Stan finansów publicznych, stabilność makroekonomiczna, .Spis treści: I. Stan finansów...

download Stan finansów publicznych, stabilność makroekonomiczna, .Spis treści: I. Stan finansów publicznych

of 42

  • date post

    28-Feb-2019
  • Category

    Documents

  • view

    212
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of Stan finansów publicznych, stabilność makroekonomiczna, .Spis treści: I. Stan finansów...

Stan finansw publicznych,

stabilno makroekonomiczna,

wzrost gospodarki*

Leszek Balcerowicz

Szkoa Gwna Handlowa w Warszawie

Forum Obywatelskiego Rozwoju

Krakw, 3 lutego 2012 r.

*Jestem wdziczny za pomoc przy przygotowaniu niniejszej prezentacji Magdzie Cikowicz, Andrzejowi Rzocy, Aleksandrowi aszkowi, Marcinowi Bryczowi, Andrzejowi Jdrzejowiczowi, Markowi Radzikowskiemu i Lechowi Kalinie.

1

Spis treci:

I. Stan finansw publicznych

II. Finanse publiczne jako systematyczny hamulec wzrostu gospodarczego

III. Kryzysy (obejmujce kryzysy fiskalne)

IV. Nastpstwa kryzysw finansowych i fiskalnych: dotychczasowe dowiadczenia

V. Banki centralne, dug publiczny, inflacja

VI. Konsolidacja fiskalna / Reformy

VII. Jakie s strukturalne problemy w strefie euro? Jakie s rozwizania?

VIII.Konieczne reformy

2

I. Stan finansw publicznych

3

I.1. Stosowane wskaniki

Wydatki Podatki Deficyt(Nadwyka) Jawny dug publiczny Kluczowym czynnikiem s wydatki, a w szczeglnoci transfery spoeczne

Wykres 1 . Wydatki publiczne ogem jako procent PKB

rdo: V. Tanzi, L. Schulknecht, Public spending in 20th century, Cambridge University Press 2000; World Economic Database

Wykres 2. Wydatki socjalne (rzeczowe i gotwkowe) jako procent PKB

rdo: Prace magisterskie na temat rozwoju pastw dobrobytu Magdy Cikowicz, Jarosawa Kantorowicza, Piotra Pkay, Wiktorii Rak, Seweryna Szwarockiego.

1913 1920 1937 1960 1980 1990 2000 2007

Francja 17,0 27,6 29,0 34,6 46,1 49,8 51,6 52,3

Niemcy 14,8 25,0 34,1 32,4 47,9 45,1 45,1 43,6

Wochy 17,1 30,1 31,1 30,1 42,1 53,4 46,2 47,9

Wlk. Brytania 12,7 26,2 30,0 32,2 43,0 39,9 39,0 44,2

USA 7,5 12,1 19,7 27,0 31,4 32,8 34,5 36,6

1913 1920 1937 1960 1980 1990 2000 2007

France 1,2 3,7 13,7 26,1 29,3 32,0 32,0

Germany 21,1 30,4 27,6 31,8 28,9

Italy 2,2 3,3 16,4 25,4 28,4 29,6 31,5*

UK 7,1 10,5 15,3 22,9 24,7 26,3 29,9

USA 8,6 9,7 18,1 18,4 19,6 21,4

4

I.2. Konwencjonalne wskaniki nie daj penego obrazu stanu finansw publicznych,

pomijaj bowiem ukryte zobowizania (dugi)

1.1 Zobowizania jawne (dugi) kontra

2. 1 Majtek publiczny

1.2 Zobowizania ukryte (obietnice ustawowe, gwnie wiadczenia socjalne)

2.2 Przysze podatki

starzenie si spoeczestwa

5

W praktycznie wszystkich krajach rozwinitych istnieje znaczca nierwnowaga pomidzy aktualn

wartoci elementw 1.1 i 1.2 a wartoci elementw 2.1 i 2.2

Istniejce wyjcia z sytuacji (dobre i ze): 1. Prywatyzacja pastwowego majtku w celu zmniejszenia poziomu jawnego dugu publicznego 2. Wprowadzenie reform, ktre spowodowayby:

zmniejszenie poziomu ukrytych zobowiza (reformowanie pastwa socjalnego) przyspieszenie wzrostu gospodarczego

