Odzyskiwanie personelu (Personnel Recovery – PR) jako forma ...

of 19/19
130 PRZEGLĄD BEZPIECZEŃSTWA WEWNĘTRZNEGO 15/16 Karol Falandys Odzyskiwanie personelu (Personnel Recovery – PR) jako forma reakcji na bezprawną izolację osób Polityków można podzielić na przyzwoitych i roz- ważnych oraz na mężnych. Pierwsi miłujący pokój, stają się z czasem niezdolni do walki i popadają w uzależnienie od wrogów. Drudzy natomiast – na skutek wszczynanych konfliktów sprowadzają na siebie i swój lud gniew wro- gów. Warunkiem ładu jest łączenie ze sobą obydwu postaw (rozwagi i waleczności). Platon (429–347 przed Chr.) Posiadanie środków do odzyskiwania personelu nie gwarantuje, że wygrasz wojnę, ale ich brak z pewnością doprowadzi do przegranej. gen. Lance Smith, były Głównodowodzący Połączonego Dowództwa Sił Amerykańskich Uprowadzenia i bezprawna izolacja osób nie są zjawiskami nowymi czy wynikają- cymi z procesów globalizacji. Powszechność ruchu osobowego w wymiarze globalnym spowodowała jednak zarówno nasilenie się tego zjawiska, jak i objęcie nim szerszej grupy osób. W kontekście historycznym działania mające na celu odnalezienie osób wy- nikały przede wszystkim z ich zaginięcia, rzadziej porwania lub bezprawnego przetrzy- mywania. Typowymi przykładami akcji poszukiwawczych były te dotyczące doktora Davida Livingstone’a 1 i kapitana Scotta 2 , chociaż w ówczesnej rzeczywistości podobne przedsięwzięcia były rzadkością. Generalnie uznawano, że zaginiony uległ wypadkowi i nie podejmowano dalszych działań. W ten sam sposób postępowano w przypadku żoł- nierzy zaginionych podczas operacji militarnych. Ich zaginięcie czy ujęcie przez stronę przeciwną było traktowane jako konsekwencja prowadzonych działań. Inaczej zaczęto postrzegać ten problem dopiero w czasie II wojny światowej. Za nestorów nowego po- dejścia do kwestii zaginionych żołnierzy uznaje się Brytyjczyków, którzy zdecydowa- li się na prowadzenie działań poszukiwawczo-ratowniczych w odniesieniu do pilotów Royal Air Force (RAF). W tym przypadku jednak odzyskiwanie załóg lotniczych nie 1 W połowie XIX w. toczono debatę dotyczącą źródła Nilu. Niektórzy szukali jego początków w jeziorze Wikto- rii, inni umiejscawiali je dalej na południu. W styczniu 1866 r. doctor David Livingstone wyruszył na wyprawę, aby zbadać ten problem. Podróż rozpoczął w pobliżu ujścia rzeki Ruvuma. Niedługo potem asystenci doktora opuścili go, informując władze o jego rzekomej śmierci. W tym samym czasie Livingstone kontynuował wyprawę. Gdy skoń- czyły mu się zapasy żywności i lekarstwa, zachorował na kilka chorób tropikalnych. Na sześć lat Livingstone niemal całkowicie stracił kontakt ze światem zewnętrznym, a przez cztery ostatnie lata swojego życia chorował. Z 44 wy- słanych depesz tylko jedna dotarła do Zanzibaru. Henry Morton Stanley, który w 1869 r. został wysłany przez gazetę „New York Herald” do Afryki, 27 października 1871 r. odnalazł doktora Livingstone’a na brzegu jeziora Tanganika. 2 Kapitan Scott jako pierwszy na świecie usiłował zdobyć biegun południowy, ale po 33 dniach zrezygno- wał. Wraz ze swoją ekipą zaginął w drodze powrotnej. Ich ciała odnaleziono osiem miesięcy później.
  • date post

    11-Jan-2017
  • Category

    Documents

  • view

    215
  • download

    2

Embed Size (px)

Transcript of Odzyskiwanie personelu (Personnel Recovery – PR) jako forma ...

  • 130 PRZEGLD BEZPIECZESTWA WEWNTRZNEGO 15/16

    Karol Falandys

    Odzyskiwanie personelu (Personnel Recovery PR) jako forma reakcji na bezprawn izolacj osb

    Politykw mona podzieli na przyzwoitych i roz-wanych oraz na mnych. Pierwsi miujcy pokj, staj si z czasem niezdolni do walki i popadaj w uzalenienie od wrogw. Drudzy natomiast na skutek wszczynanych konfliktw sprowadzaj na siebie i swj lud gniew wro-gw. Warunkiem adu jest czenie ze sob obydwu postaw (rozwagi i walecznoci).

    Platon (429347 przed Chr.)

    Posiadanie rodkw do odzyskiwania personelu nie gwarantuje, e wygrasz wojn, ale ich brak z pewnoci doprowadzi do przegranej.

    gen. Lance Smith, byy Gwnodowodzcy Poczonego Dowdztwa Si Amerykaskich

    Uprowadzenia i bezprawna izolacja osb nie s zjawiskami nowymi czy wynikaj-cymi z procesw globalizacji. Powszechno ruchu osobowego w wymiarze globalnym spowodowaa jednak zarwno nasilenie si tego zjawiska, jak i objcie nim szerszej grupy osb. W kontekcie historycznym dziaania majce na celu odnalezienie osb wy-nikay przede wszystkim z ich zaginicia, rzadziej porwania lub bezprawnego przetrzy-mywania. Typowymi przykadami akcji poszukiwawczych byy te dotyczce doktora Davida Livingstonea1 i kapitana Scotta2, chocia w wczesnej rzeczywistoci podobne przedsiwzicia byy rzadkoci. Generalnie uznawano, e zaginiony uleg wypadkowi i nie podejmowano dalszych dziaa. W ten sam sposb postpowano w przypadku o-nierzy zaginionych podczas operacji militarnych. Ich zaginicie czy ujcie przez stron przeciwn byo traktowane jako konsekwencja prowadzonych dziaa. Inaczej zaczto postrzega ten problem dopiero w czasie II wojny wiatowej. Za nestorw nowego po-dejcia do kwestii zaginionych onierzy uznaje si Brytyjczykw, ktrzy zdecydowa-li si na prowadzenie dziaa poszukiwawczo-ratowniczych w odniesieniu do pilotw Royal Air Force (RAF). W tym przypadku jednak odzyskiwanie zag lotniczych nie

    1 W poowie XIX w. toczono debat dotyczc rda Nilu. Niektrzy szukali jego pocztkw w jeziorze Wikto-rii, inni umiejscawiali je dalej na poudniu. W styczniu 1866 r. doctor David Livingstone wyruszy na wypraw, aby zbada ten problem. Podr rozpocz w pobliu ujcia rzeki Ruvuma. Niedugo potem asystenci doktora opucili go, informujc wadze o jego rzekomej mierci. W tym samym czasie Livingstone kontynuowa wypraw. Gdy sko-czyy mu si zapasy ywnoci i lekarstwa, zachorowa na kilka chorb tropikalnych. Na sze lat Livingstone niemal cakowicie straci kontakt ze wiatem zewntrznym, a przez cztery ostatnie lata swojego ycia chorowa. Z 44 wy-sanych depesz tylko jedna dotara do Zanzibaru. Henry Morton Stanley, ktry w 1869 r. zosta wysany przez gazet New York Herald do Afryki, 27 padziernika 1871 r. odnalaz doktora Livingstonea na brzegu jeziora Tanganika.

    2 Kapitan Scott jako pierwszy na wiecie usiowa zdoby biegun poudniowy, ale po 33 dniach zrezygno-wa. Wraz ze swoj ekip zagin w drodze powrotnej. Ich ciaa odnaleziono osiem miesicy pniej.

  • I. ANALIZY I ROZPRAWY 131

    byo dziaaniem stricte humanitarnym, ale wynikao z przesanek operacyjnych. Stano-wio bowiem jedn z form utrzymania gotowoci bojowej RAF i efektywnoci dziaa zbrojnych, gdy podczas II wojny wiatowej najwikszym problemem brytyjskiej armii by brak wyszkolonych pilotw3.

    Wspczenie problematyka poszukiwania osb zaginionych staa si istotnym ele-mentem polityki pastw demokratycznych. Podobnie jak pilot wojskowy w okresie II woj-ny wiatowej, tak i obecnie onierz (funkcjonariusz) sta si wymiern wartoci z opera-cyjnego (z uwagi na poziom wyszkolenia i efektywno jego dziaa) oraz ekonomicznego (z uwagi na koszty szkolenia oraz wykorzystywanego przez niego sprztu) punktu wi-dzenia. Wan rol odegray te media, ktre, odpowiednio budujc przekaz medialny (np. odnonie do toczcej si wojny), mog dowolnie kreowa jej odbir spoeczny. Do-skonaym tego przykadem moe by casus Wietnamu bd tzw. efekt CNN osignity podczas pierwszej operacji irackiej w 1991 r., ktry polega na transmitowaniu na ywo re-portay z obszaru dziaa wojennych. W wyniku tak prowadzonych relacji dziennikarskich media natychmiast pokazyway przetrzymywanych onierzy koalicji, mimo e z formal-nego punktu widzenia byo to zamanie zapisw artykuu 13 III konwencji genewskiej, ktra uznaje publiczne pokazywanie jecw wojennych, niezalenie od rodkw przekazu (TV lub zdjcia), za amanie midzynarodowego prawa humanitarnego, co w skrajnych przypadkach moe by sdzone jako zbrodnia wojenna. Pierwszymi jecami pokazanymi w mass mediach byli kpt. Maurizio Cocciolone oraz por. Peters i por. Nichol4.

