Spis rzeczy ważnych (Katalog zasobów lokalnych regionu Gór

Click here to load reader

  • date post

    11-Jan-2017
  • Category

    Documents

  • view

    224
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of Spis rzeczy ważnych (Katalog zasobów lokalnych regionu Gór

  • Sp

    iS r

    ze

    cz

    y w

    a

    ny

    ch

    Ka

    talog za

    sobw

    loka

    lny

    ch region

    u G

    r w

    itokrzy

    skich

    SpiS rzeczy wanych

    Katalog zasobw lokalnych regionu Gr witokrzyskich

  • Publikacja wspfinansowana przez Szwajcari w ramach szwajcarskiego programu wsppracy z nowymi krajami czonkowskimi Unii Europejskiej

    Program wykorzystania potencjau regionu dla jego aktywizacji i rozwoju

    Publikacj wydano w ramach programu Gry witokrzyskie nasz przyszoci. Program Gry witokrzyskie nasz przyszoci jest realizowany przez Orodek Promowania Przedsibiorczoci w Sandomierzu we wsppracy z Urzdem Marsza-kowskim Wojewdztwa witokrzyskiego, w ramach Szwajcarsko-Polskiego Progra-mu Wsppracy.

    SzwajcarSko-PolSki Program wSPPracy powsta na mocy umowy ramo-wej pomidzy Rzdem Rzeczypospolitej Polskiej oraz Szwajcarsk Rad Federaln. Zgodnie z zaoeniami umowy ramowej, realizacja Szwajcarsko-Polskiego Programu Wsppracy przyczyni si do zmniejszenia rnic spoeczno-gospodarczych pomidzy Polsk a bardziej zaawansowanymi pastwami rozszerzonej Unii Europejskiej oraz na obszarze Polski pomidzy dynamicznie rozwijajcymi si regionami a sabo rozwinity-mi obszarami peryferyjnymi, okrelonymi jako obszary tak zwanej koncentracji geogra-ficznej (wojewdztwa: lubelskie, podkarpackie, witokrzyskie, maopolskie). Ponadto, Szwajcarsko-Polski Program Wsppracy bdzie mia pozytywny wpyw na zacienianie wsppracy bilateralnej pomidzy Polsk a Szwajcari.

    ISBN 978-83-906121-3-5

  • SpiS rzeczy wanych

    Katalog zasobw lokalnych regionu Gr witokrzyskich

    Orodek Promowania Przedsibiorczoci

    Sandomierz 2012

  • str. 7charaKTerySTyKa reGiOnU OBJTeGO prOGraMeM

    str. 13KaTaLOG zaSOBw LOKaLnych

    str. 19KULTUrOwO-przyrODnicze zaSOBy reGiOnU MaTeriaLne zaSOBy KULTUrOwe str. 20

    SpOeczne zaSOBy KULTUrOwe str. 69

    DUchOwe zaSOBy KULTUrOwe str. 84

    zaSOBy KraJOBrazOwO-przyrODnicze str. 94

    str. 105zaKOczenie

    wanieJSza LiTeraTUra str. 108

    aUTOrzy zDJ str. 109

    SPIS TRECI

  • 5

    Wstp

    Katalog zasobw regionu Gr witokrzyskich zosta sporzdzony w ramach programu Gry witokrzyskie nasz przyszoci, realizowanego przez Orodek Pro-mowania Przedsibiorczoci we wsppracy z Urzdem Marszakowskim Wojewdztwa witokrzyskiego, a wspfinansowanego przez Szwajcari w ramach Szwajcarsko-Pol-skiego Programu Wsppracy z nowymi krajami czonkowskimi Unii Europejskiej. Pro-gram Gry witokrzyskie nasz przyszoci ma na celu wykorzystanie potencjau regionu na rzecz jego aktywizacji i rozwoju.

    Celem opracowanego katalogu jest identyfikacja zasobw lokalnych regionu Gr witokrzyskich rozumianych jako kulturowe dziedzictwo materialne, spoeczne, duchowe i przyrodnicze oraz ich upowszechnienie. Opisano tu wybrane zasoby lokal-ne, ktre mog by wykorzystane do rozwoju dziaalnoci gospodarczej, przy podejmo-waniu inicjatyw lokalnych oraz w celach edukacyjnych. Katalog zosta przygotowany w oparciu o literatur przedmiotu oraz przeprowadzone badania terenowe1. Podstaw dokonania wyboru stanowiy zebrane dane.

