Kalkulator emerytalny instrukcja

Click here to load reader

Embed Size (px)

Transcript of Kalkulator emerytalny instrukcja

Kalkulator emerytalny

WprowadzenieUdostpniamy aplikacj pozwalajc na samodzielne zreplikowanie (i udoskonalenie) bada GRAPE opublikowanych w Analyzing the effciency of the pension reform: the role for the welfare effects of fiscal closures oraz Unprivatizing the Pension System: The Case of Poland. Niniejsza instrukcja przedstawia, w jaki sposb mona uruchomi aplikacj oraz w jaki sposb uytkownik moe dowolnie zmieni egzogeniczne zaoenia w modelu. Aplikacja pozwala oszacowa efekty wszystkich trzech zmian w systemie emerytalnym w Polsce od reformy z 1999 r po zmiany z 2013 r.

Spis treciWprowadzenie2Jak uruchomi aplikacj?3Co oznaczaj wyniki oblicze?7Jak wprowadzi wasne zaoenia?9Jakie kategorie ekonomiczne symuluje model?11

Jak uruchomi aplikacj?Naley pobra ze strony grape.uw.edu.pl/emeryt/aplikacja spakowany folder KalkulatorEmeryt. Po pobraniu folder naley rozpakowa w dowolnym miejscu na swoim dysku. Uwaga: aplikacja nie bdzie dziaaa, jeli uytkownik tylko zajrzy do archiwum ZIP, uywajc np. interfejsu Eksploratora Windows lub TotalCommandera. Po rozpakowaniu, zawarto foldera przedstawia si bdzie nastpujco:

By skorzysta z aplikacji naley uruchomi plik KalkulatorEmerytalny.exe. Po jej uruchomieniu, na ekranie pojawi si graficzny interfejs uytkownika, w ktrym mona dokona wyboru wariantu reformy oraz modelu.Warianty reformyWarianty reformy obejmuj reform z 1999 r oraz pniejsze zmiany w systemie emerytalnym z 2011 oraz 2013 roku. Reforma z 1999 r zmieniaa system zdefiniowanego wiadczenia na system zdefiniowanej skadki oraz wprowadzaa filar kapitaowy. Reforma obejmowaa roczniki urodzone po 1949 roku, przy czym roczniki urodzone w 1969 lub pniej byy automatycznie czonkami Otwartych Funduszy Emerytalnych, a osoby urodzone w latach 1949-1969 mogy wybra, czy chc by cz ich skadki emerytalnej funkcjonowaa w postaci filara kapitaowego, czy te pragn cao swojej skadki przekazywa do ZUS. Model odzwierciedla ten fakt.

Zmiana systemu ze zdefiniowanego wiadczenia na zdefiniowan skadk oznacza fundamentaln zmian w sposobie naliczania wiadczenia emerytalnego. O ile przed reform z 1999 r. wysoko wiadczenia obliczano jako stay procent wynagrodze z ostatnich lat ycia, o tyle po 1999 r wiadczenia emerytalne dla wszystkich osb urodzonych po 1949 naliczane s z uwzgldnieniem liczby lat ycia po przejciu na emerytur. W rzeczywistoci jest to kwota rodkw zgromadzonych lub zapisanych na koncie emerytalnym (odpowiednio w OFE i w ZUS) podzielona przez szacowan dugo ycia (redni dla kobiet i mczyzn). Model odzwierciedla ten fakt. Co wicej, o ile w ZUS stopa indeksacji zapisw na kontach emerytalnych wynika z ustawy, o tyle przyrost rodkw zgromadzonych w OFE jest pochodn odsetek, jakie wypracowa ten kapita. W modelu stopa procentowa zostaa skalibrowana do wielkoci obserwowanych w gospodarce ok 7.5% realnie, tj. po uwzgldnieniu inflacji i opat. Ta stopa procentowa jest skadow obligacji emitowanych przez rzd oraz inwestycji w gospodark realn. Model odzwierciedla ten fakt. Reforma z 2011 r. obejmowaa przesunicie czci skadki z OFE do ZUS, z uwzgldnieniem wyszej stopy indeksacji dla tej czci rodkw. Model odzwierciedla proporcj, w jakiej przesunito skadk z OFE do ZUS oraz zmiany tej proporcji w czasie.Reforma z 2011 r. obejmuje wicej zmian. Po pierwsze: utrwalono przesunicie skadki. Po drugie: cz osb od 2013 r moe cao skadki przekazywa do ZUS (=cakowite przesunicie skadki). W modelu cz ta zostaa skalibrowana na ok. 50%. Po trzecie: na 10 lat przed uzyskaniem wieku emerytalnego rodki zgromadzone na koncie w OFE s stopniowo przesuwane do ZUS. Po czwarte: do ZUS przekazano wszystkie obligacje wykupione wczeniej przez gospodarstwa domowe za porednictwem OFE. Wariant modeluModel pozwala na dokonanie wyboru dotyczcego preferencji konsumentw. W rzeczywistoci ludzie s rni, a w modelu musz by jacy. Dla przykadu, wiele rde wskazuje na niskie oszczdnoci Polakw w instrumentach emerytalnych. Dla ekonomisty oznacza to moe jednak wiele procesw: np. brak wiadomoci skutkw reformy, brak wiadomoci dugoci ycia po przejciu na emerytur albo niezdolno, by dotrzyma (wobec samego siebie) zobowizanie do wyszych oszczdnoci.

