Summary of Litwa i Napoleon

Click here to load reader

download Summary of Litwa i Napoleon

of 52

  • date post

    24-Jul-2015
  • Category

    Documents

  • view

    410
  • download

    2

Embed Size (px)

Transcript of Summary of Litwa i Napoleon

2

Wstp

NR 2589

4

Wstp Redaktor serii: Historia

Sylwester Fertacz

Recenzenci

Wadysaw Zajewski Andrzej B. Zakrzewski

Okadka Oficer 17. puku uanw litewskich z 1812 r. (Autor: Samanta Gliska), Panorama Wilna (Autor: Micha Andriolli), Napoleon Bonaparte (Autor nieznany), Rekonstrukcja czapki podoficera 19. puku piechoty litewskiej (ze zbiorw Heleny Soni i Tomasza Kwiatkowskich) Strona tytuowa Pogo litewska z 1812 r. (element z klamry pasa uanw litewskich) Wyklejki Przejcie Niemna przez Wielk Armi w 1812 r.; Napoleon u bram Moskwy w 1812 r.; Berezyna 1812 r.; Odwrt 1812 r. (Autor: Richard Knoetel) Czci Pierwsza: piecz stemplowa rosyjska z 1807 r. Druga: piecz podprefektury powiatu zawilejskiego z 1812 r. Trzecia: piecz 17. puku uanw litewskich z 1812 r. Ilustracje ze zbiorw Autora

Redaktor

Magorzata PogdekProjekt okadki i opracowanie graficzne

ISSN 0208-6336 ISBN 978-83-226-1748-9 Wydawca Wydawnictwo Uniwersytetu lskiego ul. Bankowa 12B, 40-007 Katowice www.wydawnictwo.us.edu.pl e-mail: wydawus@us.edu.plWydanie I. Nakad: 300 + 50 egz. Ark. druk. 49,5 + wklejki. Ark. wyd. 64,0. Przekazano do amania w styczniu 2008 r. Podpisano do druku w marcu 2008 r. Papier offset. kl. III, 80 g Cena 109 z amanie: Pracownia Skadu Komputerowego Wydawnictwa Uniwersytetu lskiego Druk i oprawa: ul. Emerytalna 17c/48, 40-729 Katowice

Paulina Tomaszewska-CiepyRedaktor techniczny

Barbara ArenhvelKorektor

Agnieszka Plutecka

Copyright 2008 by Wydawnictwo Uniwersytetu lskiego Wszelkie prawa zastrzeone

Wstp

5

Spis treci

Wstp .

.

.

.

.

. .

. .

. .

. .

. .

. .

. .

. .

. .

. .

. .

. .

7 17

Prolog

Litwa w 1807 roku .

Cz I

Litwa midzy Aleksandrem i NapoleonemRozdzia 1

Litwa w rosyjskich i we francuskich przygotowaniach do wojny 1812 roku . . . . . . . . . . . . . . .Rozdzia 2

53 170

Wkroczenie Wielkiej Armii na Litw

.

.

.

.

.

.

.

.

C z II

Wadze Litwy w 1812 rokuRozdzia 1

Napoleon a powoanie wadz litewskich w 1812 rokuRozdzia 2

.

.

.

261 347

Funkcjonowanie wadz napoleoskich na Litwie w 1812 roku .

6

Spis treci

C z III

Wysiek wojenny Litwy w 1812 rokuRozdzia 1

Wysiek aprowizacyjny i finansowy Litwy na rzecz Napoleona w wojnie 1812 roku . . . . . . . . . . . . .Rozdzia 2

425 480 625 717 727 729 731 757 785 789

Organizacja armii litewskiej w 1812 roku.Epilog

. . .

. . .

. . .

. . . . . . . . .

. . . . . . . . .

. . . . . . . . .

Odwrt Wielkiej Armii z Litwy . Zakoczenie . . . . . .

. .

. .

. .

Wykaz okrele miar i wag przywoanych w pracy . Wykaz skrtw Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Indeks osobowy .Rsum

.

Summary

. .

. .

. .

