Nowy American way of war? – Wsp³‚czesne wojny Stan³w

download Nowy American way of war? – Wsp³‚czesne wojny Stan³w

of 25

  • date post

    11-Jan-2017
  • Category

    Documents

  • view

    214
  • download

    2

Embed Size (px)

Transcript of Nowy American way of war? – Wsp³‚czesne wojny Stan³w

  • Kwartalnik wydawany przezBiuro Bezpieczestwa Narodowego

    ISSN 1896-4923

    II 2014 / 30BEZPIECZESTWO NARODOWE

    Nowy American way of war? Wspczesne wojny Stanw Zjednoczonych s. 133156

  • Bezpieczestwo Narodowe 2014 / II 133

    Nowy American way of war? Wspczesne wojny

    Stanw Zjednoczonych

    ukasz Smalec

    Zakoczenie operacji w Iraku, plany wycofania z Afganistanu, ograniczone zaangaowanie USA w interwencj w Libii czy wreszcie rezygnacja z dzia-a przeciwko reimowi syryjskiemu wiadcz o zmianie podejcia Stanw Zjednoczonych do uycia siy zbrojnej. Jest to waciwy moment, aby odpo-wiedzie na pytanie, czy obecnie ksztatuje si nowy American way of war. Tradycyjny American way of war, uksztatowany pod wpywem dowiadcze kolejnych konfl iktw zbrojnych toczonych przez Stany Zjednoczone, podlega cigej ewolucji zarwno pod wpywem wojen jak i ograniczonych interwencji zbrojnych. Zasadnicze znaczenie na jego ksztat wywara wojna w Wietnamie i bolesna lekcja pynca z tego konfl iktu dla Stanw Zjednoczonych. Sukces w operacji Pustynna Burza przesdzi z kolei o wzrocie znaczenia posiada-nej przewagi militarnej w procesie planowania strategicznego. Technologiczna hubris daa o sobie zna z ca moc za kadencji G.W. Busha, przyczyniajc si do wcignicia Stanw Zjednoczonych w trwajc ponad dekad niezwy-kle kosztown wojn z terrorem. Kolejna administracja wycigna waciwe wnioski z toczonych w niesprzyjajcych warunkach geostrategicznych wojen w Afganistanie oraz Iraku. Wywaro to istotny wpyw zarwno na strategi jak i praktyk w zakresie sztuki wojennej.

    Publikacja monografi i autorstwa Russella Weigleya American Way of War. A History of U.S. Military Strategy and Policy (1973) zwrcia uwag na sposb prowadzenia dziaa wojennych przez Stany Zjednoczone. Wzrost zainteresowania tym zagadnieniem nastpi jednak dopiero po upywie nie-mal trzech dekad w zwizku z rosnc popularnoci, a nawet fascynacj re-wolucj w dziedzinie wojskowoci (Revolution in Military Aff airs, RMA). Jej apogeum stanowia transformacja si zbrojnych Stanw Zjednoczonych, jak rwnie sposobu prowadzenia dziaa wojennych za kadencji administra-

  • 134 Bezpieczestwo Narodowe 2014 / II

    ukasz Smalec

    cji prezydenta Georgea Walkera Busha. Na czele Departamentu Obrony sta wwczas Donald Rumsfeld. Koncepcje przez niego przedstawione (doktryna Rumsfelda) pady wwczas na podatny grunt za spraw ogoszonej wwczas tzw. globalnej wojny z terrorem (Global War on Terror, GWOT). Ponad dzie-sicioletnia kampania nadwyrya dominacj Stanw Zjednoczonych w skali globalnej, zwaszcza w sferze gospodarczej. Sprawio to, e za kadencji admi-nistracji Baracka Obamy postanowiy one zracjonalizowa swoj aktywno na arenie midzynarodowej1. O ile zakoczenie operacji w Iraku stanowio realizacj porozumie zawartych przez poprzedni ekip rzdzc, o tyle pla-ny wycofania z Afganistanu, ograniczone zaangaowanie USA w interwencj w Libii czy wreszcie rezygnacja z dziaa przeciwko reimowi syryjskiemu wiadcz o zmianie podejcia Stanw Zjednoczonych do uycia siy zbrojnej.

