energia kogo, kto przey

traum. Na elementy osobowoci, ktre reprezentuj zdrowe struktury,

pozostaje niewiele miejsca. Dokadne analizy zdarzenia, rzeczowe pytanie o

10

ewentualne niebezpieczestwo powtrzenie si sytuacji traumatycznej,

krytyczne zbadanie konsekwencji skrajnych mechanizmw obronnych dla

wasnego zdrowia i dla relacji z innymi, nie dochodz do skutku, poniewa lk i

nadmierne pobudzenie permanentnie uruchamiaj czci odpowiedzialne za

przetrwanie. W ten sposb mechanizmy obronne z czasem mog si

usamodzielni i determinuj wewntrzne przeywanie i dziaanie jeszcze wtedy,

gdy moliwo ponownej traumatyzacji ju nie istnieje (np. poniewa wojna si

skoczya). Gdy pracuje si z dorosymi ludmi, ktrzy w swoim yciu doznali

traumy, nie byli jednak bezporednio zagroeni, mona obserwowa rne

mechanizmy obronne, ktre usamodzielniaj si tworzc osobowo

przetrwania:

radykalne wypieranie i unikanie obciajcych wspomnie o wasnej

przeszoci (Lepiej nie budzi upionych demonw!)

konsekwentne tumienie wasnych impulsw, odczu i myli, ktre

mogyby przypomina traumatyczne zdarzenia (Nad wszystkim

panuj!)

kontrolowanie innych (np. partnerw, dzieci lub kolegw z pracy), eby

nie tematyzowali adnych traumatycznych dowiadcze yciowych (Po

co paka! Przecie wszystko jest dobrze!)

kompensowanie wewntrznej pustki, ktra jest skutkiem wypierania i

kontroli, przez zewntrzne nadmierne bodce (nadmierne jedzenie, prac

bez wytchnienia lub uprawianie sportu, przez zaywanie narkotykw,

przez telewizj) (A co nam pozostao!)

tworzenie wewntrznego wiata iluzji, niekiedy wybujaych fantazji i

bajkowych wyobrae o yciu. W sferze intelektualnej wznoszenie

budowli filozoficznych i teoretycznych, w ktrych wszystko moe

wystpowa tylko nie koncepcja traumy jako przyczyna problemw

(Wtedy przecie kady musiaby by straumatyzowany).

11

dopuszczanie pomocy lekarskiej, psychoterapeutycznej lub

pedagogicznej, dopki dotyka ona tylko cielesnych, psychicznych lub

spoecznych skutkw traumy ale nie jej prawdziwej przyczyny

(Chciaabym si po prostu pozby tylko mojego lku!)

wytwarzanie coraz nowych wewntrznych dysocjacji, gdy zawodz

wymienione strategie, eby wspomnienia traumy trzyma z dala od

wiadomoci.

Mechanizmy przetrwania s konieczne i niezbdne podczas traumy i pewien

czas po dowiadczeniu traumy, ale staj si, w duszym okresie czasu, same

najwikszym problemem.

Ka danej osobie nadal tak reagowa, jak gdyby sytuacja traumatyczna

bya jeszcze aktualna, nawet gdy ona ju dawno mina.

Utrudniaj i uniemoliwiaj psychiczne przepracowanie traumy.

Wytwarzaj traumatyczn lepot (Riedesser 2004) i podnosz

prawdopodobiestwo, e straumatyzowany czowiek wpadnie znw w

traumatyzujc sytuacj, a traumatyzujce konstelacje stosunkw

midzyludzkich bd si w jego yciu stale powtarza.

Traumy, ktre prowadz do lku i paniki, okrelam jako traumy

egzystencjalne. Drug klasyczn form traumy s w mojej terminologii

traumy straty, tzn. sytuacje, w ktrych czowiek traci drugiego czowieka, z

ktrym by on mocno zwizany (np. wczesna mier rodzicw dla dziecka,

mier dziecka dla rodzicw, oddanie dziecka do adopcji) (Ruppert 2005). Dwie

kolejne formy traumy wystpuj, gdy straumatyzowani ludzie oddziauj na

innych ludzi.