Wstp

7

Wstp

boko w nasz wiadomo zapady wersy z narodowej epopei Pan Tadeusz, ktrymi Adam Mickiewicz rozpoczyna jedenast ksig, zatytuowan Rok 1812: O roku w! Kto ciebie widzia w naszym kraju, Ciebie lud zowie dotd rokiem urodzaju, A onierz rokiem wojny; dotd lubi starzy O tobie baja, dotd pie o tobie marzy. Wczeniejsze ksigi dziea Adama Mickiewicza ukazuj oczekiwanie Litwy na swego zbawc, Wielkiego Napoleona, pod ktrego sztandarami Litwini gromadnie stanliby do walki z zaborc. Jest faktem, e rozpoczynajc kampani 1812 r., cesarz Francuzw ogosi drug wojn polsk i niewtpliwie w roku tym Polacy i Litwini byli najblisi moliwoci odbudowy Krlestwa Polskiego w caej epoce rozbiorowej. W przededniu wojny Ksistwo Warszawskie, zalek odrodzonej ojczyzny, wystawio prawie 90-tysiczn armi, ktra wyruszya do walki przeciwko Rosji w szeregach Wielkiej Armii, skadajcej si z wojsk narodw prawie caej Europy. Wyrazem nadziei mieszkacw Ksistwa Warszawskiego i Litwy byo ogoszenie w Warszawie Konfederacji Generalnej Krlestwa Polskiego. Miar zaangaowania Litwy w walk o niepodlego mia by jej wysiek zbrojny w tej wojnie. Historycy od dawna tocz spr o postawy Litwinw w epoce napoleoskiej, a pytania o to, czy Litwa stana na wysokoci oczekiwa Napoleona, i o motywy zachowa tych wszystkich, ktrzy uchylili si od czynu lub jawnie stanli po stronie cara Aleksandra, wci nie

G

8

Wstp

znalazy penej odpowiedzi. Poza dyskusj jest fakt, e mieszkacy dawnego Wielkiego Ksistwa Litewskiego brali aktywny udzia we wszystkich prbach powstaczych po trzecim rozbiorze Rzeczypospolitej. Wstpowali w szeregi Legionw Polskich. Bili si o odzyskanie ojczyzny pod sztandarami Francji, a od 1806 r. w pukach armii Ksistwa Warszawskiego. Na podstawie dotychczasowych ustale historykw nadal jednak oskara si Litwinw o niech do wysiku wojennego w roku 1812, pamitajc o sowach Napoleona wypowiedzianych w pierwszych dniach pobytu w Wilnie, a zapisanych przez Armanda Caulaincourta: Polacy tutaj nie s tacy jak w Warszawie. Konfrontuje si ten brak patriotyzmu spoeczestwa litewskiego z wysikiem zbrojnym Wielkopolan i Mazowszan w 1806/1807 r. i mieszkacw Galicji w 1809 r. Niewtpliwie wydarzenia z 1812 r. pozostawiy gboki lad w wiadomoci Litwinw. Odwoujc si do tej daty z historii Litwy, Gabriela Puzynina pisaa: Dugo, bardzo dugo wspominano rok 1812-ty. On by treci rozmw i tem ycia kadej rodziny. Anegdotami z 1812-go roku koysano mode pokolenie, bo rok w, jakby bogini o dwch przeciwnych licach, mia pocztek uroczy jak nadzieja, a koniec mrony jak rozczarowanie. W kadej niemal rodzinie kto nosi t dat wypisan w sercu krwawemi literami sieroctwa lub nakrelon na czole paaszem. Tkwia ona w ramieniu z kul, budzc si na kad zmian powietrza. Stukaa drewnian nog: wiecia na piersiach w ksztacie krzya, jako nagroda za waleczno!... A wdowy i matki dwigay j jak krzy paski na zgliszczach szczciach domowego! O! Tak, rok 1812-ty, gony w dziejach Europy, stanowi epok w naszym kraju, a w rozmowie wraca czsto, jak zwrotka piosenki, piewanej u ogniska1. Sowa te skaniaj do podjcia studiw pozwalajcych jak najpeniej ustali faktyczne zaangaowanie Litwy w wojn Napoleona z Rosj. Jednak kwesti podstawow przed dokonaniem ostatecznej oceny jest poznanie wszystkich uwarunkowa, jakie wpyway na realizacj przez Litwinw obowizku aprowizacji oddziaw Wielkiej Armii i organizacj wasnych si zbrojnych, ktre powinny stan do walki z armi Aleksandra I. Zapenione magazyny miay uatwi Napoleonowi wygranie tej wojny, a nowo sformowane regimenty umoliwi Litwinom walk pod wasnymi sztandarami o niepodlego Krlestwa Polskiego. Jak potwierdzaj to przytoczone sowa Gabrieli Puzyniny, powicenie Litwinw w 1812 r. nie budzio wwczas (lata dwudzieste XIX w.) wtpliwoci, a pami o nim ya w wychowywanych na legendzie napoleoskiejG. P u z y n i n a: W Wilnie i w dworach litewskich. Pamitnik z lat 18151843. Wilno 1928, s. 12.1