    Uywane w opracowaniu okrelenie region Gr witokrzyskich odnosi si do czterech powiatw objtych programem: kieleckiego (bez miasta Kielce), opatowskiego, ostrowieckiego (bez miasta Ostrowiec witokrzyski) oraz sandomierskiego.

    Zasoby lokalne oznaczaj wszystko, co znajduje si w naszym otoczeniu, co ksztatujemy, z czego korzystamy, co nam zapewnia utrzymanie, uatwia i upiksza y-cie i co jest dla nas inspiracj. Zasoby te czsto towarzysz nam od najmodszych lat i stanowi nasz potencja, nawet gdy sobie tego nie uwiadamiamy, bo wyrastajc w da-nym rodowisku przywyklimy do jego specyfiki. Wpisani jestemy w okrelon obycza-jowo, normy, wartoci, zwyczaje i tradycje oczywiste dla caej spoecznoci, w ktrej yjemy. Zasoby lokalne to take wszystko to, co odziedziczylimy po poprzednich po-koleniach, zbiorowa mdro i wiedza wynikajce z pilnej obserwacji surowej przyrody, koniecznoci mozolnego jej przeksztacania i oswajania, codziennej cikiej pracy, prak-tycznego wykorzystywania walorw natury.

    Nie jest atwe poczenie dorobku odchodzcego w przeszo wiata, w ktrym rytm ycia wyznacza roczny cykl cikiej pracy i obcowanie ze zmieniajc si przyrod, z potrzebami wspczesnego spoeczestwa. Jednak Gry witokrzyskie jeden z naj-pikniejszych regionw w kraju to kraina o niepowtarzalnych tradycjach i zasobach, i wanie tutaj maria starego z nowym jest moliwy i korzystny zarwno dla mieszka-cw, jak i turystw.

    W jaki sposb korzysta z zasobw regionu? Najwaniejszym warunkiem po-wodzenia jest autentyzm, czyli skupienie si na najbliszym otoczeniu, wsuchanie si w nie, zwrcenie uwagi na wane niegdy (lub nadal istotne) wartoci, signicie do miejscowych tradycji i bezporednie z nich korzystanie albo twrcze ich przeksztacenie w kontekcie odpowiadajcym wspczesnym potrzebom.

    Katalog ma suy wszystkim osobom, ktre zechc korzysta z niego, by czer-pa inspiracj do dziaalnoci gospodarczej i spoecznej oraz by pogbia wiedz o nie-powtarzalnych walorach regionu i moliwociach, jakie niesie ze sob signicie do do-robku poprzednich pokole.

    wSTP

    1) Badania terenowe przeprowadzia firma dra Andrzeja Kocioka LENS VISION. Wni-niejszej pracy wykorzystano opracowanie zbiorcze wynikw bada autorstwa Ireny Gody.

  • charaKTerySTyKa reGiOnU OBJTeGO prOGraMeM

    1. widok ze witego Krzya

  • 8

    Obszar objty programem Gry witokrzyskie nasz przyszoci stanowi powiaty: kielecki, opatowski, ostrowiecki i sandomierski, lece w pnocno-wschodniej czci wojewdztwa witokrzyskiego i zajmujce 4452 km2, co stanowi 38% powierzchni wo-jewdztwa.

    Powiat kielecki zajmuje 2247 km2 (19,19% powierzchni wojewdztwa) i jest najwikszym powiatem w wojewdztwie, a take najwikszym w Polsce. Powiat ten ley w centralnej czci wojewdztwa i ze wzgldu na uksztatowanie powierzchni stanowi trzon regionu witokrzyskiego. W skad powiatu kieleckiego wchodzi 19 gmin, w tym: 4 miejsko-wiejskie: Bodzentyn, Chciny, Chmielnik, Daleszyce, oraz 15 wiejskich: Bieliny, Grno, agw, opuszno, Masw, Miedziana Gra, Mniw, Morawica, Nowa Supia, Pie-koszw, Pierzchnica, Rakw, Sitkwka-Nowiny, Strawczyn i Zagnask.

    Powiat opatowski zajmuje 912 km2, a obejmuje 8 gmin: 2 miejsko-wiejskie: Opatw i Oarw, oraz 6 wiejskich: Bakowice, Iwaniska, Lipnik, Sadowie, Tarw i Woj-ciechowice. Powiat opatowski ley midzy wschodni czci Gr witokrzyskich a po-udniowo-wschodni czci Wyyny Ieckiej.