2.2 Traumy wi zi i traumy w systemie wizi trauma symbiotyczna i

symbiotyczne uwikania

12

Straumatyzowani rodzice przekazuj w spadku swoim dzieciom swoje

straumatyzowane struktury psychiczne. Dzieje si to w rny sposb:

Niemowlta z potrzeby symbiotycznego kontaktu ze swoimi rodzicami

niewiadomie wyczuwaj ich zdysocjowane uczucia traumatyczne. Wi

si z tymi stanami u rodzicw, poniewa s to ich najsilniejsze stany

uczuciowe, a take z powodu braku innych, autentycznych uczu

rodzicielskich.

Niekiedy stumione uczucia traumatyczne rodzicw wybuchaj mocno i

wrcz zalewaj dziecko, ktre nie moe si broni przed wtargniciem

tych erupcji traumy.

Rodzicielski styl wychowania jest zdominowany przez mechanizmy

ochronne suce przetrwaniu. Dzieci s nadto chronione przed

niebezpieczestwami, ktre realnie nie istniej i nale np. raczej do

przeszoci wojennej rodzicw.

Odwrotnie, dzieci s zaniedbywane i nie s ochraniane, gdy traumatyczna

lepota rodzicw nie pozwala rozpozna realnego niebezpieczestwa (np.

gdy matka przeya naduycie seksualne i nie widzi, e jej crka jest

seksualnie wykorzystywana).

Z powodu straumatyzowanych rodzicw dzieci od pocztku swojego rozwoju

popadaj w stan, ktry okrelam mianem traumy symbiotycznej. Dzieci w

egzystencjalnej zalenoci od matki nie s w stanie wytworzy z ni bezpiecznej

i dajcej oparcie wizi emocjonalnej. Dlatego musz wyprze swoje pierwotne

lki, tj. lk przed opuszczeniem i mierci. W symbiotycznej potrzebie

bezpieczestwa i oparcia u ojca i matki takie dzieci identyfikuj si z

mechanizmami przetrwania.

13

Poniewa straumatyzowani rodzice nie mog by dla nich dobrym lustrem i

pudem rezonansowym do ich wasnych psychicznych porusze, uwikane

symbiotycznie dzieci czsto nie potrafi w ogle rozrni midzy swoimi

wasnymi odczuciami i wzorcami mylowymi a odczuciami i schematami

mylowymi swoich rodzicw. To moe prowadzi do tego,

e wi rodzice-dziecko staje si niepewna i niestabilna i dzieci nie

potrafi przedstawi sobie rodzicw jako wewntrzn instancj, ktra jest

silna i mdra (J. Bowlby), lecz jako sabych, potrzebujcych i

nieobliczalnych.

e dzieci czuj si przeladowane przez przejte lki, nosz w sobie bl

po stracie, zbieraj w sobie potencja zoci lub przeywaj cae

sekwencje traumy niepochodzce z ich wasnych dowiadcze, ktre je

nagle ogarniaj i ka przeywa i reagowa psychotycznie.

e dzieci nie mog si oderwa od swoich rodzicw, poniewa cigle

ledz i kontroluj ich stan i musz im w razie potrzeby przyj z pomoc,

poniewa kochaj mam i tat i nie mog patrze jak cierpi.

e dzieci szukaj sobie pniej partnera z podobn traum, jak dwigali

w sobie ich rodzice.

W efekcie dziecko nie potrafi rozwija i kierowa - stosownie do wieku - swoj

wasn emocjonalnoci (lk, zo, bl, mio, rado, wstyd). Bez

stabilnego emocjonalnego fundamentu rozwj osobowoci jest niepewny, w

skrajnych przypadkach moe prowadzi do powstania cikich zaburze

osobowoci. Dzieci przez cae ycie pozostaj symbiotycznie zalene i uwikane

ze swoimi rodzicami, ktrzy s niedostpni. Im mniej mioci po stronie

rodzicw, tym wiksza mio ze strony dzieci.