    To, w jaki sposb pokazanie pojmanego jeca moe wpywa na decyzje o zaanga-owaniu militarnym pastwa, obrazuj zdarzenia, do jakich doszo podczas misji pokojo-wej Unified Task Force (UNITAF) w Somalii oraz w czasie operacji ONZ/NATO w Boni i Hercegowinie. W wiatowych mediach ukazay si relacje z bezczeszczenia zwok ame-rykaskiego onierza na ulicach Mogadiszu5 oraz wykorzystywania pojmanego personelu ONZ jako ywych tarcz chronicych wane obiekty wojskowe. W pierwszym z omawia-nych przypadkw reakcja opinii publicznej doprowadzia do podjcia przez prezydenta Billa Clintona decyzji o zaprzestaniu przez Amerykanw wszelkich czynnoci bojowych na tym obszarze, a nastpnie do cakowitego wycofania si z terytorium tego pastwa. W drugim przypadku siy NATO odstpiy od atakowania strategicznych obiektw, w ktrych umiesz-czono pracownikw ONZ6.

    Zaprezentowane przykady wyranie wskazuj, e zagroenie bezprawn izolacj lub samo pojmanie personelu cywilnego moe stanowi form dziaa jednej ze stron sporu lub konfliktu. Ofiarami tych dziaa s pracownicy instytucji midzynarodowych, organizacji pozarzdowych, doradcy, mediatorzy, obserwatorzy i dziennikarze. Decy-dujc si na taki krok, strona konfliktu moe dy do uzyskania przewagi politycznej lub wojskowej, co pokazay przypadki porwa Terriego Waitea7 i Giuliany Sgreny8. In-

    3 K. Falandys, Uwarunkowania prawne determinujce ksztat Narodowego Systemu Odzyskiwania Obywa-teli Rzeczypospolitej Polskiej, Rocznik Bezpieczestwa Midzynarodowego 2015, nr 2, s. 134.

    4 Tame. 5 Ofiar by pilot amerykaskiego migowca, ktry 3 X 1993 r. zosta zestrzelony nad Somali. By to jedy-

    ny czonek zaogi, ktry przey upadek migowca, ale zosta zamordowany przez miejscowe zbrojne bandy.6 K. Falandys, Uwarunkowania prawne, s. 134135.7 Brytyjczyk porwany 20 stycznia 1987 r. w Bejrucie. Zosta zakadnikiem i by przetrzymywany w niewoli

    przez 1763 dni, ktre spdzi w cakowitym odosobnieniu. Zosta uwolniony po czterech latach, 18 XI 1991 r., http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/witness/november/18/newsid_2903000/2903953.stm [dostp: 10 XI 2015].

    8 Ta woska komunistyczna dziennikarka, pracujca dla woskiej gazety komunistycznej Il Manifesto i nie-mieckiego tygodnika Die Zeit, podczas pracy w Iraku zostaa 4 II 2005 r. porwana przez powstacw. Uwolnio-no j tego samego dnia, ale podczas uwalniania od ostrzau si amerykaskich zgin oficer woskiego wywiadu

  • 132 PRZEGLD BEZPIECZESTWA WEWNTRZNEGO 15/16

    nym celem moe by denie do skutecznego zastraszenia wsplnoty midzynarodowej. W tym przypadku poza pracownikami organizacji ponadnarodowych czy NGOs (ang. Non-Governmental Organisations organizacje pozarzdowe) ofiarami mog by zwyczajni cywile, czasowo przebywajcy w danym rejonie, np. turyci, pracownicy firm czy biznesmeni9.

    Powszechno stosowania porwania i bezprawnej izolacji staje si wic powa-nym problemem natury politycznej. Medialno tych zdarze powoduje za to, e wadze pastw s zmuszone do podejmowania dziaa zmierzajcych do uwolnienia przetrzymy-wanych obywateli. Niekiedy nie jest to moliwe na drodze negocjacji lub w ramach pla-nowej ewakuacji i wwczas niezbdne jest podjcie dziaa siowych. Podstawow form reagowania w takiej sytuacji s procedury okrelane wanie jako odzyskiwanie personelu, czyli Personnel Recovery10.

    Istota przedsiwzi okrelanych jako odzyskiwanie personelu

    Odzyskiwanie personelu jako forma aktywnoci pastwa obejmuje wiele przedsi-wzi o charakterze dyplomatycznym, militarnym (operacyjnym) i administracyjnym, kt-rych celem jest uwolnienie i reintegracja osoby bezprawnie izolowanej11. Znaczne koszty wyszkolenia i wyposaenia onierza wspczesnego pola walki powoduj, e procedury odzyskiwania personelu maj zastosowanie w odniesieniu do czterech gwnych grup:

    1) onierzy prowadzcych dziaania operacyjne w chwili ich zaginicia lub przej-cia przez wroga,

    2) przedstawicieli pastwa, zwaszcza dysponujcych informacjami niejawnymi wanymi dla jego bezpieczestwa,

    3) obywateli; w tym przypadku s traktowane jako forma podnoszenia zaufania do wasnego pastwa,

    4) sprztu wojskowego o duym znaczeniu operacyjnym12.Przedstawiona kolejno nie jest przypadkowa odzwierciedla hierarchi celw

    dziaania pastwa w przypadku koniecznoci stosowania procedur Personnel Recovery. Tym samym naley wskaza, e odzyskiwanie personelu nie jest zadaniem ogranicza-nym do odbijania osb przetrzymywanych najczciej przez grupy przestpcze i ugru-powania terrorystyczne13 ale kompleksowym dziaaniem pastwa i jego si zbrojnych. Naley sobie bowiem uzmysowi, e rwnie wane, co uratowanie ycia przetrzymy-wanej osobie, jest odzyskanie sprztu, zwaszcza jeli jest on wytworzony w nowej technologii i jeli jego przejcie przez niepowoane osoby lub ugrupowania mogoby

    wojskowego, a inny zosta ranny. Zdarzenie wywoao oburzenie opinii midzynarodowej. Zob. http://www.nytimes.com/2005/03/05/world/middleeast/italian-hostage-returns-homeafter-2nd-brush-with-death.html [dostp: 2 VII 2016].

    9 Zob. K. Falandys, Zjawisko izolacji (bezprawnego przetrzymywania) jego skala i regionalizacja, Prze-gld Bezpieczestwa Wewntrznego 2015, nr 13, s. 178194.

    10 K. Falandys, Uwarunkowania prawne, s. 135.11 Koncepcja i oglne zasady funkcjonowania Narodowego Systemu Odzyskiwania Personelu Wojskowego,

    Warszawa 2008, s. 8.12 Tame, s. 10.13 Prby ograniczenia zakresu Personnel Recovery do problemu izolacji osb porwanych przez terrorystw

    miay miejsce i w Polsce. Taki pogld wysuwaj eksperci zajmujcy si tymi sprawami w Ministerstwie Spraw Wewntrznych.

  • I. ANALIZY I ROZPRAWY 133

    przynie powane straty finansowe bd technologiczne14. Dlatego niezwykle istotne jest wprowadzenie jednoznacznych poj pozwalajcych okreli nie tylko status osoby izolowanej, lecz take form podejmowanych wobec niej dziaa.

    Przyjmujc za punkt wyjcia do stworzenia kategorii poj powszechnie stoso-wan i przywoan powyej definicj PR (ang. Personnel Recovery odzyskiwanie personelu), naley uzna, e osobami, ktre mog otrzyma status IP (ang. Isolated Personnel personel izolowany) bd onierze, funkcjonariusze, pracownicy cywil-ni oraz osoby, ktre zostay odseparowane od macierzystej jednostki lub organizacji i zmuszone do stosowania technik przeycia, ukrywania si, przeciwdziaania wykorzy-staniu lub przygotowania ucieczki. Rwnie wane, zwaszcza w kontekcie charakteru podejmowanych dziaa w celu odzyskania porwanych osb oraz stosowanych sposo-bw izolacji, jest okrelenie zdarzenia, ktre doprowadzio do ich izolacji. Moe do tego doj w wyniku prowadzonych dziaa bojowych, wypadku lub zwykego zagubienia si w terenie, klasycznego zatrzymania przez siy przeciwnika oraz uprowadzenia przez bojownikw, organizacje przestpcze lub terrorystyczne15.

    Istotnym zagadnieniem jest take uznanie zasadnoci podejmowania dziaa z zakresu Personnel Recovery. Akcje bojowe bd praktycznie niemoliwe do przepro-wadzenia w przypadku zatrzymania osb przez siy rzdowe, wojskowe lub policyjne wadz lokalnych16. Moliwe jest natomiast prowadzenie takich dziaa w czasie pokoju lub w przypadku braku dziaa wrogich.

    Tab. 1. Klasyfikacja przyczyn bezprawnej izolacji i grupy osb podatne na dane zdarzenie.

    Rodzaj zdarzenia Potencjalne ofiary (cele bezprawnej izolacji) Powd bezprawnej izolacji

    Prowadzenie dziaa bojowych (ang. isolated)

    onierze i funkcjonariusze sub pastwowych biorcy udzia w dziaaniach bojowych

    prowadzenie konkretnej operacji lub akcji bojowej na obszarach opanowanych przez przeciwnika

    Zagubienie (zaginicie), brak orientacji w terenie lub wypadek (ang. missing)

    onierze, funkcjonariusze biorcy udzia w dziaaniach bojowych oraz osoby cywilne przebywajce w danym rejonie geograficznym

    zdarzenie losowe w postaci awarii samolotu, awaria lub zatonicie okrtu, odczenie si od zespou prowadzcego dziaania, zagubienia;

    na skutek prowadzenia wrogich dziaa w stosunku do obywateli, m.in. zestrzelenie samolotu, zatopienie okrtu, rozproszenie zespou prowadzcego okrelone dziaania w niesprzyjajcym rodowisku

    14 Cheney do Obamy: jak moge dopuci do tego? [online], http://www.polskieradio.pl/5/3/Arty-kul/499145,Cheney-do-Obamy-jak-mogles-dopuscic-do-tego [dostp: 20 VII 2013].

