Jak bronić się przed mobbingiem

of 11/11
JAK BRONIĆ SIĘ PRZED MOBBINGIEM Stan prawny na dzień 1.01.2006 r. Jarosław Marciniak www.mobbing.pl Darmowy fragment eBooka polecony przez www.patbank.pl EBook bezpłatny. Handlowanie publikacją zabronione. Tekst może być kopiowany i powielany w istniejącym układzie strukturalnym i graficznym. Na inny sposób wykorzystania eBooka wymagana jest pisemna zgoda administratora serwisu Dobry eBook. Wszelkie prawa zastrzeżone © 2006 ARDEO ARDEO ul. Konecznego 6/58, 31-216 Kraków tel./fax (12) 416 31 74 e-mail: [email protected] WWW: www.DobryeBook.pl
  • date post

    28-Nov-2014
  • Category

    Career

  • view

    2.269
  • download

    2

Embed Size (px)

description

 

Transcript of Jak bronić się przed mobbingiem

  • 1. JAK BRONI SI PRZED MOBBINGIEM Stan prawny na dzie 1.01.2006 r. Jarosaw Marciniak www.mobbing.pl Darmowy fragment eBooka polecony przez www.patbank.pl EBook bezpatny. Handlowanie publikacj zabronione. Tekst moe by kopiowany i powielany w istniejcym ukadzie strukturalnym i graficznym. Na inny sposb wykorzystania eBooka wymagana jest pisemna zgoda administratora serwisu Dobry eBook. Wszelkie prawa zastrzeone 2006 ARDEO ARDEO ul. Konecznego 6/58, 31-216 Krakw tel./fax (12) 416 31 74 e-mail: [email protected] WWW: www.DobryeBook.pl
  • 2. eBook Spis treci penej wersji eBooka Kolorem czerwonym wyrnione s dostpne darmowe fragmenty 1 Wstp 3 2 Czym jest mobbing? 411 3 Czy kady konflikt koczy si mobbingiem? 1214 4 Jak rozwija si mobbing? 1520 5 Organizacyjne i zespoowe czynniki sprzyjajce powstawaniu 2123 zjawiska 6 Najwaniejsze konsekwencje mobbingu 2426 7 Rzeczywista skala zjawiska w Polsce 2729 8 Mobbing w krajach Unii Europejskiej 3032 9 Przeciwdziaanie mobbingowi wskazwki oglne 3334 10 Przykad kompleksowego programu antymobbingowego dla 3549 organizacji 11 Przykad regulacji wewntrznej odnoszcej si do relacji 5062 i stosunkw interpersonalnych speniajcej rol procedury antymobbingowej 12 Bibliografia 63 www.DobryeBook.pl
  • 3. Jak broni si przed mobbingiem 3 Wstp 1 Wstp W niniejszym opracowaniu zostay przedstawione, w syntetycznej formie, kluczowe dla praktyki zarzdzania oraz dla praktyki kadrowej informacje dotyczce zjawiska mobbingu. Omwione zostay rwnie najwaniejsze, negatywne dla organizacji oraz dla pracownikw konsekwencje tego zjawiska. Przedstawiono take podstawowe rodki zapobiegawcze, moliwe do zastosowania w organizacjach, przedsibiorstwach, instytucjach rnego typu. rodki pozwalajce broni si zarwno przed samym, niepodanym dla samych zatrudnionych mobbingiem, jak i przed nieuzasadnionym zarzutami szkodliwymi dla interesw organizacji. Na zakoczenie, omwiony zosta kompleksowy program przeciwdziaania mobbingowi w organizacji, ze szczeglnym uwzgldnieniem dziaa kadrowych oraz procedury antymobbingowej. www.DobryeBook.pl strona 3 z 11
  • 4. Jak broni si przed mobbingiem 4 Czym jest mobbing? 2 Czym jest mobbing? Jednym z bardziej wyrazistych, a jednoczenie dotkliwych przejaww dyskryminacji w stosunkach pracy jest zesp zachowa i postaw wiadczcych o gnbieniu i przeladowaniu pracownikw znany pod nazw mobbingu. Mobbing znane ju dawniej pojcie, stosowane przez naukowcw dla opisania agresywnego zachowania dzikich zwierzt, z pocztkiem lat osiemdziesitych XX wieku znalazo nowe zastosowanie. Pojecie to, w znaczeniu odnoszcym si do organizacji i relacji pracowniczych, znalazo si w raporcie omawiajcym wyniki