14

Gdy z kolei dzieci straumatyzowane przez brak wizi z rodzicami same staj si

rodzicami, wtedy problemy wizi i relacji midzy rodzicami i dziemi czsto

dalej si cign i nie pozwalaj stworzy stabilnego wzorca relacji rodzinnych.

Ojcowie s wewntrznie lub faktycznie nieobecni, matki samotne i obcione

ponad siy dziemi. Matki samotnie wychowujce dzieci maj zmieniajcych si

partnerw partnerw, ktrzy sami wnosz do zwizku nieprzezwycialne

problemy i dla samotnej matki s raczej kolejnym potrzebujcym dzieckiem, a

nie silnym mskim oparciem w wychowaniu dziecka. Std crki i synowi tkwi

wtedy w cigym konflikcie z przecion matk, chwytaj si jej

symbiotycznie i nie osigaj samodzielnoci.

Problemy osobiste i problemy dotyczce relacji cign si w ten sposb dalej i

rosn niekiedy z pokolenia na pokolenie, poniewa straumatyzowane struktury

duchowe na zmian ze strategi przetrwania opanowuj osoby i pozostawiaj

niewiele miejsca do rozwoju zdrowych struktur. Niekiedy cae ludzkie

kolektywy pograj si w chaosie, tak i mona wtedy z pewnym

uzasadnieniem okrela je jako rodowisko (narkomanii, prostytucji , gwatu).

Poniewa ludzie dotknici dowiadczeniem traumy wizi czsto szukaj sobie

takich samych partnerw, wtedy ich partnerstwo moe sta si bardzo

destrukcyjne i pene przemocy (Peichl 2008). Dzieci wtedy cierpi na

zaniedbanie, przemoc, ataki, symbiotyczne zagarnicia i seksualne naduycia.

W ekstremalnych przypadkach dzieci s zabijane. Z traum wizi, wzgldnie z

traum symbiotycznych, powstaj wtedy traumy systemu wizi, poniewa ludzie

w takich rodzinach mimo wszystko trzymaj si siebie symbiotycznie i nie

potrafi si od siebie oddzieli. Emocjonalne i duchowe pomieszanie

determinuje wtedy klimat panujcy w rodzinie i cignie si przez pokolenia

(Ruppert 2002).

Dotychczas klasyczna psychotraumatologia nie potrafi wyjani takich

psychiatrycznych zaburze jak cikie depresje, schizofrenie i urojenia

15

psychotyczne, poniewa z pozoru brakuje sytuacji traumatycznej. Wtedy wpada

si z powrotem w przestarzae schematy wyjaniania, ktre wyjaniaj takie

zaburzenia schorzeniami mzgu (Bering und Kamp 2009). W ten sposb

prbuje si uzasadni mao skuteczne leczenie psychofarmakologiczne.

Psychiatryczne zaburzenia staj si zrozumiae i daj si leczy z pomoc terapii

traumy tylko wtedy, gdy psychotraumatologia myli i analizuje

wielopokoleniowo, tzn. bierze pod uwag przenoszenie traumy w procesie

tworzenia wizi rodzice-dziecko a zwaszcza matka-dziecko,.

Przyjrzyjmy si teraz cytowanemu na pocztku przykadowi pani M.. Ona ma

racj, e oddzielenie tak maych dzieci od matki zasadniczo nie jest dobre dla

dzieci, poniewa dziecko dla zdrowego rozwoju potrzebuje kontaktu z matk.

Swojej wasnej choroby ona jednak nie rozpoznaje jako skutku traumatyzacji i

dlatego jej nie rozumie. Ta choroba przychodzi i odchodzi w niewyjaniony

sposb. Dlatego nie rozumie, e jej partnerstwo z powodu tej traumatyzacji jest

obcione i uwikane. Nie potrafi oceni niebezpieczestwa, e uwika swoje

dzieci w swoj traum, e niewiadomie ju mogo nastpi przeniesienie

traumatycznego wydarzenia na dzieci. Nie mona wykluczy, e jej m jest

uwikany we wasne lub rodzinne traumy. Kade z nich musiaoby najpierw

przyjrze si sobie, jeli dobro ich dzieci ley im na sercu. Wsparcie pani M. w

jej strategii przetrwania, polegajce na oskareniu innych z powodu

niewaciwego postpowania i ich bdnego nastawienia (np. jej ma, jego

babki lub urzdu ds. nieletnich) nie pomogoby ani jej ani jej dzieciom.