    15 K. Falandys, Uwarunkowania prawne, s. 136.16 Koncepcja i oglne zasady, s. 14 i 15.

  • 134 PRZEGLD BEZPIECZESTWA WEWNTRZNEGO 15/16

    Zatrzymanie przez siy rzdowe lub wadze lokalne (ang. detained)

    pracownicy misji dyplomatycznych, turyci amicy lokalne prawo

    dziaania wymierzone w przedstawiciela pastwa lub jego obywatela w celu uzyskania korzyci

    Uprowadzenie przez bojownikw lub ugrupowania przestpcze i terrorystyczne (ang. captured)

    wszystkie wymienione grupy osb

    pozyskanie rodkw finansowych, moliwo uzyskania okrelonych profitw politycznych, np. uwolnienie zatrzymanych terrorystw oraz uzyskanie elementu zastraszenia

    rdo: Opracowanie wasne na podstawie K. Falandys, Uwarunkowania prawne, s. 136.

    Najczciej bdzie to dotyczy sytuacji, ktre pozwol zaliczy zdarzenie do za-prezentowanej w powyszej tabeli kategorii missing. W takim przypadku wanym wy-rnikiem s take cechy rodowiska, w ktrym doszo do zagubienia.

    Innymi dziaaniami, niekiedy bdnie uznawanymi za dziaania prowadzone w ra-mach procesu Personnel Recovery, s przedsiwzicia typu ewakuacja medyczna (ang. Medical Evacuation MEDEVAC) oraz ewakuacja ofiar (ang. Casualty Evacu-ation CASEVAC). S one elementem Personnel Recovery lub wystpuj rwnoczenie z tymi dziaaniami, w zwizku z czym niekiedy trudno je rozrni. MEDEVAC to trans-port osb, ktre odniosy obraenia, zostay ranne lub zachoroway, do miejsc wykony-wania zabiegw medycznych i (lub) pomidzy tymi miejscami, prowadzony pod kontrol medyczn. Dlatego procedura MEDEVAC jest stosowana w ramach dziaa Personnel Recovery lub jako ich osobny element w przypadku, gdy odzyskiwana osoba jest ranna bd gdy jej stan zdrowia wymaga jej przewiezienia pod kontrol medyczn. Rwnocze-nie moe zaj sytuacja odwrotna gdy procedura MEDEVAC zostaje wzmocniona dzia-aniami Personnel Recovery. Dochodzi do tego szczeglnie wtedy, gdy miejsce odbioru pacjenta lub docelowy punkt jego transportu nie s w peni zabezpieczone. W opinii auto-ra niniejszej publikacji MEDEVAC jest raczej przedsiwziciem logistycznym i nieco upraszczajc transportem pod nadzorem medycznym do placwek medycznych.

    W podobny sposb naley oceni drug ze wskazanych procedur, czyli CASEVAC. Definiuje si j jako taktyczn ewakuacj ofiar placwek na obszarze dziaa wojen-nych. Najczciej te dziaania oznaczaj transport osb wymagajcych opieki medycznej w sytuacji, gdy jej zapewnienie w danej jednostce leczniczej nie jest moliwe zarwno z powodu braku sprztu, jak i wystpienia zagroe niemedycznych. W dodatku, co naley jednoznacznie podkreli, takie dziaania nie bd prowadzone w odniesieniu do personelu, ktry nie wymaga opieki medycznej, a ktre to ograniczenie nie wystpuje w przypadku procedur Personnel Recovery17. Z tego wzgldu zarwno MEDEVAC, jak i CASEVAC naley zaliczy do czynnoci logistycznych polegajcych na przetranspor-towaniu ofiar z terenu wzgldnie bezpiecznego do placwek medycznych. Personnel Re-covery natomiast stanowi procedury dziaa, ktrych celem jest odzyskanie personelu izolowanego, w tym z terenu niebezpiecznego, wraz z udzieleniem mu stosowej pomocy medycznej podczas transportu do placwki medycznej.

    17 Personnel Recovery, JAPCC, 2011, s. 26.

  • I. ANALIZY I ROZPRAWY 135

    Schemat 1. Wzajemne zalenoci midzy procedurami Personel Recovery, MEDEVAC i CASEVAC.

    rdo: Opracowanie wasne na podstawie Personnel Recovery, JAPCC, 2011, s. 27.

    Metody odzyskiwania personelu i sprztu w przypadku zdarze o charakterze niemilitarnym

    Odzyskiwanie personelu izolowanego (bezprawnie przetrzymywanego) jest, jak ju wczeniej wspomniano, procesem obejmujcym cile skorelowane dziaania dy-plomatyczne i wojskowe, prowadzonym przez rne instytucje pastwowe, organiza-cje ponadnarodowe i pozarzdowe. Niekiedy istotn rol odgrywaj tu osoby zaufania spoecznego. Dziaania majce na celu odzyskanie personelu powinny by prowadzo-ne wielotorowo i wielowtkowo przez powoane do tego celu instytucje pastwowe. Najwaniejsz rol naley przyzna ministerstwom: spraw zagranicznych, obrony i spraw wewntrznych. Pierwsze z nich, poza nawizaniem kontaktw midzynarodo-wych, powinno prowadzi dziaania dyplomatyczne ukierunkowane na prowadzenie ne-gocjacji i ewentualne zawarcie ugody, skierowane bezporednio do organizacji (osb) stosujcych bezprawn izolacj. Rol resortu spraw wewntrznych jest poszukiwanie i ewentualna lokalizacja osb przetrzymywanych oraz uzyskanie informacji o sprawcach tego przestpstwa. Ewentualne dziaania wojskowe kierowane przez ministerstwo obro-ny powinny obejmowa przygotowanie i przeprowadzenie operacji odzyskania przetrzy-mywanego personelu.

    Jeeli do zdarzenia doszo w rodowisku (na terytorium) definiowanym jako przyjazne i nie wystpuje wobec poszukiwanych zagroenie ze strony osb trzecich, to dziaania okrela si jako akcje poszukiwawczo-ratownicze (ang. Search and Re-scue SAR) lub ekspedycyjne akcje poszukiwawczo-ratownicze (ang. Deployable Search and Rescue DSAR). Zakres SAR doskonale zdefiniowano w instrukcji ATP-10

  • 136 PRZEGLD BEZPIECZESTWA WEWNTRZNEGO 15/16

    (SAR). Sprowadzaj si one do uycia samolotw, pojazdw naziemnych, podwodnych, wyszkolonych ekip ratunkowych i wyspecjalizowanego sprztu w celu odzyskania per-sonelu znajdujcego si w sytuacji zagroenia na ziemi lub na morzu. Tym samym ich zasadniczym wyrnikiem jest przynaleno terytorialna obszaru, na ktrym s prowa-dzone dziaania (czynnoci na terytorium pastwa lub wymagajce dyslokacji sprztu i si poza obszar kraju). Akcje SAR i DSAR maj wiele cech wsplnych, zwaszcza to, e w ich czasie nie wystpuje zagroenie ze strony osb trzecich. Ponadto rozrnia si in-strukcje dotyczce odzyskiwania ludzi i odzyskiwania sprztu. Wystpuje te podzia ze wzgldu na poziom ryzyka, wyszkolenie personelu izolowanego i jego wyposaenie18.

    Schemat 2. Metody odzyskiwania personelu izolowanego.

    rdo: Opracowanie wasne na podstawie materiaw szkoleniowych otrzymantych podczas kur-su instruktorskiego SERE. K. Falandys, Uwarunkowania prawne, s. 138.

    Podstawowe metody odzyskiwania personelu w sytuacji zagroenia militarnego

    Sposb prowadzonych dziaa z zakresu Personnel Recovery jest uzaleniony od wielu czynnikw, ale istotn rol odgrywa tu status osb izolowanych. Najczciej za personel izolowany uznaje si, przypomnijmy, funkcjonariuszy i urzdnikw pastwo-wych, ktrzy zostali odseparowani od swoich organizacji i s zmuszeni do stosowania technik przeycia, ukrywania si, przeciwdziaania wykorzystaniu lub przygotowania ucieczki. W zalenoci od ich pozycji zawodowej naley wyrni dwie kategorie osb zagroonych izolacj: personel wysokiego ryzyka (ang. High Risk of Isolation HRI) oraz personel redniego ryzyka (ang. Medium Risk of Isolation MRI)19.

    Pierwsz grup stanowi osoby, ktre z racji penionej funkcji lub realizowanych zada s szczeglnie naraone na ryzyko izolacji, a nastpnie wykorzystania przez prze-ciwnika w celu pozyskania istotnych informacji. Do tej grupy naley zaliczy wysokich rang przedstawicieli dyplomatycznych, osoby o statusie VIP, zaogi statkw powietrz-

    18 K. Falandys, Uwarunkowania prawne, s. 137.19 Odzyskiwanie izolowanego personelu (DD/3.3.9), Warszawa 2010, s. 7.

  • I. ANALIZY I ROZPRAWY 137

    nych, funkcjonariuszy i pracownikw sub specjalnych, personel zespow szkole-niowo-treningowych, onierzy: rozpoznania osobowego (ang. Human Intelligence HUMINT), wsppracy cywilno-wojskowej (ang. Civil-Military Co-operation CIMIC), operacji psychologicznych (ang. Psychological Operations PSYOPS) oraz onierzy jednostek specjalnych i dalekiego rozpoznania dziaajcych w odosobnieniu.

    Drug grup stanowi personel, ktry moe by przydzielony do bezporedniego udziau jako element zabezpieczenia dziaa w rejonie niebezpiecznym. Do tej grupy naley zatem personel przedstawicielstw dyplomatycznych redniej i niszej rangi, pra-cownicy firm prywatnych wykonujcy zadania subowe w krajach podwyszonego ryzy-ka, onierze penicy sub na etatach logistyczno-sztabowych oraz inne osoby przeby-wajce w rejonach szczeglnie naraonych na uprowadzenie w celach terrorystycznych20.