3. Podwyszanie podatkw wywoa skutek przeciwny do zamierzonego, gdy ju teraz stosunek podatkw do PKB jest wysoki. Dalsze znaczce podwyki opodatkowania zagroziyby wzrostowi gospodarczemu. 4. Zmniejszenie jawnych zobowiza:

w sposb jawny (restrukturyzacja dugu) w sposb ukryty (inflacja) moliwy tylko w przypadku dugu denominowanego w walucie krajowej.

I.3. Dwa rodzaje zej polityki budetowej

1. Finanse publiczne jako systematyczny hamulec wzrostu gospodarczego

2. Finanse publiczne jako rdo zaamania wzrostu gospodarczego (kryzysw)

6

II. Finanse publiczne jako systematyczny hamulec wzrostu gospodarczego (skutek przerostu i zej struktury pastwa socjalnego [welfare state WS])

7

Efekty funkcjonowania pastwa socjalnego (PS) (effects of the welfare state, Ews = E (WS; E)) Poniewa pastwo socjalne jest zoon zmienn instytucjonaln, efekty jego funkcjonowania zale

od stanu tej zmiennej tzn. od jego wielkoci i struktury. Naley pamita, e struktura ma wpyw na wielko.

Efekty PS zale rwnie od otoczenia, w jakim pastwo socjalne dziaa, np. model duski przeniesiony do Stanw Zjednoczonych zakoczyby si duo wikszym bezrobociem ni w Danii, w zwizku z szybszym wzrostem poday pracy w Stanach Zjednoczonych. Modele powinny by porwnywane w tych samych warunkach.

Cztery zjawiska wi si z funkcjonowaniem duych i le skonstruowanych pastw socjalnych:

1. zaburzenie bodcw oddziaujcych na jednostki - a w rezultacie zaburzenie ich zachowa (np. skonnoci do podejmowania pracy, poszukiwania zatrudnienia, oszczdzania);

2. zaburzenie zachowa prowadzi do zmniejszenia zdolnoci do pracy (histereza); 3. masowe zaburzenie zachowa powoduje zmiany norm spoecznych (np. etyki pracy, spjnoci

rodzin (A. Lindbeck, 2003)); 4. ekspansja pastwa socjalnego powoduje wypieranie istniejcych lub potencjalnych form

pozapastwowej pomocy spoecznej lub pomocy wzajemnej (szersze omwienie w dalszej czci prezentacji).

W rezultacie efektu wypierania, w wikszych pastwach socjalnych pozapastwowe mechanizmy

(zarwno te o charakterze rynkowym, jak i nierynkowym) s sabsze ni w maych PS. Wrd nastpstw funkcjonowania przeronitych pastw socjalnych s wic m.in. efekty wypierania niepastwowych mechanizmw.

1.

8

Wykres 3. Schemat analityczny

Rosnce transfery spoeczne

Wzrost opodatkowania

Rozrost regulacji socjalnych:

nadmierna ochrona miejsc pracy zbyt wysoka paca minimalna (przypadek Francji)

Zmniejszona dynamika wzrostu

gospodarczego

Wzrost dugotrwaego bezrobocia

Wolniejszy wzrost standardu ycia

Sabsza pozycja na arenie midzynarodowej

Ubstwo

Wykluczenie spoeczne

Skutki midzypokoleniowe

9

Sytuacja budetowa

pastwa

Inne konsekwencje funkcjonowania duych i le

skonstruowanych pastw socjalnych Wzrost nierwnoci spoecznych 1) Ofiarami wysokiego strukturalnego bezrobocia s kobiety i mode osoby

(OECD) 2) Silna ochrona miejsc pracy powoduje podzia na uprzywilejowanych

insiderw oraz dyskryminowanych outsiderw (dualny rynek pracy) 3) Transfery spoeczne w wielu krajach, szczeglnie Trzeciego wiata, s regresywne, tzn. trafiaj w duym stopniu do bogatych osb Ze adresowanie transferw spoecznych Szwecja - zasiki chorobowe: 1955: 12 dni/osoba/rok 2001: 32 dni/osoba/rok Niemcy - Sozialbetrug (oszustwa socjalne) Silna progresja podatkowa

Osabienie zacht do pracy Stymulowanie wzrostu szarej strefy i/lub osabienie mechanizmu podziau pracy w spoeczestwie (kosztowne usugi)

10

Rozrost pastwa socjalnego powoduje wypieranie

istniejcych lub potencjalnych form niepastwowej pomocy

spoecznej oraz pomocy wzajemnej.