3 Poza chaosem i iluzj od ustawie rodzinnych do ustawie traumy

Traumy nie znikn ani na poziomie indywidualnym, ani na zbiorowym czy

globalnym. Nie mona ich ignorowa lub wypiera lub przezwycia przez

strategie obronne, ktre ywi si wzorcami przetrwania. Musz one zosta

16

przepracowane z pomoc zdrowych psychicznych struktur i zosta przyjte do

osobistego i spoecznego skarbca dowiadcze. Droga przepracowania traumy i

integracji jest na pocztku bolesna i pena lku. Dugofalowo jest ona niezwykle

opacalna, poniewa umoliwia uczenie si na gbokiej paszczynie i wyranie

wspiera odkrycie rzeczywistego sensu ycia i odrnianie tego, co wane od

tego, co niewane w yciu.

Proces przepracowywania traumy mona zgodnie z moimi dowiadczeniami

wesprze metod ustawie, a z powodu wielkiego potencjau tej metody mona

proces ten znacznie przyspieszy. Istot metody ustawieniowej jest

reprezentowanie osb i wewntrznych struktur przez osoby, ktre mog by

zupenie obce dla pacjenta. Wewntrzny stan osoby zostaje uchwycony przez

inn osob zgodnie z oczywist zasad z naukowego punktu widzenia:

instrument pomiarowy musi by adekwatny do zoonoci mierzonego

przedmiotu. A co mogoby by bardziej adekwatne dla psychicznej struktury

czowieka ni psychiczna struktura innego czowieka? Joachim Bauer wyranie

mwi to w odniesieniu do istnienia neuronw lustrzanych w ludzkim mzgu: Z

neurobiologicznego punktu widzenia istnieje wszelkie powody do przyjcia, e

aden aparat i adna metoda biochemiczna nigdy nie uchwyci emocjonalnego

stanu czowieka tak, jak to jest moliwe przez samego czowieka (Bauer 2005,

s. 51). Jeli si to waciwie rozpozna i zinterpretuje, w kadym ustawieniu

rodzinnym wychodzi na jaw zjawisko midzypokoleniowego przenoszenia

traum. Po to, eby skutecznie pracowa psychoterapeutycznie i rozwizywa

traumatyzacje i symbiotyczne uwikania, trzeba jednak koniecznie zmieni

dotychczasowy sposb postpowania przy ustawieniach rodzinnych.

Poniewa straumatyzowany pacjent lub kto, kto jest uwikany w traum

swoich rodzicw, ma w sobie zarwno straumatyzowane czci i czci

suce przetrwaniu, powstaje pytanie, kto tu waciwie ustawia? Z ktrej

czci pochodzi sprawa, ktr pacjent chce ustawi? Ktra cz w osobie

17

chciaaby co zmieni, ktra nie? Z definicji zdrowe czci chc czego

innego ni czci suce przetrwaniu. Gdy sprawa pochodzi ze zdrowych

czci, wtedy z reguy pacjent chce przyjrze si temu, co si

rzeczywicie wydarzyo, natomiast czci suce przetrwaniu tego nie

chc, poniewa istnieje niebezpieczestwo, e nie bd funkcjonoway

mechanizmy dysocjacyjne przez nie wytworzone. One chc nadal

wyklucza straumatyzowane czci ze wiadomoci, podczas gdy

straumatyzowane czci chc ostatecznie by zobaczone i zrozumiane.

Przedstawiciele dlatego nie reprezentuj osoby w caoci, lecz zawsze

tylko okrelon jej cz. Jeli od razu nie ustali si, ktry aspekt pacjenta

ma reprezentowa przedstawiciel, wtedy przedstawiciel mimowolnie i

niewiadomie bdzie przyjmowa to, co pacjent take mimowolnie i

niewiadomie wysya ze swoich rnych aspektw osobowoci. W

tradycyjnych ustawieniach jedna osoba = jeden przedstawiciel

obserwuje si, jak przedstawiciele mimowolnie przeskakuj midzy

rnymi stanami pacjenta.