    Niezbdne jest wydzielenie zasadniczych form dziaania, ktre maj doprowa-dzi do odzyskania personelu. Najwaniejszymi przedsiwziciami s bojowe akcje poszukiwawczo-ratownicze (ang. Combat Search and Rescue CSAR) oraz bojowe odzyskiwanie (ang. Combat Recovery CR). S to dziaania realizowane w warunkach wystpowania zagroenia ze strony przeciwnika, z reguy prowadzone na terytorium pastwa obcego. Elementami rnicujcymi te kategorie s poziom przygotowania i za-kres wsppracy personelu izolowanego. W pierwszym przypadku jest on odpowiednio przeszkolony i posiada wyposaenie umoliwiajce wspprac w celu przeprowadzenia udanej operacji odzyskiwania, w drugim za nie jest przeszkolony do prowadzenia takich dziaa i nie posiada stosownego wyposaenia21.

    Innymi rodzajami dziaa s tak zwane niekonwencjonalne odzyskiwanie per-sonelu (ang. Non-conventional Assisted Recovery NAR) i uwalnianie zakadnikw (ang. Hostage Rescue HR). Przeprowadza si je na terytorium obcego pastwa w wa-runkach duego zagroenia ze strony przeciwnika i przy braku innych moliwoci od-zyskania izolowanych. Do ich uwolnienia najczciej angauje si siy specjalne lub korzysta si z pomocy miejscowych przeciwnikw organizacji uprowadzajcej22.

    Inaczej traktuje si odzyskanie tak zwanego personelu pozostaego (ang. Other Per-sonnel). W ten sposb okrela si wszystkie osoby znajdujce si na terenie operacyjnym i jednoczenie nieposiadajce statusu urzdnika pastwowego (instytucji ponadnarodowej). Dotyczy to zwaszcza czonkw organizacji pozarzdowych, reporterw itp. Nie s oni zali-czani do kategorii personelu izolowanego i nie s tym samym celem dziaa ukierunkowanych na odzyskiwanie personelu. Chyba e w rozkazie operacyjnym uwzgldniono konieczno objcia ich procedurami odzyskiwania personelu. Wobec takich osb stosuje si dziaania okrelane jako akcja ewakuacyjna (ang. Non-combatant Evacuation Operation NEO)23.

    Odzyskiwanie personelu wojskowego i cywilnego (case studies)

    Do odzyskiwania personelu wojskowego w trakcie dziaa zbrojnych dochodzio podczas wielu konfliktw, zarwno w czasie wojen globalnych, jak i lokalnych. Pierw-szym konfliktem po zakoczeniu II wojny wiatowej, w ktrym podjto takie dziaania,

    20 K. Falandys, Uwarunkowania prawne, s. 138139.21 Tame, s. 137.22 Tame, s. 136. Istnieje rwnie takie pojcie, jak o d z y s k i w a n i e s p r z t u . W przypadku dziaa

    o charakterze militarnym niekiedy moe wystpi sytuacja, w ktrej odzyskanie ekwipunku (ang. Recovering Equipment) moe by postrzegane jako bardziej priorytetowe ni odzyskiwanie personelu.

    23 Personnel Recovery, JAPCC, 2011, s. 2.

  • 138 PRZEGLD BEZPIECZESTWA WEWNTRZNEGO 15/16

    bya wojna wietnamska. Najgoniejsz akcj odzyskiwania personelu byo poszukiwa-nie dowdcy zestrzelonego amerykaskiego samolotu EB-66 pk. Hambletona. Do zda-rzenia doszo 2 kwietnia 1972 r. Siy wietnamskie ostrzelay dwa amerykaskie samolo-ty wykonujce lot patrolowy, ktre zbieray informacje pozwalajce na przygotowanie uderzenia bombowcw strategicznych dalekiego zasigu B-52 w prowincji Quang Tri. W wyniku wietnamskiego ostrzau ocala tylko jeden pilot, ktremu udao si wyskoczy z samolotu i wyldowa na terenie kontrolowanym przez wrogie siy. Natychmiast po zestrzeleniu samolotu i stwierdzeniu faktu uratowania si pilota cztery amerykaskie migowce podjy dziaania poszukiwawczo-ratownicze. Dwie maszyny zostay jednak zestrzelone, a jeden czonek zaogi dosta si do niewoli. Dzie pniej ponowiono ak-cj poszukiwawcz wysano trzy migowce i samolot patrolowy (OV-10A). Rwnie w tym przypadku dwa migowce zostay ostrzelane i zmuszone do powrotu do bazy, trzeci za i samolot zestrzelono. Zaoga zestrzelonego migowca (cztery osoby) zosta-a uznana za zaginion w akcji, a z dwjki pilotw samolotu jeden dosta si do niewoli, a drugi ukrywa si przez 14 dni na terytorium wroga.

    W cigu kilku nastpnych dni, ze wzgldu na warunki pogodowe i du koncen-tracj si wietnamskich, wykonano kilkanacie atakw na pozycje wroga, wykorzystu-jc midzy innymi informacje radiowe od ukrywajcych si amerykaskich onierzy. W niedugim czasie jednak jeden z czterech migowcw kolejnego zespou take zosta zestrzelony, a zaoga zgina. Dzie pniej zosta zestrzelony nastpny samolot patrolo-wy, czego konsekwencj byo przyjcie innego wariantu przeprowadzenia akcji. Pilotom polecono przebi si w inny rejon, gdzie zostali przejci przez oddzia Navy Seals24.

    Jak wynika z powyszego opisu, dla uratowania jednego pilota Amerykanie po-wicili osiem statkw powietrznych i co najmniej 24 onierzy. W sumie podczas wojny w Wietnamie w latach 19641973 amerykaskie jednostki poszukiwawczo-ratownicze uratoway 3883 osoby. W czasie tych dziaa zgino 71 ratownikw i stracono 45 mi-gowcw. Ten bilans pokazuje, e wysiek zosta okupiony do duymi stratami, ale w tym kontekcie rwnie wanym powodem podejmowania akcji poszukiwawczo- -ratowniczych byy wzgldy polityczno-propagandowe i prba podniesienia morale onierzy.

    Podobn akcj poszukiwawczo-ratownicz, jak wyej opisana w Wietnamie, siy amerykaskie przeprowadziy podczas operacji Deny Flight. Jej celem bya kontrola re-spektowania zakazu lotw nad terytorium Boni i Hercegowiny, wprowadzonego przez ONZ w czasie wojny w Jugosawii. Znaczenie tej operacji podnosi stosowanie przez ofiar zasad SERE. Zestrzelony pilot (kpt. Scott OGrady) zdoa przetrwa na teryto-rium kontrolowanym przez Serbw sze dni i 8 czerwca 1995 r. zosta ewakuowany przez zesp ratowniczy25.

    Przykadem skutecznej, natychmiastowej ewakuacji z miejsca zdarzenia jest za opera-cja odzyskania pilota, do ktrej doszo 27 marca 1999 r. koo miejscowoci Budanovci w Ser-bii. Pilotowi udao si katapultowa z zestrzelonego samolotu i zaledwie sze godzin pniej zosta bezpiecznie ewakuowany przez komandosw z bazy si specjalnych NATO w Tuzli26.

    24 Obydwaj piloci otrzymali zaszyfrowany rozkaz dotarcia nad rzek Cam Lo. By on szyfrowany w postaci szarad dotyczcych historii i kultury USA oraz zasad gry w golfa. Piloci zostali przejci przez oddzia Neavy Seals 12 i 13 kwietnia okoo 2 km od obszarw kontrolowanych przez siy amerykaskie. Zob. https://en.wiki-pedia.org/wiki/Rescue_of_Bat_21_Bravo oraz http://www.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a220660.pdf [dostp: 2 VII 2016].

    25 http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/kalendarz_historyczny_na_dzien_2_czerwiec [dostp: 23 VII 2013].

    26 https://pl.wikipedia.org/wiki/Zestrzelenie_F-117 [dostp: 2 VII 2016].

  • I. ANALIZY I ROZPRAWY 139

    Innym wanym przykadem ze wzgldu na sposb odzyskania personelu woj-skowego jest uwolnienie zaogi migowca MH-60A Black Hawk dowodzonej przez Michaela Duranta. migowiec uczestniczy w operacji Gothic Serpent w Somalii i 3 padziernika 1993 r. zosta trafiony granatnikiem przeciwpancernym. Rozbi si oko-o 2 km na poudniowy wschd od celu operacyjnego w centrum Mogadiszu. Trjka czonkw zaogi przeya wypadek, ale w jego wyniku wszyscy zostali ciko ranni. Po zestrzeleniu migowca dwch onierzy sub specjalnych (Delta Force) prbowao chroni zaog przed atakiem band Somalijczykw, ale musieli si podda, gdy zabra-ko im amunicji. Wraz z dwjk pilotw zostali zastrzeleni na miejscu zdarzenia. Trzeci ranny dowdca zaogi Michael Durant zosta pojmany i by przetrzymywany przez 11 dni. W wyniku dziaa dyplomatycznych, najprawdopodobniej dziki wpaconemu okupowi, zosta uwolniony wraz z innym przetrzymywanym onierzem (Nigeryjczy-kiem) i przekazany Midzynarodowej Komisji Czerwonego Krzya27.

    Kolejnym istotnym przypadkiem bya bezprawna izolacja starszego szerego-wego Jessiki Lynch. Zostaa ona ujta przez siy irackie 23 marca 2003 r. w trakcie ataku na konwj si amerykaskich. W wyniku ataku zgino 11 onierzy, a szecioro (w tym Jessica Lynch) zostao wzitych do niewoli. Irakijczycy przekazali nagrania wideo z jecami wojennymi telewizji Al-Dazira, co nadao sprawie wymiar polityczny. Szcze-gowe informacje o miejscu przetrzymywania Lynch (szpital w Nasiriyah) wywiad amerykaski uzyska od lokalnych agentw. Wana dla planowanych dziaa okazaa si wiadomo o moliwoci poddania kobiety torturom. Odbicie szeregowej Lynch prze-widywao dokonanie ataku dywersyjnego, ktrego celem byo odcignicie si irackich od okolic szpitala. W konsekwencji pozwolio to na przeprowadzenie desantu powietrz-nego na obiekty szpitalne, co z kolei umoliwio odbicie rannej oraz przejcie cia omiu pozostaych onierzy28.