bada przeprowadzonych w Szwecji w latach 1982-1983 przez Heinza Leymanna i Anneli Gustafssona. Niemiecki psychiatra Heinz Leymann rozpocz swoje badania w Szwecji potem przenis je na grunt niemiecki. Zaj si badaniem tzw. trudnych pracownikw i zauway, e wielu z nich nie byo takimi wczeniej. Okazao si, e takie postrzeganie tych pracownikw nie wynikao ze zmiany ich charakterw, lecz z uwarunkowa struktury organizacji i kultury pracy. W rezultacie swoich bada, angielskim sowem mobbing Leymann okreli terror psychiczny stosowany wobec wybranych pracownikw w instytucjach gospodarczych. Mobbing jest czym duo gorszym ni pojedynczy akt zego, niesprawiedliwego potraktowania pracownika. Moe, ale nie musi on by rwnoznaczny ze z atmosfer w miejscu pracy. Jest to, wedug Leymanna, cay system psychospoecznych relacji w miejscu pracy, charakteryzujcy si wrogim nkaniem pracownika przez innych pracownikw lub przeoonych. Sowo mobbing pochodzi od angielskiego mob tum, motoch, tuszcza i oznacza tyle, co napada na kogo, zaczepia, nagabywa, atakowa. Termin ten w cigu kilku lat rozprzestrzeni si i przyj si w wikszoci krajw zachodnioeuropejskich, a take w Stanach Zjednoczonych (w Wielkiej Brytanii i Australii stosuje si rwnie termin bullying tyranizowanie ktry wczeniej by stosowany dla okrelenia przemocy fizycznej w szkoach). Dla Heinza Leymanna mobbing polega na czstym i powtarzalnym wrogim dziaaniu w miejscu pracy, wymierzanym systematycznie przeciwko jednej osobie. Jego zdaniem, mobbing jest skutkiem konfliktu, ktry z upywem czasu i braku przeciwdziaania degeneruje si. www.DobryeBook.pl strona 4 z 11
  • 5. Jak broni si przed mobbingiem 5 Czym jest mobbing? Definicja mobbingu (wedug H. Leymanna): Terror psychologiczny bd mobbing w miejscach pracy polega na wrogim i nieetycznym, systematycznie powtarzajcym si zachowaniu, skierowanym wobec jednej lub paru osb. Pod wpywem mobbingu ofiary spychane s w sytuacj bezradnoci i utraty moliwoci obrony. Pozostaj tam tak dugo, jak dugo utrzymuj si dziaania mobbingowe w ich kierunku. Tego rodzaju dziaania wystpuj bardzo czsto (statystycznie przynajmniej raz w tygodniu) i utrzymuj si przez dugi okres czasu (statystycznie przynajmniej przez p roku). Z powodu duej czstotliwoci i dugiego okresu utrzymywania si wrogiego zachowania, rezultatem tego maltretowania jest psychosomatyczne i spoeczne poszkodowanie ofiary. Mobbing to jedno z bardziej bolesnych i trudnych dowiadcze jakie moe spotka czowieka nie tylko w miejscu pracy, ale w ogle w caym yciu spoecznym. Wane! Za mobbing mona uzna proces nkania pracownika trwajcy nie mniej ni 6 miesicy, stosowany systematycznie przynajmniej raz w tygodniu, godzcy w godno, osobowo lub integralno psychiczn czy fizyczn czowieka, stanowicy zagroenie dla jego zatrudnienia, oraz wpywajcy na pogorszenie atmosfery i wydajnoci pracy. Midzynarodowa Organizacja Pracy prezentuje pogld, e mobbing to: obraliwe zachowanie poprzez mciwe, okrutne, zoliwe lub upokarzajce usiowania zaszkodzenia jednostce lub grupie pracownikw [], ktrzy staj si przedmiotem psychicznego drczenia. Mobbing zawiera w sobie stale negatywne uwagi lub krytyk, izolowanie osoby od kontaktw spoecznych, plotkowanie lub rozprzestrzenianie faszywych informacji. Wystpuj rwnie inne formy przeladowa, bardzo zblione do mobbingu. Nosz one rone nazwy (wspomniany wyej bullying), czasami oznaczaj dziaania praktycznie tosame z mobbingiem: harassment, ijime, molestowanie moralne. www.DobryeBook.pl strona 5 z 11