    Wydaje si, e jest to waciwy moment, aby odpowiedzie na pytanie, czy obecnie ksztatuje si czy te narodzia si doktryna Obamy, a w konse-kwencji nowy American way of war2. Punktem wyjcia dla tych rozwaa bdzie dokonanie charakterystyki tradycyjnego sposobu prowadzenia dzia-a wojennych przez Stany Zjednoczone jak rwnie propozycji przedsta-wionych przez administracj czasu wojny3, ktre byy okrelane mianem nowego American way of war. Intencj artykuu nie jest ich szczegowa wiwisekcja, ale uwypuklenie rnic oraz wskazanie podobiestw czcych oba podejcia. Rozwaania zawarte w niniejszym opracowaniu pozwol na zweryfi kowanie nastpujcej tezy badawczej: Doktryna Obamy oraz nowy American way of war nie zostay jak do tej pory uksztatowane, niemniej jednak nastpiy pewne przesunicia akcentw zarwno w sferze deklara-tywnej jak i praktyce politycznej Stanw Zjednoczonych w zakresie uycia siy zbrojnej za granic.

    1 A. J. Echevarria II, What Is Wrong with the American Way of War?, PRISM 3, no. 4 wrzesie 2012, s. 109; B. Buley, Th e New American Way of War: Military Culture and the Political Utility of Force, Routledge, Londyn, Nowy Jork 2008, s. 7, 106; B. Gralczyk, Imperialny przesyt, Polska Zbrojna nr 48 (670), 29 listopada 2009 r., s. 4849.2 Autor niniejszego opracowania postanowi nie tumaczy pojcia American way of war na jzyk polski. Prby przetumaczenia tego sformuowania nios za sob niebezpieczestwo uproszcze, ktre mogyby prowadzi do jego bdnego zrozumienia. Na potrzeby niniejszego opracowania bdzie ono rozumiane jako kompleksowy sposb mylenia na temat konfl iktw zbrojnych, poczwszy od momentu podjcia decyzji o uyciu si zbrojnych, okreleniu celw a do zakoczenia tj. realizacji planw strategicznych stawianych przed rozpoczciem konfl iktu. Za: A. Echevarria II, Toward an American Way of War, U.S. Army War College, Strategic Studies Institute, Carlisle 2004, s. III, 1.3 Tym okreleniem w odniesieniu do administracji republikaskiej Georgea W. Busha, posuguje si m.in. Zbigniew Brzeziski. Za: Z. Brzeziski, Druga szansa, wiat Ksiki, Warszawa 2008.

  • Bezpieczestwo Narodowe 2014 / II 135

    Nowy American way of war? Wspczesne wojny Stanw Zjednoczonych

    Tradycyjny American way of war

    Za R. Weigleyem przyjmuje si, e tradycyjny American way of war uksztatowa si pod wpywem dowiadcze wojny secesyjnej (18611865)4. Wwczas jego elementem wyrniajcym staa si strategia unicestwienia (strategy of anihilation), rozpatrywana przez niego jako jedyna alternatywa defensywnej wojny na wyniszczenie (strategy of attrition). Jej gwnymi ar-chitektami byli dowdcy si zbrojnych Unii generaowie Ulysses S. Grant oraz William T. Sherman5. Z kolei John Shy wskazuje, e rda tej koncepcji sigaj wojny brytyjsko-amerykaskiej 18121814. Destrukcyjna sia kon-fl iktu, w ktrym na szali znalazo si przetrwanie pastwa sprawia, e wa-dze Stanw Zjednoczonych uznay, e kady nastpny konfl ikt, ktry przy-nisby zniszczenia na podobn skal, mgby zachwia podwalinami pa-stwa, a nawet zagrozi jego istnieniu. Celem dziaa Stanw Zjednoczonych stao si zatem jak najszybsze cakowite zniszczenie potencjau militarne-go przeciwnika, co wynikao ze saboci pastwa, ktrego nie byo sta na utrzymywanie duej liczebnie staej armii6.