    Przedstawione case studies jednoznacznie wskazuj na znaczenie odzyskania izo-lowanego personelu wojskowego. Wynika to przede wszystkim z wagi, jak Amerykanie przywizuj do onierzy specjalistw, ale rwnie wany jest tu kontekst polityczny i medialny, rozumiany jako przekaz zarwno do wasnego spoeczestwa, jak i do wa-snych si zbrojnych29. Podobnie, chocia z mniejszym ryzykiem i przy uwzgldnieniu skali ewentualnych strat, s prowadzone dziaania ukierunkowane na odzyskiwanie osb przebywajcych w miejscu konfliktu lub dziaa operacyjnych.

    W rejonach konfliktw oraz w rejonach objtych dziaaniami humanitarnymi na niebezpieczestwo s najczciej naraeni dziennikarze i pracownicy organizacji po-mocowych. Porywaczami bywaj przedstawiciele walczcych stron lub zwyke orga-nizacje przestpcze. Najczciej domagaj si oni okupu, rzadziej wysuwaj dania o charakterze politycznym, np. dotyczce przerwania danej dziaalnoci lub uwolnie-nia przetrzymywanych czonkw swojej organizacji. Jednym ze sposobw reakcji jest podjcie prby siowego uwolnienia przetrzymywanych, ale wane jest, aby infor-macje odnonie do takiego rozwizania zbyt wczenie nie zostay udostpnione opi-nii publicznej. Do takiej sytuacji, niestety, doszo w przypadku obywatela Niemiec pracownika firmy Bilfinger Berger porwanego w styczniu 2012 r. w nigeryjskim

    27 http://mikedurant.com/ [dostp: 23 VII 2013].28 Jessica Lynch uwolniona przez siy specjalne USA, [online], http://wiadomosci.wp.pl/kat,1356,title,-

    Jessica-Lynch-uwolniona-przez-sily-specjalne-USA,wid, 770022,wiadomosc.html [dostp: 23 VII 2013].29 Informacja uzyskana przez autora niniejszego artykuu podczas rnego rodzaju szkole i spotka su-

    bowych z onierzami, funkcjonariuszami i pracownikami MON, MSW i MSZ.

  • 140 PRZEGLD BEZPIECZESTWA WEWNTRZNEGO 15/16

    Kano. Po zdobyciu informacji o planowanej prbie siowego odzyskania zakadnika porywacze zamordowali przetrzymywanego30.

    Przykadem udanych dziaa ukierunkowanych na siowe uwolnienie bezprawnie izolowanych osb cywilnych bya operacja odbicia czwrki aktywistw szwajcarskiej po-zarzdowej organizacji charytatywnej Madair w Afganistanie (22 maja 2012 r.)31. Uwol-nienia dokonali brytyjscy komandosi, ktrzy przeprowadzili pieszy rajd na terenie kontro-lowanym przez porywaczy. Wszyscy czonkowie grupy przestpczej zostali zabici32.

    Odzyskiwanie personelu moe dotyczy take osb nieprzebywajcych w strefie dziaa zbrojnych. Najczciej s to akcje prowadzone w celu ewakuowa-nia osb z miejsc potencjalnego zagroenia i tym samym majce charakter prewen-cyjny. Rwnie czsto dotycz one osb cywilnych, ktre stay si ofiarami dziaa grup przestpczych. Przykadem mog by ewakuacje pracownikw zatrudnionych przy eksploatacji pola naftowego w czasie konfliktu wewntrznego w Libii, ktre przeprowadziy niemieckie, a nastpnie brytyjskie siy specjalne z wykorzystaniem samolotw transportowych33.

    Jako przykad dziaa zmierzajcych do uwolnienia personelu izolowanego i jednoczenie odzyskania mienia zagarnitego przez grupy przestpcze mona uzna wszystkie formy zwalczania piractwa morskiego. Procedura odbicia jecw jest ge-neralnie taka sama: polega na wejciu si specjalnych na pokad porwanej jednost-ki, aresztowaniu wszystkich osb przebywajcych na niej, a pniej ich podziale na ofiary i czonkw grupy przestpczej. Wejcie na pokad moe nastpi z wody z wykorzystaniem odzi psztywnych lub z powietrza z wykorzystaniem mi-gowca albo te w ramach dziaa kombinowanych. Jedyn zasadnicz rnic jest sposb potraktowania piratw. Wynika to jednak z interpretacji zapisw prawa morza przez poszczeglne pastwa34.

    Najbardziej radykalnym przykadem operacji ukierunkowanej na odzyskanie per-sonelu izolowanego i mienia zajtego przez piratw, wanie w kontekcie dziaa pod-jtych wobec sprawcw, byo, w ocenie autora, uwolnienie czonkw zaogi rosyjskiego statku Moskowskij Uniwiersitiet (6 maja 2010 r.). Po zajciu jednostki rosyjscy ko-mandosi zgodnie z zapisami prawa morza powinni byli przekaza piratw wadzom pa-stwa, z ktrego tamci pochodzili. Nie mogc jednak ustali ich narodowoci, Rosjanie uwolnili piratw na penym morzu, ale d, ktr przestpcy mogli odpyn, pozbawili wyposaenia nawigacyjnego35.

    Jednym z najbardziej dobitnych przykadw tego, jak istotna dla rzdzcych i opinii publicznej jest sprawa odzyskiwania personelu izolowanego, jest przypadek izra-

    30 http://www.rp.pl/artykul/884766-Porywacze-zabili-uprowadzonego-Niemca.html [dostp: 2 VII 2016].31 Operacja miaa miejsce w zalesionym okrgu Szahr-e-Bozorgd, w pobliu granicy afgasko-tadyckiej,

    w pnocno-wschodniej prowincji Badachszan. Porywacze zadali okupu w wysokoci 11 mln dolarw oraz cakowitego wycofania si pracownikw zagranicznych organizacji pomocowych z tej prowincji.

    32 I. Krawczyk, Komandosi SAS odbili w Afganistanie czworo zakadnikw [online], http://www.rp.pl/arty-kul/886084.html [dostp: 23 VII 2013].

    33 Samoloty wojskowe ewakuoway 150 osb z libijskiej pustyni [online], http://www.polskieradio.pl/5/3/Artykul/320039,Samoloty-wojskowe-ewakuowaly-150-osob-z-libijskiej-pustyni [dostp: 23 VII 2013].

    34 http://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/rosjanie-wypuscili-piratow-ci-utoneli,133624.html [dostp: 2 VII 2016].

    35 Bugarski ambasador uciek przed porywaczami [online], http://www.polskieradio.pl/5/3/Arty-kul/603179,Bulgarski-ambasador-uciekl-przed-porywaczami [dostp: 23 VII 2013]. Ten przykad jest radykal-nym rozwizaniem, gdy najczciej piraci s w stanie dotrze do ldu, a na przykad niemieckie instrukcje nakazuj ich odstawienie na ld.

  • I. ANALIZY I ROZPRAWY 141

    elskiego onierza Gilada Szalita. Zosta on porwany 25 czerwca 2006 r. po tym, jak terroryci z Hamasu zaatakowali posterunek armii izraelskiej w pobliu Kerem Szalom, niedaleko granicy ze Stref Gazy. Po okoo piciu i p roku przetrzymywania 18 pa-dziernika 2011 r. Szalit zosta wymieniony a za 1027 palestyskich winiw36!

    Przedstawione przykady s charakterystyczne dla podstawowych form zagroenia bezprawn izolacj. Zasadne jest jednak przywoanie kontekstu polskiego przez ukaza-nie sytuacji, w ktrych uprowadzano naszych rodakw. Na potrzeby niniejszego opraco-wania za cezur, od ktrej bd wymienione wybrane przypadki, przyjto lata 90. XX w.

    Pierwszy nagoniony przypadek uprowadzenia obywateli RP mia miejsce 30 listopada 1994 r., kiedy w Angoli porwano trzech Polakw, pracownikw wosko- -anglosaskiej spki zajmujcej si wyrbem lasw. Zostali oni schwytani przez party-zantw Frontu Wyzwolenia Enklawy Kabinda. Dziki mediacji biskupa Paolino Madeli doszo jednak do ich uwolnienia.

    Do kolejnego przypadku doszo 1 czerwca nastpnego roku w Jugosawii. Serbowie porwali dwch polskich onierzy: pk. Janusza Kalbarczyka i ppk. Wiesawa Wojtasiaka. Zostali oni uwolnieni po 19 dniach przetrzymywania w charakterze ywych tarcz.

    W 1996 r. miay miejsca trzy rne uprowadzenia polskich obywateli. Do pierw-szego doszo 23 wrzenia. Uprowadzono wwczas dwjk polskich alpinistw Magdalen Gowack i Tomasza Nacz-Mrozowskiego. Porwania dokonali w Turcji partyzanci Partii Pracujcych Kurdystanu. Polakw uwolniono po trzech dniach, ale niedugo potem zostali oni aresztowani przez tureckie wadze i przez kilka tygodni byli przetrzymywani w wizieniu. Zarzucano im udzielanie pomocy kurdyjskim se-paratystom. Z powodu braku dowodw winy zostali jednak wypuszczeni. W dniu 17 grudnia polski ambasador w Peru Wojciech Tomaszewski zosta uwiziony przez partyzantw Rewolucyjnego Ruchu Tupaka Amaru w Limie. Wypuszczono go po piciu dniach. Ostatni przypadek mia miejsce 25 grudnia, kiedy to porwano picioro polskich turystw w Jemenie. Dziki mediacji jemeskich wadz zostali oni jednak po kilku dniach uwolnieni.