Ten ostatni mechanizm jest jedynym zgodnym z zaoeniem o racjonalnych oczekiwaniach i zosta uwzgldniony w modelu. Uytkownik moe wybra, czy uwaa preferencje konsumentw w Polsce za spjne w czasie (=planuj oszczdza i dotrzymuj tego zobowizania) czy te za niespjnie w czasie (=planuj oszczdza, ale jak przychodzi co do czego, nie oszczdzam a tyle, ile planowaem/am).

Zmiany w systemie emerytalnym z 2011 oraz 2013 r. zmieniaj biece i przysze zobowizania pastwa z tytuu wypaty emerytur. Zmniejszenie zaduenia pastwa moe mie w modelu dwa potencjalne skutki: obniki emerytur lub obniki zaduenia. Za porednictwem interfejsu uytkownik moe wybra, ktry z wariantw uwaa za bardziej prawdopodobny. Uwaga: w rzeczywistoci moliwy jest take trzeci skutek, tj. zwikszenie wydatkw rzdowych. Z przyczyn koncepcyjnych model nie uwzgldnia takiej moliwoci.[footnoteRef:1] [1: W modelu wydatki rzdowe modelowane s jako tzw. pure waste. Zwikszenie ich miaoby bezporednie skutki dobrobytowe, czego unikamy, bo celem modelu jest zweryfikowanie jakie s skutki reformy, a nie zmiany struktury czy wielkoci wydatkw rzdowych. ]

Po dokonaniu wyboru wariantu reformy oraz wariantu modelu, naley klikn Oblicz. Poniewa jest to zoony model, naley oczekiwa, e na komputerze redniej klasy (ok i5, ok 6GB RAM) na wyniki trzeba poczeka ok 10 minut. Nie naley si niepokoi brakiem wydarze na ekranie po prostu mona pj po kaw albo na przykad sprawdzi stan swoich oszczdnoci .

Co oznaczaj wyniki oblicze?Po zakoczeniu oblicze na ekranie pojawi si okno z wynikami. Wszystkie wyniki przedstawiamy w relacji do scenariusza bazowego, ktrym jest brak zmian w systemie. Tym samym, dla reformy z 1999 r, scenariuszem bazowym jest pozostawienie systemu zdefiniowanego wiadczenia, tj. tego, ktry obowizywa wczeniej w Polsce. Dla reformy z 2011 r. scenariuszem bazowym jest reforma z 1999 r. bez adnych zmian. Podobnie dla reformy z 2013 r. Prezentujemy trzy gwne wyniki z modelu, pozostae dane zapisuj si w postaci plikw tekstowych, ktrych nazwy odzwierciedlaj wariant reformy oraz zmienne (szczegowa lista z objanieniami na kocu tego dokumentu).Pierwszy wynik to PKB wzgldem scenariusza bazowego. Oznacza to, e model produkuje symulacje dla dwch cieek poziomu PKB. W pierwszej z nich zachowuje warunki bez zmian wobec status quo. W drugiej wprowadza reform, ktrej wariant wybra uytkownik. Wykres 1 przedstawia relacj PKB ze scenariusza z reform do PKB ze scenariusza bez zmian. Dla Przykadu, warto 1.02 oznacza, e PKB w scenariuszu z reform jest o 2% wyszy ni w scenariuszu bez zmian. Uwaga: nie chodzi o to, e PKB uronie tylko o 2% przez okres 100 lat symulacji. Chodzi o to, o ile wyszy (bd niszy) bdzie PKB w scenariuszu z reform od dokadnie takiego samego rozwoju wypadkw ale w scenariuszu bez reformy. W tym sensie model izoluje wpyw reformy od tysicy innych czynnikw, ktre mog wpywa na bogactwo Polski przez najblisze 100 lat. 321