Podobnie rzecz ma si z osobami z systemu wizi. Rwnie u nich

przydaje si jasne nazwanie i odrnia rnych aspektw, ktre s

ustawiane. To wielka rnica, czy np. matka jest reprezentowana w jej

strategii przetrwania czy te w jej straumatyzowanej czci, czy w jej

zdrowych strukturach. Sprawca naduycia stanie si np. dla pacjentki

lepiej zrozumiay, gdy zobaczy ona, e obok swojej czci sprawcy

posiada on te czci osobowoci, ktre wydaj si normalne.

Celem ustawienia nie jest przede wszystkim zmiana struktury relacji na

zewntrz (czy wrcz skonstruowanie przez ustawienie szczliwego

wiata), lecz zmiana reprezentacji tych struktur we wntrzu pacjenta. Do

tego pacjent musi zosta odpowiednio zmotywowany i przygotowany,

eby mg skierowa uwag na swoje wasne wewntrzne struktury i nie

da odwrci sobie uwagi przez symbiotyczne uwikane wzorce relacji w

18

swojej rodzinie, rozpozna swoj dysocjacj i co przeciw temu

przedsiwzi. Musi by w stanie zrezygnowa z iluzji, e moe osign

bezpieczn wi ze straumatyzowanymi rodzicami lub e moe ich

uratowa swoim zaangaowaniem.

W odniesieniu do aspektw pacjenta, ktre s symbiotycznie uwikane z

aspektami straumatyzowanymi i sucymi przetrwaniu u jego rodzicw i

przodkw, oznacza to ostatecznie, e trzeba je puci, zostawi za sob.

Do tego musi u pacjenta zosta stworzona jasna wiadomo, e z jednej

strony w swej dziecicej potrzebie bezpiecznej i dajcej oparcie wizi

chwyta si struktur straumatyzowanych i sucych przeyciu u swoich

rodzicw, z drugiej za strony rodzice trzymaj go swoimi strategiami

przetrwania, eby nie musie si konfrontowa ze swoj wasnymi

traumami. Pacjent musi nauczy si rozumie, e dopki wewntrznie nie

puci i sam si nie uwolni, rwnie jego rodzice nie zwolni go z

obowizku stabilizowania ich psychicznie.

Traumy, ktre si wydarzyy, musz wyj na jaw w ustawieniu i by

zrozumiane w ich doniosoci, zarwno traumy przeyte przez siebie jak

te traumy rodzicw, dziadkw a czasami pradziadkw.

Poniewa przy konfrontacji z traum natychmiast uruchamiane s

mechanizmy ochronne, musz one w caym procesie ustawieniowym

zosta rozpoznane, zrozumiane i uszanowane w ich znaczeniu.

Zrozumienie powodu powstania mechanizmw obronnych rozbraja je i

pozwala je bada.

Istotne jest to, e dziki procesowi ustawieniowemu i przez wsparcie

prowadzcego ustawienie i przedstawiciela, ktry reprezentuje jego

zdrowe struktury, pacjent moe wzmocni swoje wasne zdrowe

struktury.

Wzmocnienie zdrowych aspektw musi by celem caego procesu

terapeutycznego, aeby staa si moliwa konfrontacja ze

19

straumatyzowanymi aspektami i eby bya do wytrzymania, bez

retraumatyzowania pacjenta.

Z tych powodw z czasem zmieniem moj terapeutyczn prac za pomoc

ustawie. Najpierw przeszedem przez etap, w ktrym praca ustawieniowa

umoliwia mi bardziej zasadnicze rozumienie zoonoci psychicznych

procesw w relacjach rodzinnych. Dlatego robiem ustawienia z bardzo wieloma

przedstawicielami rnych osb i przez wiele pokole. Pniej zoono

ustawie jeszcze bardziej wzrosa z powodu rnicowania aspektw

osobowoci. Z wszystkimi tymi wgldami w gowie, ktre pozwoliy mi

zobaczy niesamowite bogactwo psychicznych dynamik i najrniejszych

obrazw symptomw, udao mi si w kocu moj prac znw zogniskowa.