    Do jednego z goniejszych przypadkw schwytania polskich obywateli doszo w dniach 17 grudnia 1997 r. 10 lutego 1998 r. Uprowadzono wtedy piciu Polakw: Marka Kurzyca, Pawa Chojnackiego, Krzysztofa Galiskiego, Dominika Piaskow-skiego i Marcina Thiela, ktrzy przebywali z pomoc humanitarn w Czeczenii. Osoby te zostay odnalezione i odbite przez czeczeskie siy specjalne.

    Rwnie kolejnego uprowadzenia polskich obywateli dokonali czeczescy bojow-nicy. W dniu 9 sierpnia 1999 r. prof. Zofia Fiszer-Malanowska i doc. Ewa Marchwi-ska-Wyrwa zostay porwane w Dagestanie. Porywacze uwolnili kobiety po 208 dniach.

    Dnia 1 marca 2000 r. w stolicy Jemenu Sanie zosta porwany polski ambasador Krzysztof Suprowicz. Do jego oswobodzenia doszo dziki mediacji jemeskich wadz i godwce, ktr Suprowicz rozpocz w niewoli.

    Podczas wojny w Iraku miay miejsce co najmniej trzy przypadki izolacji polskich obywateli. W dniu 7 kwietnia 2003 r. dwaj polscy dziennikarze Marcin Firlej i Jacek Kacz-marek zostali zatrzymani przez Irakijczykw. Dziki pomocy jednego z porywaczy nastp-nego dnia udao im si uciec37. Z kolei 1 czerwca 2004 r. uprowadzono Jerzego Kosa.

    36 Gilad Szalit wolny. Jest ju w Izraelu [online], http://www.jewish.org.pl/index.php/ru/izrael-mainmenu-61/4480-gilad-szalit-wolny-jest-ju-w-izraelu.html [dostp: 20 V 2014].

    37 Porwania Polakw [online], http://www.dziennikpolski24.pl/pl/aktualnosci/swiat/404910-porwania-po-laklw.html [dostp: 22 VII 2013].

  • 142 PRZEGLD BEZPIECZESTWA WEWNTRZNEGO 15/16

    Odzyska wolno po tygodniu przebywania w izolacji. Pod koniec tego roku, 28 padziernika, zostaa porwana Teresa Borcz. Rwnie ona zostaa uwolniona dziki wsppracy sub specjalnych38.

    W dniu 27 czerwca 2006 r. czwrka Polakw zostaa uprowadzona przez maois- tyczn partyzantk w Nepalu w zwizku z odmow zapacenia podatku39, a 26 padzier-nika 2007 r. porwano szeciu robotnikw naftowych, w tym dwch naszych rodakw pracownikw woskiego koncernu ENI. Po kilku dniach przetrzymywania nigeryjscy porywacze uwolnili zakadnikw40.

    Dnia 28 wrzenia 2008 r. na pnocy Pakistanu talibowie uprowadzili polskiego inyniera Piotra Staczaka. Pomimo stara podjtych przez polski rzd, 7 lutego 2009 r. P. Staczak zosta zabity41.

    Od 26 marca do 10 kwietnia 2009 r. miao miejsce przetrzymywanie porwanego norweskiego chemikaliowca Bow Asir, na ktrego pokadzie przebywao m.in. piciu Polakw. W nastpnym roku doszo do dwch uprowadze statkw z Polakami na po-kadzie: jednego na brytyjskim chemikaliowcu St. James Park, drugiego na kutrze rybackim Sakoba. Obu polskim marynarzom udao si odzyska wolno w pierw-szym przypadku po szeciu, a w drugim po piciu miesicach od porwania42.

    Dnia 10 sierpnia 2009 r. w walce z talibami w Usman Khel w Afganistanie zgin kpt. Daniel Ambroziski. Talibowie ukryli ciao kapitana i dopiero kilka godzin pniej udao si je odzyska43.

    W dniu 31 sierpnia 2010 r. dwch polskich turystw porwano w Libanie. Pola-cy zostali wcignici przez dwch mczyzn do samochodu w pobliu miasta Baalbek w dolinie Bekaa i uprowadzeni. Gdy porywacze nie zatrzymali si w punkcie kontrol-nym, libascy onierze otworzyli ogie do pojazdu. Jeden z porywaczy zgin na miej-scu, drugiemu udao si uciec. Porwanym Polakom nic si nie stao44.

    W tym samym roku doszo jeszcze do izolacji omiu obywateli RP po trzsie-niu ziemi na Haiti, zaginicia 200 obywateli Polski w Chile, izolacji piciu Polakw w Machu Picchu (Peru) na skutek zejcia lawiny45, oraz izolacji kilkunastu naszych rodakw spowodowanej przez siy natury w indyjskich Himalajach46.

    38 G. Starzak, Polacy coraz czciej staj si ofiarami porwa za granic [online], http://www.dziennikpol-ski24.pl/pl/aktualnosci/kraj/903679-polacy-coraz-czesciej-staja-sie-ofiarami-porwan-za-granica.html [dostp: 22 VII 2013].

    39 Nepal: uprowadzeni Polacy s bezpieczni [online], http://www.rmf24.pl/fakty/swiat/news-nepal-uprowa-dzeni-polacy-sa-bezpieczni,nId,229631 [dostp: 22 VII 2013].

    40 MSZ: wrd porwanych w Nigerii jest dwch Polakw [online], http://www.rmf24.pl/fakty/swiat/news-msz-wsrod-porwanych-w-nigerii-jest-dwoch-polakow,nId, 188646 [dostp: 22 VII 2013].

    41 Porwany w Pakistanie kronianin nie yje [online], http://www.krosno24.pl/informacje.php3?id=3108 [dostp: 22 VII 2013]. Ciekawa analiza zwizana z uprowadzeniem i mierci Piotra Sta-czaka ukazaa si na stronach Biura Bezpieczestwa Narodowego w maju 2009 r. Zob. Analiza w sprawie oceny rzetelnoci dziaa podejmowanych przez urzdy pastwowe w zwizku z uprowadzeniem i mierci Piotra Staczaka [online], https://www.bbn.gov.pl/download/1/2108/AnalizadotPStanczaka.pdf [dostp: 12 IX 2016].

    42 Raport Polskiej Suby Konsularnej za rok 2010, Ministerstwo Spraw Zagranicznych, Warszawa 2011, s. 49.

    43 mier kapitana. Wojsko ujawnia przebieg bitwy [online], http://news.money.pl/artykul/smierc;kapita-na;wojsko;ujawnia;przebieg;bitwy,17,0,519697.html [dostp: 22 VII 2013].

    44 Liban: Polscy turyci porwani i uwolnieni [online], http://swiat.newsweek.pl/liban-polscy-turysci-po-rwani-i-uwolnieni,63873,1,1.html [dostp: 22 VII 2013].

    45 Raport Polskiej Suby Konsularnej za rok 2010, s. 44 i 45.46 Tame, s. 51.

  • I. ANALIZY I ROZPRAWY 143

    Wyzwaniem okazay si rwnie wydarzenia z 2011 r., powszechnie znane jako arabska wiosna, w zwizku z ktrymi nastpia konieczno ewakuacji znacznej licz-by polskich obywateli z Libii, Tunezji, Egiptu i Syrii47.

    W roku 2012 znacznie wzrosa liczba ostrzee o zdarzeniach majcych wpyw na poziom bezpieczestwa w okrelonych regionach wiata, wcznie z zaleceniami doty-czcymi powstrzymania si od wyjazdw we wskazane miejsca. Ogem Ministerstwo Spraw Zagranicznych wydao ich 107 (w 2011 r. opublikowano 44 ostrzeenia)48.

    W dniu 24 lipca 2013 r. w Syrii miao miejsce uprowadzenie fotoreportera Marcina Sudera. Jak wynika z doniesie medialnych, tylko dziki niebywaemu szczciu udao mu si pod koniec padziernika 2013 r. uciec, po czym zosta przewieziony do Polski49.

    Dnia 25 kwietnia 2014 r. w Sowiasku na Ukrainie zostali uprowadzeni czon-kowie misji obserwacyjnej OBWE, w tym Polak mjr Krzysztof Kobielski. Zosta on uwolniony 3 maja 2014 r.50

    W nocy z 12 na 13 padziernika z misji w Baboua w Republice rodkowoafry-kaskiej, pooonej ok. 50 km od granicy z Kamerunem, zosta uprowadzony polski ksidz Mateusz Dziedzic. Uwolniono go 26 listopada 2014 r. w nastpstwie prowadzo-nych negocjacji51.

    W dniu 24 grudnia 2015 r. zostali uwolnieni dwaj Polacy: operator Tomasz Go-wacki i dziennikarz Marcin Mamo, porwani 15 listopada 2015 r. Zostali oni uprowa-dzeni w Syrii przez syryjsk Al-Kaid52.

    Powysze pobiene zestawienie przykadw izolacji polskich obywateli wskazuje na wzrost zagroenia uprowadzeniami. Potwierdza to rwnie analiza wykonana przez szefa Zakadu Studiw Strategicznych Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu prof. Sebastiana Wojciechowskiego na zlecenie Ministerstwa Spraw Wewntrznych i Administracji RP, stwierdzajca, e Polacy s coraz bardziej naraeni na porwania53.

    47 Raport Polskiej Suby Konsularnej za rok 2011, Ministerstwo Spraw Zagranicznych, Warszawa 2012, s. 10 i 11.

    48 Raport Polskiej Suby Konsularnej za rok 2012, Ministerstwo Spraw Zagranicznych, Warszawa 2013, s. 9. Wanym skadnikiem mechanizmu reagowania suby konsularnej na sytuacje kryzysowe byy dziaania informacyjne prowadzone przez MSZ i polskie placwki. Najwaniejszym medium wykorzystywanym do tych potrzeb by Internet. Wzorem lat ubiegych, urzdy konsularne na bieco monitoroway sytuacj pod wzgldem bezpieczestwa w poszczeglnych pastwach i regionach wiata. Na podstawie ich informacji, w zalenoci od rozwoju sytuacji, byy podejmowane konkretne dziaania o charakterze prewencyjnym. Nale-ay do nich ostrzeenia dla podrujcych. Tame, s. 9.