    Zaoenie to wydaje si kontrowersyjne, poniewa jej emanacj stano-wiy zaledwie kocowe etapy trzech konfl iktw: wojny secesyjnej (18641865), I wojny wiatowej (19171918) oraz II wojny wiatowej (19431945), a i w tych przypadkach nie brak opinii odmiennych7. Zwycistwa w tych konfl iktach miay zosta osignite nie dziki realizowanej strategii, ale za-stosowanej sile destrukcji8. Wpisywao si to w uproszczone zaoenie, e dla USA wojna to klska polityki, co przeciwstawiano spojrzeniu europejskie-mu uksztatowanemu pod wpywem pruskiego teoretyka wojny, Carla von Clausewitza9. Antulio J. Echevarria poddaje w wtpliwo zasadno tych konstatacji. Denie do cakowitego zniszczenia przeciwnika w decydujcej

    4 B. Warrington, Th e American Approach to Limited Wars, National Defense University, National War College, Waszyngton 1994, s. 7.5 B. M. Linn, Th e American Way of War Revisited, Th e Journal of Military History, Vol. 66, No. 2., kwiecie 2002, s. 502504.6 D. Higginbotham, Th e Early American Way of War: Reconnaissance and Appraisal, Th e William and Mary Quarterly, 3rd Ser., Vol. 44, No. 2, kwiecie 1987, s. 231, 271272.7 W. Walker III, National Security and Core Values in American History, Cambridge University Press, Nowy Jork 2009, s. 3132.8 L. Sondhaus, Strategic Culture and Ways of War, Routledge, Nowy Jork 2006, s. 59; B. Linn, op.cit., s. 529530; M. Boot, Th e New American Way of War, lipiec/sierpie 2003, Foreign Aff airs, http://www.cfr.org/iraq/new-american-way-war/p6160 (dostp: 10 listopada 2013 r.).9 B. Buley, op.cit., s. 12, 8.

  • 136 Bezpieczestwo Narodowe 2014 / II

    ukasz Smalec

    bitwie oraz unikanie przewlekych wojen rwnie nie byy unikatowymi ce-chami American way of war. Zwraca uwag, e zblione podejcie do tego, ktre R. Weigley uznawa za unikatowy American way of war prezentowa m.in. Sztab Generalny Krlestwa Prus, a pniej rwnie Cesarstwa Niemiec pod kierownictwem Helmutha von Moltke starszego (18571888). Wybitny pruski strateg uznawa prymat polityki (wielkiej strategii), ktra wytycza cel dziaa wojennych. Politycy mogli go modyfi kowa, ale nie ingerowa w sposb prowadzenia dziaa wojennych, w czasie ich trwania kluczowa jest pragmatyka rzdzca uyciem siy w czasie jej trwania10.

    Zaprezentowany przez R. Weigleya obraz pomija kwesti tzw. maych wojen. Stawk w tych konfrontacjach nie byy ywotne interesy USA, a ich celem cakowite unicestwienie przeciwnika. Nie angaoway one caego potencjau pastwa. Niemniej jednak wywary zasadniczy wpyw na ukon-stytuowanie si dominacji Stanw Zjednoczonych na pkuli zachodniej11. M. Boot rozpatrywa je jako alternatywny American way of war12. Nie mniej istotn rol w strategii Stanw Zjednoczonych odgrywao odstraszanie, po-cztkowo konwencjonalne, a w okresie zimnej wojny nuklearne13. Ponadto, pod wpywem dowiadcze kolejnych konfl iktw zbrojnych, American way of war ewoluowa, a kluczowe znaczenie miaa wojna w Wietnamie14. Wydaje si, e wnioski, jakie z niej wycignito byy tylko czciowo trafne. O ile postulaty przedstawione przez sekretarza obrony Caspara Weinbergera dotyczce ograniczenia dziaa zbrojnych tylko wobec zagroenia interesw Stanw Zjednoczonych byy trafne, o tyle bdem wydaje si brak opracowa-nia strategii na wypadek, gdyby USA byy zmuszone do podjcia takich ope-racji poniej progu wojny (Military Operations Other than War, MOOTW). O braku zainteresowania prowadzeniem walk w warunkach wojny prze-ciwpartyzanckiej wiadczyy m.in. kolejne redukcje liczebnoci jednostek ldowych USA, zwaszcza piechoty, ktre s niezastpione w zakresie stabi-lizacji oraz odbudowy15. Doktryna Weinbergera, przedstawiona 28 listopa-

    10 L. Sondhaus, op.cit., s. 23; A. Echevarria II, Toward An American,