  • 6. Jak broni si przed mobbingiem 6 Czym jest mobbing? Niezalenie od rodzaju okrelenia, terminy te opisuj przede wszystkim agresj psychiczn, rzadziej fizyczn. Prawie zawsze przeladowana jest jednostka, dziaania wobec niej s destruktywne, systematyczne, a celem jest zniszczenie jej godnoci oraz integralnoci psychicznej. Pojcie mobbingu pojawio si w naszym kraju na pocztku lat 90. Wwczas to, pojawiy si pierwsze artykuy przekady zagranicznej literatury fachowej dotyczce problematyki dyskryminacji i stresu w pracy, ktre byy zwiastunami tematyki mobbingu. Rwnie niektre zachodnie korporacje, tworzce w naszym kraju przedstawicielstwa i odziay, w swoich oficjalnych dokumentach i procedurach, zauwaay to zjawisko (chocia niekoniecznie uywajc tego wanie terminu). Generalnie, mobbing by postrzegany jako co odlegego wrcz egzotycznego. Dla czci osb zajmujcych si zarzdzaniem w wczesnych warunkach by to temat mao wany, zastpczy, a nawet nieco absurdalny. Menederowie nowych, dynamicznie rozwijajcych si firm uwaali, e odpowiedni poziom motywacji, zapewnienie rozwoju zawodowego pracownikw oraz przedsiwzicia integracyjne stanowi idealne rozwizanie, lek na wszelkie kopoty i problemy, a relacje pomidzy zatrudnionymi s pod kontrol. W kocu lat 90 pojawiy si pierwsze artykuy w prasie codziennej, ktre podkrelay sensacyjno zjawisk przeladowania pracownikw. Powoli jednak, pojcie to przestao by postrzegane jako cakowicie wymylone. Pogorszenie si sytuacji w gospodarce znalazo bardzo szybko odzwierciedlenie w sytuacji przedsibiorstw oraz na caym rynku pracy. Pogorszeniu, a niekiedy wrcz degradacji ulegy stosunki na linii pracownicy pracodawcy jak i relacje pomidzy samymi zatrudnionymi. Walka o miejsca pracy przybraa brutalne i patologiczne wrcz formy. Silne uzalenienie od miejsca pracy, od przeoonych i wsppracownikw sprzyja dyskryminacji i mobbingowi. [] Cay rozdzia dostpny jest w penej wersji eBooka Jak broni si przed mobbingiem www.DobryeBook.pl strona 6 z 11
  • 7. Jak broni si przed mobbingiem 7 Czy kady konflikt koczy si mobbingiem? 3 Czy kady konflikt koczy si mobbingiem? Na pocztku niniejszego opracowania znalazo si stwierdzenie, i rdem mobbingu s czsto konflikty. Faktycznie, u podoa mobbingu bardzo czsto le sytuacje konfliktowe. Pod pojciem konfliktu rozumie si wszelkie zderzenie sprzecznych de zbiorowych lub indywidualnych prowadzce bd do ich uzgodnienia, bd do unicestwienia jednego z tych de. W yciu zawodowym, tak jak i w yciu prywatnym konflikty s na porzdku dziennym. Do zaistnienia konfliktu wystarczy te przekonanie stron o istnieniu takiej sprzecznoci i o tym, e zaspokojenie aspiracji jednej ze stron konfliktu moe si odbywa jedynie kosztem drugiej. W przypadku mobbingu przyczyn konfliktu zaczyna si upatrywa nie w sprzecznoci de czy interesw, ale w okrelonej osobie. Przestaje by moliwe rozwizanie takiego konfliktu na drodze negocjacji, uzgadniania de. W przypadku konfliktu, zaangaowane strony maj znaczcy stopie kontroli nad rozwojem wydarze. Przy takim ukadzie si strony s pewne, e niezalenie, ktra z nich wygra, druga ze stron nie straci wszystkiego. Dzieje si tak nawet, jeli konflikt dotyczy ukadu przeoony-podwadny. W przypadku mobbingu jedna ze stron ofiara to osoba sabsza, bdca w jakiej relacji zalenoci lub podlegoci w stosunku do przeladowcy. Osoba poddana mobbingowi nie ma wikszych moliwoci obronienia si przed nim. Istotne jest rwnie to, e zjawisko tak naprawd przestaje istnie w momencie ustania relacji zalenoci a wic przykadowo w chwili odejcia osoby nkanej z miejsca pracy (lub z dziau). Konflikt trwa zazwyczaj krtko za obie strony s zainteresowane jego rozwizaniem. W przypadku mobbingu ta podlego trwa dugo, narasta z czasem, za przeladowania nasilajc si wywieraj destrukcyjny wpyw na psychik i osobowo podwadnego. [] Cay rozdzia dostpny jest w penej wersji eBooka Jak broni si przed mobbingiem www.DobryeBook.pl strona 7 z 11