W swojej specyficznej sytuacji pacjent moe zosta doprowadzony do podjcia

koniecznych i sensownych krokw terapeutycznych. Temu suy przede

wszystkim sprawa, z ktr pacjent przychodzi na ustawienie. Ta sprawa jest

decydujcym punktem kadego ustawienia traumy. Sprawa pokazuje, w ktrej

czci pacjent si w danym momencie znajduje, co umoliwiaj zdrowe aspekty,

a czego mechanizmy ochronne nie dopuszczaj z obawy przed konfrontacj z

traum. Dlatego w rozmowie przed ustawieniem staram si zbada stosunek

midzy rnymi czciami pacjenta i wesprze pacjenta przy formuowaniu

moliwie daleko idcej sprawy. Nastpnie prosz pacjenta, eby wybra

przedstawiciela dla sprawy i ustawi go. Pacjent, w przeciwiestwie do

wczeniejszej procedury, nie wycofuje si do grupy obserwujcej ustawienie.

Pozostaje od razu w ustawieniu i konfrontuje si z przedstawicielem, ktrego

wanie wybra na swoj spraw. Ze spotkania z samym sob staje si jasne, w

ktrej czci struktury znajduje si przedstawiciel reprezentujcy spraw

pacjenta czy chodzi o aspekt przetrwania, czy o straumatyzowany aspekt, czy

te spawa pochodzi ze zdrowej struktury. Typowe dla traum symbiotycznych

20

jest to, e przedstawiciel reprezentujcy spraw okazuje si osob, ktra nie jest

klientem, nawet jeli mu si wydaje, e to jest on sam.

Z reguy okazuje si przy tym postpowaniu (zwaszcza wtedy, gdy pacjent stoi

na pocztku procesu terapeutycznego), e w jego sprawie dziaaj liczne

mechanizmy obronne. Przez moj interwencj utrzymuj klienta w konfrontacji

z jego spraw. Kady nastpny krok w ustawieniu zaley od tego, jak ksztatuje

si ta konfrontacja. Dalsze osoby wzgl. aspekty osb s dostawiane tylko

wyjtkowo, jeli jest to pomocne ze wzgldu na spraw pacjenta. Dlatego

przebieg ustawienia jest inny, jeli sprawa rozwija si wyranie ku zdrowym

czciom, a zupenie inny jeli si pokazuje, e pacjent jeszcze bardzo mocno

jest opanowany przez swoje mechanizmy obronne i bardzo si boi dalszego

emocjonalnego otwarcia. W pierwszym przypadku s moliwe szybkie

zasadnicze zmiany, traumy staj si widoczne, mog zosta zrozumiane i

przyporzdkowane. W drugim przypadku pacjent zyskuje lepsze rozumienie

swojej wasnej wewntrznej struktury, rozpoznaje - by moe po raz pierwszy

swoje rozsczepienie i zyskuje przez jasne nazwanie swoich mechanizmw

obronnych pierwsz moliwo, przeycia ich z metapozycji. Dziki temu

zdrowe struktury zostaj wzmocnione w stosunku do struktur przetrwania.

Pacjent otrzymuje wyranie wskazwki, dokd moe prowadzi dalsza droga

terapeutyczna, jeli bdzie chcia gbokiego rozwizania swoich problemw.

Wola zmiany musi postawi na pierwszym miejscu wol zakoczenia traumy

we wasnej duszy oraz uwolnienie si z symbiotycznego uwikania. Wtedy udaje

si wewntrzne uzdrowienie.