Wielka Brytania -Friendly societies (towarzystwa pomocy wzajemnej) 1877: 2,8 mln czonkw 1897: 4,8 mln czonkw 1910: 6,6 mln czonkw - po 1948 r. znaczny spadek liczby zaangaowanych (P. Green, 1988) - wydatki na edukacj w Wielkiej Brytanii: 1833: 1 proc. dochodu narodowego 1920: 0,7 proc. dochodu narodowego (E. West, 1991)

Stany Zjednoczone Zmniejszenie publicznych wydatkw socjalnych pod koniec XIX wieku zbiego si ze wzrostem liczby inicjatyw niepastwowych.

1-procentowy wzrost w przeliczeniu na mieszkaca - federalnych wydatkw spoecznych na edukacj, opiek zdrowotn i pomoc spoeczn w latach 1950-70 doprowadzi do spadku rodkw przekazywanych na dziaalno charytatywn o 0,28 proc. (R.D. Roberts, 1984).

Transfery pomocy spoecznej, zasiki dla bezrobotnych, odszkodowania za wypadki przy pracy, a take wiadczenia z ubezpieczenia spoecznego ograniczyy transfery pienidzy i czasu pomidzy gospodarstwami domowymi (D. Lam, R. Schoeni, 1993).

11

Transfery spoeczne, sia robocza, oszczdnoci gospodarstw domowych

Wnioski: Publiczne transfery spoeczne zaburzaj ekonomiczne zachowania jednostek. Zasiki socjalne osabiaj zachty do pracy: wzrost ich wysokoci oraz okresu przysugiwania prowadzi do spadku poday pracy. Co wicej, publiczne transfery spoeczne wpywaj na skonno gospodarstw domowych do oszczdzania.

Giovanni Mastrobuoni, Labor Supply Effects of the Recent Social Security Benefit Cuts: Empirical Estimates Using Cohort Discontinuities, Princeton University CEPS Working Paper No. 136, 2006. Autor publikacji analizuje wpyw decyzji Kongresu Stanw Zjednoczonych o wydueniu Standardowego Wieku Emerytalnego (NRA) o 2 miesice rocznie na decyzje o przechodzeniu na emerytur. Analiza trzech kohort: 1938, 1939 i 1940 wskazuje, e rzeczywisty wiek przechodzenia na emerytur wzrs o skali wzrostu NRA

Gary V. Engelhardt; Anil Kumar, The Repeal of the Retirement Earnings Test and the Labor Supply of Older Men. Journal of Pension Economics and Finance, 1-22, 2009. Autorzy badaj wpyw zniesienia limitu zarobkw uprawniajcych do pobierania wiadcze emerytalnych w penym wymiarze dla osb wieku 65-69 lat na poda pracy starszych mczyzn. Model wykaza - w oparciu o serie danych z Health and Retirement Study z lat 1996-2004 - e likwidacja limitu zarobkw zwikszyaby poda pracy w badanej grupie wiekowej o 12-17 proc.

David Neumark, Elizabeth T. Powers, The Effects Of Changes In State SSI Supplements On Preretirement Labor Supply, Public Finance Review, vol. 33 (1 stycznia 2005), 3-35. W publikacji przeanalizowano wpyw hojnoci programu zapomg socjalnych (SSI) na poda siy roboczej osb w wieku 62-64 lata. Biorc pod uwag e wiadczenia s przyznawane w oparciu o kryteria dochodowe, tworz one bodce to ograniczenia lub zaniechania pracy przez osoby starsz