Drugi wykres odzwierciedla deficyt ZUS jako % PKB. W momencie wprowadzania reformy deficyt ZUS wynosi ok. 1.2% PKB. Jego warto ulegaaby dalszym zmianom ze wzgldu na stopniowe starzenie si spoeczestwa i zmieniajc si struktur wiekow pracujcych i emerytw. Wprowadzenie reformy z 1999 przesuno cz rodkw z ZUS do OFE, zmniejszajc przysze zobowizania ZUS, ale rwnie jego biece wpywy. Jeli ta warto ronie, oznacza to rosnce zobowizania budetu wobec obywateli (mona je sfinansowa, w zalenoci od wybranego wariantu domknicia poprzez zwikszenie dugu publicznego lub podwyk podatkw). Jeli maleje, oznacza to coraz nisze obcienie budetu pastwa kosztami emerytur. Jeli warto ta jest ujemna, to oznacza, e kasowo wpaty do ZUS przewyszaj biece wypaty, ale wci indywidualnie i przecitnie uzyskana emerytura bdzie rwna kwocie wpat w latach pracy (zwikszonych o odpowiednie wskaniki indeksacji).Wykres 3 odzwierciedla efektywn stop zastpienia w relacji do scenariusza bazowego. W systemach zdefiniowanej skadki stopa zastpienia to warto wynikowa (wyliczana jako wysoko pierwszej emerytury do ostatniej pacy). W systemach zdefiniowanego wiadczenia stopa zastpienia to podstawowy parametr, ktry mwi o tym, przez jak wielko trzeba przemnoy swoj pac (redni z ostatnich lat aktywnoci zawodowej) by ustali wysoko emerytury. Jeli ten wskanik ma warto 1, to oznacza, e emerytury w relacji do pac s takie same w obu scenariuszach. Jeli wskanik ten jest niszy ni 1, to oznacza, e po reformie emerytury w relacji do ostatniej pacy s nisze w scenariuszu reformy ni w scenariuszu bazowym. Uwaga: nie oznacza to, e emerytury liczone w zotwkach s nisze, bo stopa zastpienia wyliczana jest w relacji do ostatniej pacy. Oznacza to jednak nisz si nabywcz emerytur (gdy pace potraktujemy jako punkt odniesienia). Naturalnie, interpretacja tych wszystkich wynikw jest pochodn nie tylko modelowanych procesw ekonomicznych i demograficznych, ale take zaoe przyjtych w modelu. Nie przyjmujemy adnych zaoe dotyczcych stopy procentowej jest ona wyznaczana w modelu, przez decyzje gospodarstw domowych (o oszczdnociach) oraz przedsibiorstw (o inwestycjach). Nie definiujemy take ile konsumowa bd, a ile oszczdza gospodarstwa domowe w poszczeglnych latach swojego ycia. Nie da si jednak zbudowa modelu bez zaoe. O roli czci z nich mona przeczyta w innej naszej publikacji. Wiele z pozostaych uytkownik moe dowolnie zmodyfikowa, o czym piszemy w nastpnym rozdziale.

Jak wprowadzi wasne zaoenia?Zaoenia egzogeniczne modelu zawarte s w plikach, ktrych nazwa zaczyna si od _data. Po zamianie istniejcej zawartoci pliku na zdefiniowan przez uytkownika i ponownym uruchomieniu aplikacji, wszystkie obliczenia zostan wykonane przy nowych zaoeniach. Uwaga: nie ma gwarancji, e przy podanej przez uytkownika parametryzacji algorytm Gausa-Seidela znajdzie rwnowag i algorytm zwrci wyniki. W takich sytuacjach prosimy o kontakt.

Plik _dat