  • 8. Jak broni si przed mobbingiem 8 Jak rozwija si mobbing? 4 Jak rozwija si mobbing? Proces mobbingu rozwijajcy si w czasie moe mie u swojego rda konflikt z przeoonym, ktry jako pierwszy stosuje przemoc psychiczn, a dopiero potem do przeladowcy doczaj wsppracownicy i koledzy z zakadu pracy. W wikszoci przypadkw w pocztkowej fazie osoba, ktra jest obiektem przeladowa, nie zdaje sobie z tego sprawy. Mobbing moe zacz si rwnie nieco inaczej, od konfliktu w grupie wsppracownikw, ktrzy zaczynaj maltretowa psychicznie osob ze swojego grona. W tym przypadku przeoony docza do przeladowcw pniej. Fazy rozwoju mobbingu omwiono poniej na tym drugim przykadzie. Faza pierwsza pojawienie si i ukryte rozszerzanie si mobbingu W pierwszej, wczesnej fazie mobbingu zazwyczaj wystpuj konflikty, ktre s rozwizywane le lub nie s rozwizywane w ogle. Ich przyczyn moe by na przykad oglnie napita atmosfera pracy w organizacji, w ktrej zachodz due zmiany (moe to by restrukturyzacja, poczenie z innym podmiotem). Zatrudnione osoby nieinformowane o zmianach, staj si zdezorientowane, niepewne. Osoba, ktra zaczyna by poddawana mobbingowi podejmuje racjonalne, cho nieskuteczne prby przyczynienia si do zagodzenia czy rozwizania konfliktu. Dochodzi do pierwszych typowych dziaa mobbingowych. Ten etap wydzielany jest przez niektrych autorw jako faza druga. Szerzy si plotki i pomwienia o pracowniku. Podwaa si jego wiedz i umiejtnoci, stopniowo prowadzc do jego wyobcowania z grupy i obnienia jego samooceny. Pod koniec tego okresu stabilizuje si i umacnia linia ataku wyznaczona przez przeladowc (przeladowcw). [] Cay rozdzia dostpny jest w penej wersji eBooka Jak broni si przed mobbingiem www.DobryeBook.pl strona 8 z 11
  • 9. Jak broni si przed mobbingiem 9 Organizacyjne i zespoowe czynniki sprzyjajce powstawaniu zjawiska 5 Organizacyjne i zespoowe czynniki sprzyjajce powstawaniu zjawiska Jednym z waniejszych czynnikw moe by silnie rozbudowana oraz zhierarchizowana struktura. Hierarchia organizacji generalnie utrwala wzorce i rytuay te waciwe, dobre, ale niestety rwnie te nieprawidowe. Im bardziej struktura, hierarchia, szczeble wadzy s w organizacji liczne lub rozbudowane, tym bardziej odstaj ci pracownicy, ktrzy nie do koca mog si pogodzi z pewnymi dziwnymi lub czsto absurdalnymi aspektami relacji i powiza. Powizania te biegn zarwno zgodnie z hierarchi, ale rwnie od dou do gry i na boki niejako w poprzek struktury firmy. Warto przy tym pamita, e w skrajnych sytuacjach obiektem mobbingu moe by przeoony niestosujcy si do uwiconych i odwiecznych zwyczajw naszej wspaniaej firmy/instytucji. Wi si z tym nieetyczne dziaania organizacji (w dowolnym obszarze), ktre rwnie mog by czynnikiem sprzyjajcym mobbingowi. Brak odpowiedniego systemu wartoci w relacjach z otoczeniem ogranicza poczucie przyzwoitoci wobec zatrudnionych. Nierzadko wymusza naganne praktyki wobec pracownikw, aby utrzyma w tajemnicy