Koczcy przykad pacjentki moe pokae wyraniej, dlaczego wanie przy

traumach wizi i systemu wizi klasyczne ustawienia rodzinne, ktre s

nakierowane zasadniczo na pojednanie z rodzicami, mog nie prowadzi do

rozwizania psychicznych dolegliwoci u pacjentw, w wrcz nios z sob

niebezpieczestwo wzmocnienia symbiotycznych uwika lub wrcz

21

retraumatyzowania pacjentw. Pani D. miaa za sob ju odysej terapii i

pobytw w szpitalach, a dziki ustawieniu traumy poczynia postpy w

procesie uzdrowienia. Tak o tym pisze: Robiam te wiele ustawie

klasycznych, poniewa systemowe podejcie jako takie wydawao si sensowne.

Dzi wiem, e klasyczna forma wci cofaa mnie do mojego systemu

rodzinnego i z tego powodu nie mogo nastpi rzeczywiste uzdrowienie. Co do

tego faktu nie mam najmniejszych wtpliwoci po moich bolesnych

dowiadczeniach! Ani klasyczne ustawienia rodzinne ani inne formy terapii nie

uwzgldniy, e straumatyzowany czowiek yje z dysocjacjami, bez ktrych nie

mgby przey, ktre jednak znw musz zosta zintegrowane, eby znw sta

si rzeczywicie ywym czowiekiem, eby mc rzeczywicie wyzdrowie.

Przekonaam si, e terapeuci i terapeutki tylko tak daleko mog pomc, jak

daleko sami zaszli. I nie raz przekonaam si, e broni si oni przed

konfrontacj i spotkaniem z traumami, gdy nie pracowali nad swoimi wasnymi

traumami. Ale wanie do pracy z traum jest niezbdne, eby zaufanie do

terapeuty nie doznao adnej skazy przez jego opr przed prawd. Bo to spycha

pacjenta z powrotem do traumy. Terapeuci musz stawi czoa prawdzie i mc

j powiadczy, musz sami by prawdziwi. Ja miaam wroga we wasnym

systemie, on by grony dla ycia! Cudem tylko sama nie zwariowaam.

Uchronia mnie moja wojownicza natura i moje zdolnoci analityczne. Nie

nienawidz ju moich rodzicw. Jednak jeli musz si przed czym chroni, to

przed nimi. Kade spotkanie, kady kontakt z nimi, a pniej z moim

rodzestwem negujcym wszystko, cho sami doznali tego samego, byo tylko

nowym zranieniem. Po kadym kontakcie przychodziy cikie ataki migreny,

ktre czsto wymagay interwencji lekarza. yj z tym, e nie mam ju rodziny,

poniewa tak naprawd nie miaam jej nigdy! Nie ma porzdkw mioci w

rodzinie, gdzie panuje tylko naduycia i przemoc. Od mojego pierwszego

ustawienia traumy mog y bez strasznych blw. Dalsze ustawienia traumy

przyniosy mi jeszcze wicej jasnoci i uzdrowienia.

22

Dowiadczenia z ustawieniami traumy pokazuj mi generalnie: dopiero gdy uda

si porzuci iluzj emocjonalnego dotarcia do wasnych straumatyzowanych

rodzicw, ludzie dochodz do swoich wasnych uczu, a tym samym w kocu

te do siebie samych. Na pocztku napawa to strachem, ale w kocu przynosi

trwa wewntrzn wolno i rado ycia.

by Franz Ruppert 2009

for the Polish translation by Zenon Mazurczak 2009

23

Literatur

Bauer, J. (2005). Warum ich fhle, was du fhlst. Intuitive Kommunikation und das

Geheimnis der Spiegelneurone. Hamburg: Hoffmann und Campe Verlag.

Bering, R. & Kamp, M. (2009). Zur Indikation und Kontraindikation von hochpotenten

Neuroleptika beim psychotischen Verlaufstyp von Traumafolgestrungen. Zeitschrift fr

Psychotraumatologie, Psychotherapiewissenschaft, Psychologische Medizin, 3, s. 37-46.

Bowlby, J. (2006a). Bindung. Mnchen: Reinhardt Verlag. (Attachment and Loss:

Attachment v.1).

