Marcin Kaliński Rozwój zasobów ludzkich w administracji ... · PDF filekowań...

Click here to load reader

  • date post

    28-Feb-2019
  • Category

    Documents

  • view

    213
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of Marcin Kaliński Rozwój zasobów ludzkich w administracji ... · PDF filekowań...

W celu sprawnego i niezalenego funkcjonowania nowoczesne pastwo powin-no dysponowa odpowiednimi zasobami ludzkimi urzdnikami profesjonalnie wykonujcymi powierzone zadania. Administracja podatkowa odpowiedzialna jest za pobr danin na rzecz Skarbu Pastwa oraz bezpieczestwo finansowe pastwa. Na niej spoczywa wic szczeglna odpowiedzialno za tworzenie warunkw oraz kreowanie rozwoju w skali lokalnej, regionalnej i krajowej. Istotne jest zatem takie przygotowanie pracownikw administracji podatkowej, ktrzy bd suy spo-eczestwu i gwarantowa istotne funkcje pastwa. Celem artykuu jest diagnoza wanego elementu funkcji personalnej, jakim jest rozwj zasobw ludzkich w ad-ministracji podatkowej, oraz wskazanie dysfunkcji w tym obszarze i moliwych sposobw ich eliminowania.

Sowa kluczowe: rozwj zasobw ludzkich (HR development), administracja podatkowa (tax administration), kompetencje (competence)

Wprowadzenie

W cigu ostatnich kilku lat zauwaa si w Polsce wzrost zainteresowania rozwojem za-sobw ludzkich w administracji publicznej, w tym rwnie w administracji podatkowej. W obszarze dziaania administracji podatkowej zasadna wydaje si zatem prba odpo-wiedzi na pytanie o inwestycje w zasoby ludzkie, ktre realizuj strategiczne zadania publiczne zwizane z poborem podatkw. Administracja ta zabezpiecza bowiem interesy finansowe budetw jednostek samorzdu terytorialnego, budetu krajowego i bude-tu Unii Europejskiej. Skuteczno tej funkcji jest istotnie zdeterminowana potencjaem kadrowym w administracji podatkowej. Przygotowanie merytoryczne pracownikw tej administracji umoliwia zatem wykonywanie zada i obowizkw skutkujcych wpywa-mi do budetu, z ktrego zaspokajane s potrzeby wszystkich obywateli. Nie bez znacze-

Marcin KaliskiRozwj zasobw ludzkich w administracji podatkowej

zzl_5-2011_kaminski_m_49-67

50 Marcin Kaliski

nia pozostaje take ich stosunek do klientw administracji podatkowej, ktry powinien budowa klimat zaufania do pastwa i jego organw, a przez to dobrowolne i rzetelne regulowanie obowizkw podatkowych.

Cel pracy, tezy i problemy badawcze

Celem niniejszego artykuu jest diagnoza wanego elementu funkcji personalnej, jakim jest rozwj zasobw ludzkich w administracji podatkowej, oraz wskazanie dysfunkcji w tym obszarze i moliwych sposobw ich eliminowania, a stwarzajcych tym samym podstaw do ustalenia kierunkw usprawnie i rekomendacji rozwiza praktycznych.

W wietle przedstawionego powyej celu sformuowano dwie tezy badawcze. Pierwsza z nich: rozwj zasobw ludzkich w administracji podatkowej jest istotnym i zoonym ob-szarem funkcji personalnej, w duym stopniu zdeterminowanym specyfik suby cywilnej i wielkoci urzdw skarbowych. Teza druga: w praktyce rozwoju zasobw ludzkich w administracji podatkowej wystpuje wiele wewntrznych ogranicze i zewntrznych barier powodujcych niepene wykorzystanie instrumentarium rozwoju zasobw ludz-kich.