Wstp

9

pokoleniach, ktre przystpiy do kolejnych walk o niepodlego w powstaniu listopadowym i w latach Wielkiej Emigracji. Obraz zgodny z tym wyobraeniem przela na karty Pana Tadeusza Adam Mickiewicz. Historycy wielokrotnie wypowiadali si na temat zaangaowania Litwy w kampani 1812 r., ale szczegowe studia nad tym zagadnieniem przeprowadzio zaledwie kilku z nich. Pierwszym badaczem interesujcych nas zagadnie by Janusz Iwaszkiewicz, autor wydanej w 1912 r. monografii Litwa w roku 1812. J. Iwaszkiewicz korzysta ze zbiorw dokumentw polskich oraz rosyjskich, przechowywanych wwczas w archiwach i bibliotekach Petersburga, cho z jednym z podstawowych zespow z aktami Komisji Administracyjnej Departamentu Wileskiego zapozna si pobienie, z racji trudnoci w dostpie. Istotn podstaw rdow jego pracy byy protokoy Komisji Rzdu Tymczasowego, wadzy wykonawczej Litwy w 1812 r. i akta niektrych z jej komitetw. J. Iwaszkiewicz, tak jak i kontynuatorzy jego bada, nie zna jednak dokumentw najwaniejszych dla dokonania oceny zaangaowania Litwy w wojn z Rosj: Komitetu Spraw Wewntrznych, Komitetu Wojskowego i Komitetu Skarbu. Uznawano, zgodnie z zapewnieniem przewodniczcego Komitetu Wojskowego, e zostay one zniszczone w grudniu 1812 r., poniewa stajc po stronie Napoleona jako poddani Aleksandra I, stawali si Litwini w oczach Rosjan zdrajcami i wszelkie dowody zaangaowania mieszkacw kraju w wojn w chwili klski zostay zniszczone, by nie mogy sta si podstaw do represji ze strony wadz carskich. J. Iwaszkiewicz korzysta rwnie szeroko z wczesnych wydawnictw rdowych i literatury. Na ich podstawie zarysowa obraz Litwy w epoce napoleoskiej, stwierdzajc, e w okresie przed wojn 1812 r. nastrj panujcy na Litwie nie by przychylny rzdowi rosyjskiemu. Wzrok kierowano na Zachd, stamtd oczekujc wybawienia. Odrzucajc wyniki wczesnych bada S. Smolki, J. Iwaszkiewicz uwaa z jednej strony, e Litwini nie wsparli idei autonomii kraju w zwizku z Rosj, z drugiej strony zwraca uwag na negatywne skutki dziaa M.K. Ogiskiego ujawniajce si podczas kampanii 1812 r., kiedy Litwini wykazali mao zaangaowania po stronie Napoleona. W efekcie wysiek wojenny Litwy by w jego ocenie niewystarczajcy. W armii litewskiej korpus oficerski by nader smutnie reprezentowany, a materia onierski tych pukw by te niewietny. To z kolei odbijao si fatalnie na sprawnoci bojowej tych pukw, ktre byy le ubrane, le wywiczone, le odywione, skutkiem zego urzdzenia intendentury, gotowe kadej chwili do dezercji, czego niejednokrotnie zdarzay si wypadki, a co najgorsza, pozbawione ducha bojowego. Negatywna ocena zaangaowania Litwy w wojn z Rosj na dugie lata utrwalia pogld o chodzie, z jakim mieszkacy wschod-

10

Wstp

nich obszarw przyjli Napoleona, oraz o ich niechci do poniesienia