Bowlby, J. (2006b). Trennung. Mnchen: Reinhardt Verlag. (Attachment and Loss:

Separation - Anxiety and Anger v.2)

Bowlby, J. (2006c). Verlust. Mnchen: Reinhardt Verlag. (Attachment and Loss: Loss

Volume 3)

Brisch, K. H. (1999). Bindungsstrungen. Von der Bindungstheorie zur Therapie. Stuttgart:

Klett-Cotta Verlag.

Fischer, G. & Riedesser, P. (1998). Lehrbuch der Psychotraumatologie. Mnchen: Reinhardt

Verlag.

Fischer, G. (2000). Mehrdimensionale Psychodynamische Traumatherapie MPTT. Manual

zur Behandlung psychotraumatischer Strungen. Heidelberg: Asanger Verlag.

Fischer, G. (2005). Konflikt, Paradox und Widerspruch. Fr eine dialektische Psychoanalyse.

Krning: Asanger Verlag.

Grossmann, K. & Grossmann, K.E. (2004). Bindungen das Gefge psychischer Sicherheit.

Stuttgart; Klett-Cotta Verlag.

Hellinger, B. (1994) Ordnungen der Liebe. Mnchen: Ksel Verlag.

Herman, J. (2003). Die Narben der Gewalt. Traumatische Erfahrungen verstehen und

berwinden. Paderborn: Junfermann Verlag. (Trauma and Recovery)

24

Huber, M. (1998). Multiple Persnlichkeiten. berlebende extremer Gewalt. Frankfurt/M.:

Fischer Taschenbuch Verlag.

Huber, M. (2003). Trauma und die Folgen. Trauma und Traumabehandlung, Teil 1.

Paderborn: Junfermann Verlag.

Peichl, J. (2008). Destruktive Paarbeziehungen. Das Trauma intimer Gewalt. Stuttgart: Klett-

Cotta Verlag.

Putnam, F. W. (2003). Diagnose und Behandlung der dissoziativen Identittsstrung.

Paderborn: Junfermann Verlag. (Diagnosis and Treatment of Multiple Personality

Disorder)

Riedesser, P. (2004). Traumatisierung bei Kindern Entwicklungslinien der Diagnostik und

Therapie. Zeitschift fr Psychotraumatologie und Psychologische Medizin, 4, 5-6.

Ruppert, F. (2001). Berufliche Beziehungswelten. Das Aufstellen von Arbeitsbeziehungen in

Theorie und Praxis. Heidelberg: Carl-Auer-Systeme Verlag.

Ruppert, F. (2002). Verwirrte Seelen. Der verborgene Sinn von Psychosen. Grundzge einer

systemischen Psychotraumatologie. Mnchen: Ksel Verlag.

Ruppert, F. (2005). Trauma, Bindung und Familienstellen. Seelische Verletzungen verstehen

und heilen. Stuttgart: Pfeiffer bei Klett-Cotta.

Ruppert, F. (2007). Seelische Spaltung und innere Heilung. Traumatische Erfahrungen

integrieren. Stuttgart: Klett-Cotta Verlag.

Ruppert, F. (2010). Symbiose und Autonomie. Liebesillusionene, Liebeswahn und Liebe

jenseits von Trauma. Stuttgart: Klett-Cotta Verlag. (w przygotowaniu)

Schwartz, R. C. (2004). Systemische Therapie mit der inneren Familie. Stuttgart: Pfeiffer

Verlag.

Watkins, J.G. & Watkins, H.H. (2003). Ego-States. Theorie und Therapie. Heidelberg: Carl-

Auer-Systeme Verlag. (Ego States: Theory and Therapy)

Weber, G. (Hg.) (1998). Praxis des Familien-Stellens. Beitrge zu systemischen Lsungen

nach Bert Hellinger. Heidelberg: Carl-Auer-Systeme Verlag.

25

Autor

Prof. Dr. Franz Ruppert

Professor fr Psychologie an der

Katholischen Stiftungsfachhochschule Mnchen

Psychologischer Psychotherapeut

Preysingstr. 83

81667 Mnchen

Tel. 089 43651473

Mail: [email protected]

www.franz-ruppert.de