    49 E. Bieczak, Porwany w Syrii fotoreporter jest ju w kraju! Uciek z niewoli [online], http://www.rmf24.pl/raport-konfliktwsyrii/fakty/news-porwany-w-syrii-fotoreporter-jest-juz-w-kraju-uciekl-z-niewo,-nId,1050951 [dostp: 15 XII 2013].

    50 Uwolniony obserwator OBWE ju w kraju; Czulimy zagroenie [online], http://www.tvp.info/15054762/uwolniony-obserwator-obwe-wiele-razy-czulismy-zagrozenie [dostp: 10 XI 2015].

    51 Polski misjonarz Ks. Mateusz Dziedzic uprowadzony w Afryce rodkowej zosta uwolniony [online], http://wyborcza.pl/1,75477,17031625,Polski_misjonarz_Ks__Mateusz_Dziedzic_uprowadzony.html?disable-Redirects=true [dostp: 10 XI 2015].

    52 Islamici porwali dwch Polakw. S ju wolni akcja owiana tajemnic [online], http://niezalezna.pl/74320-islamisci-porwali-dwoch-polakow-sa-juz-wolni-akcja-owiana-tajemnica [dostp: 29 XII 2015]; Polak porwany przez Al-Kaid o kulisach uwolnienia. Suby dziaay profesjonalnie [online], http://niezalezna.pl/74354-polak-porwany-przez-al-kaide-o-kulisach-uwolnienia-sluzby-dzialaly-profesjonalnie [dostp: 29 XII 2015].

    53 G. Starzak, Polacy coraz czciej staj si ofiarami porwa za granic [online], http://www.dzien-nikpolski24.pl/pl/aktualnosci/kraj/903679-polacy-coraz-czesciej-staja-sie-ofiarami-porwan-za-granica.html [dostp: 22 VII 2013].

  • 144 PRZEGLD BEZPIECZESTWA WEWNTRZNEGO 15/16

    Szkolenie SERE54 jako element przygotowania personelu naraonego na ryzyko bez-prawnej izolacji

    Na bezprawn izolacj s naraeni zarwno onierze prowadzcy dziaania w rejonach konfliktw lub miejscach prowadzenia dziaa stabilizacyjnych czy hu-manitarnych, jak i osoby cywilne, ktre mog pa ofiar grup politycznych albo przestpczych pragncych uzyska okup lub osign cele spoeczne, polityczne bd ekonomiczne. Zjawisko porwa dla okupu jest we wspczesnym wiecie jedn z najszybciej rozwijajcych si form dziaalnoci przestpczej. Jego skala wymusia na pastwach cywilizacji zachodniej podejmowanie skutecznych dziaa majcych na celu odzyskanie personelu izolowanego. Jak wynika z wyej wymienionych przyka-dw izolacji, w zdecydowanej wikszoci dziki systemom obowizujcym w danych pastwach i dziaajcym strukturom odzyskiwania personelu mona uratowa wielu obywateli swojego kraju i krajw sojuszniczych.

    Tylko w jednym przytoczonym wyej przypadku uprowadzony obywatel Niemiec ponis mier, co byo spowodowane tym, e terroryci dowiedzieli si o planowa-nej operacji uwolnienia zakadnika (w przypadku Piotra Staczaka tego typu operacja nie bya planowana). Na tym przykadzie wida, jak wane jest zachowanie tajemnicy o przygotowywaniu operacji PR. Tak samo wany jest czas. Im duej zwleka si z roz-poczciem odzyskiwania personelu, tym trudniej jest j skutecznie przeprowadzi, gdy porwana osoba jest stale przewoona w bardziej niedostpne rejony kraju, w ktrym bya porwana, lub poza jego granice. Potwierdza to przypadek izraelskiego onierza Gi-lada Szalita, ktry praktycznie kadego dnia by przewoony z jednego miejsca w inne. Ta metoda skutecznie uniemoliwia namierzenie go przez izraelskie suby specjalne i zmusia rzd tego kraju do negocjacji.

    Skala zagroenia bezprawn izolacj zarwno funkcjonariuszy pastwa, jak i obywateli cywilnych powoduje, e niezbdne staje si upowszechnienie wrd potencjalnie zagroonych osb procedur postpowania w sytuacji ich bezprawnej izolacji. Ze wzgldu na moliwo wykorzystania si pastw trzecich do uwolnienia przetrzymywanych potrzebna jest uniwersalizacja takich procedur. Std pogld, e zasady postpowania w przypadku bezprawnej izolacji powinny opiera si na mi-dzynarodowych rozwizaniach, a te w peni gwarantuj szkolenia SERE. Obecnie takie szkolenia powinny odbywa si we wszystkich subach, instytucjach i firmach prowadzcych aktywno polityczn, spoeczn i gospodarcz, w regionach uznawa-nych za obszary ryzyka. Takie szkolenia ucz, jak postpowa w sytuacji zaginicia, bezprawnej izolacji oraz ewentualnej samodzielnej ucieczki z miejsca przetrzymy-wania. Zakres szkole obejmuje: problematyk walki ze stresem, klasyczny survival (m.in. sposoby rozpalania ognia, budowy schronienia), metody unikania schwytania, stosowania oporu po ewentualnym ujciu, metody przygotowania ucieczki z miejsca izolacji i zasady postpowania w czasie prby odzyskania personelu przez zesp ratunkowy55.

    54 Kursy SERE s prowadzone w siach zbrojnych wikszoci pastw czonkowskich Paktu Pnocno-atlantyckiego z osobami naraonymi na ryzyko zaginicia. Pierwszymi szkolonymi byli piloci wojskowi. Nazwa SERE jest skrtem utworzonym od pierwszych liter angielskich sw survival przetrwanie (by-towanie), evasion unikanie, resistance opr (przeciwdziaanie wykorzystaniu), escape (extraction) ucieczka (odzyskanie).

    55 K. Falandys, Uwarunkowania prawne, s. 139.

  • I. ANALIZY I ROZPRAWY 145

    Zakres szkolenia SERE dla personelu wojskowego

    Szkoleniu SERE podlega zwaszcza personel wojskowy uczestniczcy w misjach stabilizacyjnych i humanitarnych oraz w dziaaniach zbrojnych poza granicami kraju. W Polsce takie szkolenie przechodz onierze Wojsk Specjalnych56 (od niedawna rw-nie pozostali onierze), ale w odniesieniu do onierzy uczestniczcych w misjach woj-skowych naley uzna, e maj oni ograniczon wiedz oraz umiejtnoci umoliwiajce przeycie i przetrwanie w izolacji. Jak zaznaczono powyej, zasadna jest uniwersalno takiego szkolenia w warstwie merytorycznej. W pastwach Paktu Pnocnoatlantyckiego ma ono zosta oparte na przygotowanym dokumencie Polityka NATO w zakresie odzyski-wania personelu. Jego zapisy nakadaj na pastwa czonkowskie obowizek prowadzenia takiego szkolenia przed wysaniem personelu na misj57. Jak mona si przekona po za-poznaniu si z poniszym schematem, szkolenie SERE co szczegowo opisuje poniszy rysunek dzieli si na trzy poziomy, tj. A, B, C, oraz na dwa poziomy instruktorskie.

    Schemat 3. Szkolenia SERE.

    rdo: Personnel Recovery, JAPCC, 2011, s. 22.

    SERE poziom A to przede wszystkim szkolenie teoretyczne, traktowane jako szko-lenie wstpne. Tego typu kurs przechodzi personel przed pierwszym skierowaniem do udziau w misji lub operacji, a jego celem jest zapoznanie uczestnikw ze zbiorem pod-stawowych taktyk, technik, procedur i dziaa SERE. Poziom B to rednio zaawansowa-ny pakiet szkolenia przeznaczony dla personelu wojskowego i cywilnego objtego red-nim poziomem ryzyka zajcia zdarzenia. Okrela si je jako rednie zagroenie izolacj (ang. Medium Risk of Isolation MRI). Szkolenie SERE poziom C natomiast obejmuje zaawansowany pakiet szkolenia praktycznego i jest prowadzone dla personelu wojsko-wego oraz cywilnego objtego wysokim poziomem ryzyka zajcia zdarzenia izolacji

    56 Informacja uzyskana przez autora artykuu podczas szkole i spotka subowych z onierzami, funk-cjonariuszami i pracownikami MON, MSW i MSZ.

    57 Dokument ma klauzul tajnoci i jego tre nie moe by przywoana w niniejszym opracowaniu. Powy-sze zaoenie zostao jednak ogoszone jako podstawa do podjcia prac nad jego przygotowaniem.

  • 146 PRZEGLD BEZPIECZESTWA WEWNTRZNEGO 15/16

    (ang. High Risk of Isolation HRI). Ten poziom obejmuje rwnie szkolenie w zakresie praktycznego przeciwdziaania wykorzystaniu w przypadku schwytania58.

    Immamentnym zagadnieniem poruszanym na szkoleniach SERE wszystkich trzech poziomw jest umiejtno stworzenia dokumentu EPA59 zawierajcego informacje pomoc-ne dla si odzyskujcych, takie jak np.: informacje dotyczce sposobw komunikowania si z siami odzyskujcymi, informacje umoliwiajce potwierdzenie naszej tosamoci, doty-czce sposobw podawania kierunku przemieszczania si itp. W tym dokumencie powinno si rwnie nanie mapk terenu, na ktrym zamierzamy przebywa wraz ze wskazaniem ewentualnego kierunku przemieszczania si w przypadku izolacji. Rozrniamy podzia EPA na EPA GROUND (stosowany w przypadku osb poruszajcych si po ziemi) i EPA AIR (sto-sowany w przypadku osb przemieszczajcych si z wykorzystaniem statkw latajcych)60.