Sformuowane problemy badawcze stanowiy uszczegowienie celu bada i usytu-owane zostay na gruncie dotychczasowych osigni badaczy polskich i zagranicznych w omawianym obszarze funkcji personalnej. Dotyczyy one nastpujcych zagadnie: oceny kompetencji zawodowych pracownikw na stanowiskach do spraw kadr i szkole w urzdach skarbowych z punktu widzenia realizacji procesu rozwoju zasobw ludzkich, identyfikacji mocnych i sabych stron elementw kompetencji pracownikw w poszcze-glnych grupach stanowisk administracji podatkowej, opracowania modelu kompeten-cyjnego pracownika tej administracji, okrelenia wewntrznych i zewntrznych uwarun-kowa rozwoju zasobw ludzkich w administracji podatkowej oraz oceny wykorzystania instrumentw rozwoju zasobw ludzkich w praktyce tej administracji.

Na podstawie przeprowadzonych bada, w tym analizy nadwyek i niedoborw ele-mentw kompetencji pracownikw, podjto prb stworzenia modelu kwalifikacyjnego dla wszystkich piciu grup stanowisk w administracji podatkowej.

Niniejszy artyku oparty jest na badaniach przeprowadzonych w 34 urzdach skar-bowych. Badaniem objto wszystkie urzdy zlokalizowane na terenie wojewdztwa dol-nolskiego, jako jednego z waniejszych wojewdztw na mapie podatkowej kraju pod wzgldem liczby zatrudnionych w administracji podatkowej, liczby podlegych urzdw i obsugiwanych podatnikw, a tym samym wielkoci wygenerowanych wpyww podat-kowych. Badania przeprowadzono w drugiej poowie 2008 roku, wedug stanu prawne-go na dzie 31 grudnia 2007 r., czyli pod rzdami ustawy z 24 sierpnia 2006 r. o subie cywilnej.

zzl_5-2011_kaminski_m_49-67

Rozwj zasobw ludzkich w administracji podatkowej 51

Metodyka bada

Administracj podatkow tworz w znaczeniu wszym urzdy skarbowe dziaajce na poziomie lokalnym. Tworz j rwnie izby skarbowe dziaajce na poziomie regio-nalnym, ale w badaniach zdecydowano si na zawenie pola badawczego wycznie do urzdw skarbowych z uwagi na odmienny charakter i specyfik realizowanych przez nie zada. Urzdy skarbowe w Polsce (401 urzdw) stanowi ponad 96% administracji po-datkowej, natomiast izby skarbowe (16 izb) stanowi niecae 4% tej administracji. Urz-dy skarbowe zajmuj si poborem, egzekucj i obsug nalenoci podatkowych oraz bezporedni obsug podatnikw, a izby skarbowe sprawuj nadzr nad dziaalnoci urzdw skarbowych i s organem odwoawczym (II instancja) od decyzji wydawanych przez urzdy skarbowe (I instancja). Administracja podatkowa jest czci administra-cji rzdowej, w ktrej dziaa korpus suby cywilnej ustanowiony w celu zapewnienia zawodowego, rzetelnego, bezstronnego i politycznie neutralnego wykonywania zada pastwa.

W przyjtej procedurze badawczej zastosowano metodologiczn regu triangulacji (wielowymiarowoci bada), polegajc na jednoczesnym wykorzystaniu wielu technik i rde zdobywania informacji w celu uzyskania wnikliwego i wielostronnego opisu za-gadnienia badawczego, a take umoliwiajc peniejszy ogld badanej rzeczywistoci [Chepa, 2006]. W szczeglnoci dotyczya ona triangulacji technik badawczych, czyli spoytkowania w prowadzonym badaniu zestawu narzdzi badawczych wyrastajcych z rnych zaoe metodologicznych.

Zgodnie z postulatem triangulacji wykorzystano nastpujce techniki (narzdzia) badawcze: badania ankietowe, wywiady swobodne, obserwacj uczestniczc oraz ana-liz dokumentw organizacyjnych.

W badaniach ankietowych wykorzystano dwa rodzaje kwestionariuszy do badania rozwoju zasobw ludzkich, ktre zostay skierowane do osb zatrudnionych na stano-wiskach pracy ds. kadr i szkole oraz pracownikw urzdw skarbowych w piciu gru-pach stanowisk: redniego szczebla zarzdzania, koordynujcych, samodzielnych, spe-cjalistycznych i wspomagajcych. Pierwszy z kwestionariuszy przesano do 34 urzdw skarbowych, a ankiety wypenio 100% respondentw z dziaw kadrowych. Natomiast drugi przekazano do wybranych urzdw, uwzgldniajc ich zrnicowanie pod wzgl-dem wielkoci, z czego otrzymano 68 ankiet wypenionych (zwrot na poziomie 36%).