    Powiat ostrowiecki pooony jest w pnocno-wschodniej czci wojewdz-twa witokrzyskiego, zajmujc 616 km2. W skad powiatu wchodzi 6 gmin: miejska Ostrowiec witokrzyski, 2 miejsko-wiejskie: mielw i Kunw, oraz 3 wiejskie: Batw, Bodzechw i Waniw. Pod wzgldem fizyczno-geograficznym powiat usytuowany jest w malowniczej dolinie rzeki Kamiennej. Jego pnocn granic stanowi Przedgrze I-eckie, poudniow za Wyyna Sandomierska.

    Powiat sandomierski ley we wschodniej czci wojewdztwa witokrzy-skiego i zajmuje 676 km. Tworzy go 9 gmin: miejska Sandomierz, 2 miejsko-wiejskie: Koprzywnica i Zawichost, oraz 6 gmin wiejskich: Dwikozy, Klimontw, oniw, Obrazw, Samborzec, Wilczyce. Powiat sandomierski zajmuje gwnie wschodni cz lessowej Wyyny Sandomierskiej. W okolicach Uanowic i Konar powiat obejmuje poudniowo--wschodnie krace Gr witokrzyskich.

    Region objty programem jest bardzo zrnicowany pod wzgldem przyrodniczo--geograficznym. Naley take do terenw niezwykle urozmaiconych pod wzgldem budo-wy geologicznej. Na niewielkim obszarze mona tu znale skay powstajce w rodkowej Europie od pocztku ery paleozoicznej. Cech charakterystyczn tego terenu jest wyst-powanie na powierzchni ska reprezentujcych kolejne sekwencje uoenia warstw geolo-gicznych, co pozwala rekonstruowa zmiany rodowisk. Trzon Gr witokrzyskich zbu-dowany jest z rnych ska, w tym z najbardziej charakterystycznych ska wglanowych, ktre ksztatoway si w okresie od dolnego kambru (570 mln lat temu) do dolnego karbonu (325 mln lat temu). Charakterystycznym elementem s tu synne gooborza, czyli gigantycz-ne rumowiska skalne, bdce wielk osobliwoci tych gr. Wyyna Sandomierska pokryta jest grub warstw lessu, ktr poprzecinay dopywy Wisy i Kamiennej oraz gbokie w-wozy i parowy. Ciekawe formy tworz rwnie gbokie kamienioomy i wysokie hady odpa-dw powstae na skutek odkrywkowej eksploatacji kopalin, a podziw budz twory krasowe, takie jak wikszo z ponad 130 jaski odnalezionych w Grach witokrzyskich.

    Region Gr witokrzyskich jest te zrnicowany pod wzgldem klimatycznym oraz ma gst sie rzeczn. W przeszoci sia spadku wody rzek witokrzyskich wyko-rzystywana bya do napdzania urzdze przemysowych. Rzekom region zawdzicza dodatkowe walory krajobrazowe, gdy niektre z nich tworz malownicze przeomy. Wanym zasobem opisywanych ziem s rwnie doskonaej jakoci cieki podziemne, ktre stanowi gwne rdo zaopatrzenia ludnoci w wod.

    CHARAKTERYSTYKA REGIONU OBJTEGO PROGRAMEM

    2. Okolice wicki i Kapkazw, Pasmo Klonowskie

    3. Okolice Klimontowa

  • 9

    Region Gr witokrzyskich charakteryzuje si wybitnymi walorami rodowiska przyrodniczego. Znaczn cz tych ziem stanowi obszary objte wszystkimi spotyka-nymi w Polsce formami ochrony przyrody. Na terenach zalesionych, gwnie w powiecie kieleckim, na szczegln uwag zasuguj: zesp jarzbiny witokrzyskiej, wyynny br jodowy, buczyna sudecka, witokrzyska odmiana buczyny karpackiej oraz wietli-sta dbrowa wystpujca w okolicy Chcin. W regionie Gr witokrzyskich yje kilka tysicy gatunkw zwierzt bezkrgowych. Wystpuj tu rwnie liczne gatunki ryb, pa-zw i gadw, midzy innymi w botny. Maj tu swoje gniazda cile chronione ptaki: bocian czarny, cietrzew, kania ruda, orlik krzykliwy i bielik. Wrd yjcych tu ssakw s: o, jele, daniel i wikszo krajowych nietoperzy2.

    Obszar objty programem nie jest terenem jednolitym pod wzgldem etnograficz-nym. Wspczeni jego mieszkacy s bezpore