    Podsumowanie

    Jak wykazano w niniejszym opracowaniu, zagroenie wystpieniem izolacji z po-wodu uprowadzenia dla okupu lub zamachu terrorystycznego prowadzcego do sytuacji zakadniczej jest zjawiskiem, ktre w ostatnich czasach przybrao na sile. Do izolacji dochodzi m.in. w celu zbierania funduszy na dziaalno terrorystyczn61. Wczeniej izolacja w zdecydowanej wikszoci dotyczya onierzy biorcych udzia w konfliktach zbrojnych. W okresie II wojny wiatowej odnosia si szczeglnie do onierzy japo-skich oraz amerykaskich i bya zwizana z ogromnym teatrem dziaa wojsk, du liczb wysp oraz trudno dostpnym, nieodkrytym terenem, na ktrym toczyy si walki, a take tempem przemieszczania si wojsk. Rwnie w okresie wojny wietnamskiej na rozlegych zalesionych terenach Pwyspu Indochiskiego zagino wielu onierzy ar-mii amerykaskiej, ktrzy do dzi s poszukiwani przez amerykaski rzd.

    Wzmagajcy si w ostatnich czasach konflikt o podou religijno-politycznym i kampa-nia antyterrorystyczna prowadzona przez pastwa nalece do NATO i UE przeciwko wybra-nym pastwom Bliskiego i Dalekiego Wschodu, a take niektrym krajom Afryki i Ameryki Poudniowej spowodowaa, e obywatele pastw zachodnich stali si czstym celem porwa i zamachw terrorystycznych. W zwizku z powszechn globalizacj wiatowe koncerny wy-syaj swoich (notabene nieuzbrojonych) pracownikw w zagroone rejony wiata, gdzie tamci padaj ofiarami rnego rodzaju konfliktw. Rwnie porwania zag statkw pywajcych s dzi czstym zjawiskiem w niektrych krajach Afryki.

    Powysze okolicznoci wymusiy na pastwach cywilizacji zachodniej podjcie skutecznych dziaa majcych na celu odzyskiwanie personelu izolowanego. Aby zwik-szy szanse na odzyskiwanie takiego personelu niezbdne jest wdroenie szkole SERE

    58 K. Falandys, Uwarunkowania prawne, s. 139.59 EPA (ang. Evasion Plan of Action) plan unikania i ewakuacji na podstawie zaplanowanego korytarza uni-

    kania. Plan unikania i ewakuacji powinien opracowa personel, kadorazowo na czas dziaania w przydzielonym rejonie. W razie koniecznoci jest on przekazywany siom odzyskujcym. Po zakoczeniu dziaa Plany Unikania Przeciwnika EPA, ze wzgldu na poufny charakter zawartych w nich danych, musz by natychmiast zniszczone.

    60 K. Falandys, Uwarunkowania prawne, s. 140.61 Midzynarodowym aktem prawnym powiconym uprowadzeniom jest konwencja z 18 XII 1979 r. przeciwko

    braniu zakadnikw uchwalona w ramach ONZ, ktra zostaa ratyfikowana przez Polsk 13 III 2000 r. i w stosunku do Polski wesza w ycie 24 VI 2000 r. Oprcz naszego kraju do konwencji przystpio 87 pastw. W celu uniknicia problemw z ekstradycj przestpcw dokonujcych uprowadze podpisano Europejsk konwencj o zwalczaniu ter-roryzmu sporzdzon w Strasburgu dnia 27 stycznia 1977 r. (Dz.U. z 1996 r. Nr 117 poz. 5570, w ktrej umawiajce si pastwa przyjy, e dla celw ekstradycyjnych nie uwaa si uprowadze ani przestpstw polegajcych na wziciu zakadnikw za przestpstwa polityczne lub pozostajce w zwizku z przestpstwem politycznym.

  • I. ANALIZY I ROZPRAWY 147

    we wszystkich subach, instytucjach i firmach realizujcych zadania poza granicami pastwa. Szkolenia SERE naley zaliczy do dziaa wyprzedzajcych, podejmowanych rwnolegle z przedsiwziciami natury dyplomatycznej, polegajcymi na zacienianiu wsppracy z miejscowymi wywiadami i siami bezpieczestwa.

    Ponadto wane jest, aby szkolenia z zakresu SERE byy prowadzone zarwno dla onierzy, jak i osb cywilnych, i miay zunifikowane programy. Rnica powinna doty-czy tylko obszaru specyficznych umiejtnoci wybranych grup, np. onierzy jednostek specjalnych, funkcjonariuszy sub specjalnych, dyplomatw oraz przewidywanego terenu dziaania. Jednolite powinny by natomiast procedury zachowania w przypadku przeby-wania w izolacji oraz w czasie operacji odzyskiwania. Jeli te dziaania pozwol unikn cho jednego przypadku izolacji lub w razie jego wystpienia pomog przetrwa osobie ni dotknitej, to bdzie to wiadczyo o sukcesie caego przedsiwzicia. Zasad powinno by take uznanie kadego indywidualnego przypadku bezprawnej izolacji za zdarzenie wane dla funkcjonowania pastwa. Jego zadaniem powinno by podjcie dziaa nie-zbdnych dla ratowania swoich obywateli i zapewnienie ich uwolnienia.

    Bibliografia:

    Publikacje zwarte i artykuy prasowe:1. Analiza w sprawie oceny rzetelnoci dziaa podejmowanych przez urzdy pastwowe

    w zwizku z uprowadzeniem i mierci Piotra Staczaka, Warszawa 2009, BBN.2. Falandys K., Uwarunkowania prawne determinujce ksztat Narodowego Systemu

    Odzyskiwania Obywateli Rzeczypospolitej Polskiej, Rocznik Bezpieczestwa Midzynarodowego 2015, nr 2, Wrocaw 2015.

    3. Falandys K., Zjawisko izolacji (bezprawnego przetrzymywania) jego skala i re-gionalizacja, Przegld Bezpieczestwa Wewntrznego 2015, nr 13, s. 178195.

    4. Koncepcja i oglne zasady funkcjonowania Narodowego Systemu Odzyskiwania Personelu Wojskowego, Warszawa 2008, Ministerstwo Obrony Narodowej, Sztab Generalny WP.

    5. Odzyskiwanie izolowanego personelu (DD/3.3.9), Warszawa 2010, Ministerstwo Obrony Narodowej, Sztab Generalny WP.

    6. Personnel Recovery, b.m.w. 2011, Joint Air Power Competence Centre.7. Poray A., Jugosawia 1999, cz. II, Skrzydlata Polska 2011, nr 6.8. Raport Polskiej Suby Konsularnej za rok 2010, Warszawa 2011, Ministerstwo

    Spraw Zagranicznych.9. Raport Polskiej Suby Konsularnej za rok 2011, Warszawa 2012, Ministerstwo

    Spraw Zagranicznych.10. Raport Polskiej Suby Konsularnej za rok 2012, Warszawa 2013, Ministerstwo

    Spraw Zagranicznych.

    Akty prawne:1. Europejska konwencja o zwalczaniu terroryzmu, sporzdzona w Strasburgu dnia

    27 stycznia 1977 r. (Dz.U. z 1996 r. Nr 117 poz. 557).2. Konwencja o traktowaniu jecw wojennych (III konwencja genewska), Genewa,

    12 VIII 1949 r. (Dz.U. z 1956 r. Nr 38 poz. 175, zaczniki).3. Midzynarodowa konwencja przeciwko braniu zakadnikw, Nowy Jork,

    10 XII 1979 r., (Dz.U. z 2000 r. Nr 106 poz. 1123).

  • 148 PRZEGLD BEZPIECZESTWA WEWNTRZNEGO 15/16

    rda internetowe:

    1. http://www.bbn.gov.pl/.2. http://www.dziennikpolski24.pl/.3. http://www.jewish.org.pl/.4. http://www.krosno24.pl/.5. http://mikedurant.com/.6. http://news.bbc.co.uk/.7. http://money.pl/.8. http://newsweek.pl/.9. http://niezalezna.pl/.10. http://nytimes.com/.11. http://www.polskieradio.pl/.12. http://www.rmf24.pl/.13. http://www.rp.pl/.14. http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/.15. http://www.tvn24.pl/.16. http://tvp.info/.17. http://wp.pl/.18. http://wyborcza.pl/.

    Abstrakt

    W niniejszym artykule skupiono si na zaprezentowaniu moliwoci odzyskiwania personelu (Personnel Recovery PR) jako formy przeciwdziaania bezprawnej izolacji osb. W tym celu wyjaniono istot przedsiwzi okrelanych jako odzyskiwanie personelu oraz metody odzyskiwania personelu i sprztu w przypadku zdarze o charakterze niemi-litarnym i militarnym. Znaczn cz artykuu powicono analizie operacji odzyskiwania personelu wojskowego i cywilnego (case study). Omwiono rwnie poszczeglne poziomy szkolenia SERE bdcego elementem szkolenia personelu naraonego na ryzyko bezprawnej izolacji oraz zaprezentowano zakres tego szkolenia, realizowanego przez personel wojskowy.

    Sowa kluczowe: odzyskiwanie personelu, personel izolowany, bezprawna izolacja, operacje poszukiwawczo-ratunkowe, SERE.

    Abstract

    In the article the author focused on presenting the possibility of personnel recovery (PR) as a form of unlawful people isolation. For this purpose the author explained personnel recovery essence, methods of personnel and equipment recovery in case of non-military and military events. The important issue in the article is the analysis of the military and civilian personnel recovery operations (case study). The author also discussed the basics of SERE training, which is part of the training of personnel exposed to the risk of unlawful isolation. He also presented the scope of the SERE training conducted by military personnel.

    Keywords: personnel recovery, isolated personnel, unlawful isolation, operations search and rescue, SERE.