Odpowiedzi uzyskane z kwestionariuszy nie byy wyczerpujcym rdem informa-cji na temat procesu rozwoju zasobw ludzkich w administracji podatkowej. W celu weryfikacji i pogbienia ich wynikw przeprowadzono 40 wywiadw swobodnych z pra-cownikami badanych urzdw skarbowych zajmujcych stanowiska mieszczce si we wszystkich piciu grupach stanowisk, zarwno wykonawczych, jak i kierowniczych.

zzl_5-2011_kaminski_m_49-67

52 Marcin Kaliski

Wyniki bada rozwoju zasobw ludzkich w dolnolskiej administracji podatkowej

Charakterystyka zasobw ludzkich w administracji podatkowej

Dolnolsk administracj podatkow tworz 34 urzdy skarbowe, ktre podzielono ze wzgldu na liczb zatrudnionych na 13 maych (do 60 osb), 12 rednich (pow. 60 do 130 osb) oraz 9 duych (pow. 130 osb). W duych urzdach zatrudnionych byo 48,8% pracownikw, w rednich 32,4%, a w maych 18,8%.

W tej administracji podatkowej w roku 2007 zatrudnionych byo 3294 osb w pi-ciu grupach stanowisk: redniego szczebla zarzdzania (2,3%), koordynujcych (4,1%), samodzielnych (7,7%), specjalistycznych (68,1%) i wspomagajcych (17,8%). Pierwsze trzy grupy stanowisk (ok. 14%) tworz tzw. korpus kierowniczy, natomiast dwie ostatnie (ok. 86%) tzw. korpus wykonawczy.

Pracownicy suby cywilnej, zatrudnieni na podstawie umowy o prac w subie cy-wilnej, stanowili 99% zatrudnionych, a tylko 1% to urzdnicy suby cywilnej zatrudnieni na podstawie mianowania, w wyniku postpowania kwalifikacyjnego, sprawdzajcego wiedz i umiejtnoci przydatne w tej subie.

Urzdy skarbowe s sfeminizowane, poniewa 79,2% pracownikw stanowiy ko-biety, natomiast mczyni tylko 20,8%. Mimo e zatrudnienie nie zapewnia wysokiego poziomu wynagrodze, nie wystpuje tam zagroenie zwolnieniami i paca jest gwaran-towana przez pastwo. Moe to by atrakcyjniejsze dla kobiet cenicych bardziej od mczyzn stabilizacj zawodow.

Tylko 13,0% zatrudnionych byo w wieku do 29 lat, a 32,5% w wieku od 30 do 39 lat, natomiast 54,5% w wieku powyej 40 lat. Stosunkowo niski odsetek osb w przedziale wiekowym do 29 lat moe wiadczy z jednej strony o tym, e urzdy nie s atrakcyjnym miejscem pracy dla ludzi modych, z drugiej za szczeglnie urzdy w miastach powiato-wych pozostaj zamknite, gdy fluktuacja kadr jest na bardzo niskim poziomie. Wik-szo zatrudnionych to osoby w wieku tzw. niemobilnym (powyej 40 lat), co wiadczy o ustabilizowanej zaodze.

Wyksztacenie wysze posiadao 67,3% zatrudnionych, z czego 45% legitymowao si wyksztaceniem ekonomicznym, a okoo 30% prawniczym lub administracyjnym.

Staem pracy w administracji podatkowej do 4 lat legitymowao si 16,6% pracow-nikw, od 5 do 9 lat 16,9%, od 10 do 19 lat 57,9%, a powyej 20 lat 8,6%. Stan taki skutkowa moe negatywnymi zjawiskami w postaci skostnienia struktury organi-zacyjnej, nienadania za zmianami, braku otwartoci na zmiany i dopywu tzw. wieej krwi.

zzl_5-2011_kaminski_m_49-67

Rozwj zasobw ludzkich w administracji podatkowej 53

Kompetencje pracownikw na stanowiskach ds. kadr i szkole w administracji podat-kowej

cz