postpowanie z klientami, kontrahentami. Pojawia si krg zakamania, faszu i przeladowa osb mylcych inaczej. Kolejny wany czynnik sprzyjajcy mobbingowi, to niedocenianie pracy zespoowej. Praca zespoowa suy firmie i pracownikom. Umoliwia midzy innymi wymian dowiadcze, a take informacji co si dzieje w poszczeglnych grupach i jak wygldaj relacje poszczeglnych pracownikw z kolegami i przeoonymi. Tam gdzie funkcjonuje taki przekaz faktw i opinii mobbing jest atwiejszy do wykrycia. [] Cay rozdzia dostpny jest w penej wersji eBooka Jak broni si przed mobbingiem www.DobryeBook.pl strona 9 z 11
  • 10. Jak broni si przed mobbingiem 10 Rzeczywista skala zjawiska w Polsce 7 Rzeczywista skala zjawiska w Polsce Zagroenie konsekwencjami mobbingu jest dla wielu (nie tylko dla pracodawcw) wci bardziej teoretyczne ni praktyczne. Faktem jest, e nie przeprowadzono do tej pory gruntownych, oglnopolskich bada tego zjawiska, uwzgldniajcych definicj mobbingu zawart w Kodeksie pracy. Ponadto wielu pracodawcw (i nie tylko) uwaa, e pracownicy, lkajc si utraty pracy, nie bd skary pracodawcw z powodu mobbingu. Trudno oceni, czy teza jest suszna, ale z drugiej strony, pracodawcy musz sobie uwiadomi, e czsto pracownicy nie maj nic do stracenia. Tak wic stosunkowo atwo bd mogli prbowa naduywa oskare o mobbing w sprawach przeciwko zakadom pracy. A o to kilka przykadw bada lub prb podsumowa zjawiska mobbingu w krajowych warunkach: 1. Wedug rezultatw bada przeprowadzonych kilka lat temu przez CBOS (Szykany w miejscu pracy Polska 2002) 17% pracownikw w Polsce stao si ofiarami szykanowania w miejscu pracy przez przeoonych, w tym 5% zgaszao, e byy to czste przypadki, z kolei 6% pracownikw w Polsce to ofiary szykanowania przez wsppracownikw. Najczstsze przejawy szykanowania wymienione w tym badaniu, to w duej mierze powane uchybienia i wykroczenia przeciwko prawom pracowniczym (odpowiedzi badanych pracownikw w procentach): 1. Zmuszanie do pozostawania po godzinach 24 2. Odmawianie urlopu lub zwolnie 16 3. Szantaowanie zwolnieniem z pracy 14 4. Zoliwe uwagi, niewybredne arty 14 5. Niesuszne pozbawianie nagrody lub premii 13 6. Powierzanie zada powyej kompetencji 10 7. Wyznaczanie nierealnie krtkich terminw 8 8. Karanie bez wysuchania wyjanie 8 9. Publiczne krytykowanie, omieszanie i ponianie 7 10. Zmuszanie do skadania donosw 4 11. Przypisywanie konfliktowego charakteru 4 12. Karanie za dochodzenie swoich praw 3 www.DobryeBook.pl strona 10 z 11
  • 11. Jak broni si przed mobbingiem 11 Rzeczywista skala zjawiska w Polsce 2. Badania Demokratycznej Unii Kobiet we Wrocawiu oraz Dolnolskiego Forum Stowarzysze i rodowisk Kobiecych z 2002 i 2003 roku, objy grup 243 losowo wybranych osb. Ich wyniki wykazay, e poszczeglnych rodzajw zachowa wchodzcych w zakres mobbingu (wedug definicji zarzdczej okrelonej przez twrc wspczesnego pojcia mobbingu H. Leymanna) dowiadczyo od 6,8 do 47,2 procent badanych, przy czym najczciej dziaania sprawcw koncentroway si na naruszaniu dobrego wizerunku ofiary w miejscu pracy. Koszty ponoszone przez ofiary to: koszty finansowe, incydentalne zwolnienia lekarskie z pracy, cige zwolnienia, mniejsza efektywno pracy, brak motywacji do pracy i popenianie bdw w pracy. [] Cay rozdzia dostpny jest w penej wersji eBooka Jak broni si przed mobbingiem Jeli zainteresowa Ci darmowy fragment, przeczytaj informacje o penej wersji eBooka Jak broni si przed mobbingiem www.DobryeBook.pl strona 11 z 11