Groteska w literaturze dwudziestolecia międzywojennego

download Groteska  w literaturze dwudziestolecia  międzywojennego

of 18

  • date post

    22-Feb-2016
  • Category

    Documents

  • view

    87
  • download

    0

Embed Size (px)

description

Groteska w literaturze dwudziestolecia międzywojennego. Klaudia Łukaszewska. Groteska . - PowerPoint PPT Presentation

Transcript of Groteska w literaturze dwudziestolecia międzywojennego

Groteska w literaturze dwudziestolecia midzywojennego

Groteska w literaturze dwudziestolecia midzywojennego

Klaudia ukaszewskaGroteska Groteska to szczeglna odmiana komizmu przejawiajca si w dzieach literackich, teatralnych, filmowych, plastycznych oraz muzycznych. wiat groteskowego opowiadania, dramatu, filmu czy rysunku jest rzeczywistoci niespjn w ktrej mieszaj si elementy sprzeczne, kontrastowe pochodzce z rnych wiatw. wiat groteskowy to wiat paradoksalny, zdeformowany.Termin groteska pochodzi od woskiego sowala grottesca wywodzcego si od wyrazula grotta, oznaczajcego jaskini lub piwnic. Pojawi si we Woszech na przeomie XV i XVI w. kiedy to w podziemiach odkryto malowida ciennezotego domu Nerona. Owe pnoantycznefreski, charakteryzoway si wystpowaniemhybrydzwierzcych i rolinnych. Wwczas nie zdawano sobie sprawy z odkrytego paacu, dlatego nazwa malowide wzia si od groty w ktrej je znaleziono.

Groteska w literaturze dwudziestolecia midzywojennego

Groteska bya jedn z czstszych obok paraboli, metod przedstawiania rzeczywistoci w literaturze dwudziestolecia. Rzeczywisto groteskowa staje si absurdalna, bezsensowna, czasami mieszna i jednoczenie grona, a nawet bardzo nieprzyjemna. Zdeformowanie rzeczywistoci nie jest jednak bezcelowe, gdy wanie takie zaszokowanie odbiorcy, zmusza go do gbszych refleksji.Groteska sztuki dwudziestolecia jest zwizana z pojmowaniem przez czowieka siebie i swych relacji ze wiatem. Nie jest ona zwykym artem i absurdem jakim wydawa moe si przyzwyczajonemu do klasycznej ksiki czytelnikowi. Za najwikszych twrcw polskiej groteski wXX-leciu naley uzna Brunona Schulza, Witolda Gombrowicza iStanisawa Ignacego Witkiewicza (Witkacego). Wszyscy oni, cho niew tensam sposb, rzeczywisto przestawili jako zdeformowan, groteskow, absurdaln, ajednoczenie mroczn.Byo nas trzech zapisa w swoim pamitniku Gombrowicz.

Groteska w FerdydurkeFerdydurke Gombrowicza toarcydzieo absurdu, wktrym logiczne zwizki midzy wydarzeniami wtekcie szawieszone, afizyczne, obiektywne prawa rzeczywistoci zupenie zignorowane. Oto30-letni Jzef- porwany przezprofesora Pimko iosadzony zpowrotem wszkole, gdzie wraz zinnymi uczniami przechodzi mki ogupiajcej iupupiajcej edukacji. Nastancji Modziakw rwnie postrzegany jest jako rwienik nastoletniej crki, zktr rodzice ycz sobie, bymia romans.

Nieprawdopodobne wydarzenia przedstawione sw stylu parodiujcym znane powieciowe konwencje literackie(bezsensowny tytu, synne zakoczenie). Opisy pojedynkw (naminy, bjki umodziakw, bicia przez parobka) rwnie utrzymane sw groteskowo-miesznej tonacji. Pikno miesza siz brzydot, ksztaty trac swaostro, forma przeksztaca siw bezformie.

Groteska w Sklepach cynamonowych

W Sklepach cynamonowych Bruna Schulza mamy do czynienia z groteskow konstrukcj czasu i przestrzeni. Czas ulega tu wyranemu zdeformowaniu, np. akcja opowiadania Noc wielkiego sezonu rozgrywa si w trzynastym miesicu roku kalendarzowego. Nie jest to zatem czas odmierzany wedug tradycyjnych regu, ale jaki boczny nurt nieoficjalny i nigdzie nienotowany.

Deformacji ulega rwnie przestrze Sklepw cynamonowych. Miasto staje si wielkim labiryntem, w ktrym oddalenie si od centrum moe skutkowa zagubieniem na peryferiach albo w obrbie wszechwadnej natury albo nowoczesnej ulicy Krokodyli peniej wyuzdanych pokus i jaskrawej nowoczesnoci.

Rwnie bohaterowie prozy Schulza podlegaj zabiegom groteskowym. Kobiety emanuj tu wieloznacznym i wadczym erotyzmem: prostytutki przechadzaj si drapienym krokiem, przypominaj dzikie zwierzta, kuzynka ucja porwnuje si do roliny z rozkwit gow, niepenosprawna umysowo Tuja ma za w sobie co zwierzco-demonicznego. Adela z kolei jawi si jako rzymska Pomona, bogini urodzaju, odnoszca zwycistwo nad krlestwem-domem. Mczyni natomiast s tu cakowicie zdominowani przez kobiety. To mczyni-bankruci duchowi, jak wujek Marek lub kuzyn Emil. Ojciec kluczowa mska posta opowiada to z kolei mityczny patriarcha rodu, krl, a jednoczenie diaboliczny demon. Ojciec przechodzi dziwaczne metamorfozy, zmieniajc si w kondora czy karakona.

Wydarzenia w Sklepach cynamonowych pozbawione s zwizkw przyczynowo-skutkowych, akcja ulega wyranemu rozlunieniu. W wiecie przedstawionym niejednokrotnie panuje logika snu czy baniowej wyobrani.

Groteska w NawiedzeniuSchulz wjednym zeswoich opowiada "Nawiedzenie" posuy sikonwencj groteski, dziki ktrej prozaiczn, awrcz trywialn, wstydliw czynno opisa wstylu wysokim. Wywouje tonie tylko efekt komiczny, alerwnie doprowadza doswoistej degradacji czyznieksztacenia ideau sztuki wysokiej, ktra posugiwaa sizawsze zasad decorum (stosownoci tonu wypowiedzi dojej przedmiotu). Towanie wykrzywienie, zakwestionowanie tradycyjnej hierarchii wartoci jest znamienne dlaujcia wiata wedug Schulza. Takposuguje sion stylizacj biblijn: "Nie widziaem nigdy prorokw Starego Testamentu, alena widok tego ma, ktrego gniew boy obali rozkraczonego szeroko naogromnym porcelanowym urynale, zakrytego wichrem ramion, chmur rozpaczliwych amacw, nadktrymi wyej jeszcze unosi sigos jego obcy itwardy -zrozumiaem gniew boy witych mw."

Groteska w SzewcachWitkacy w swoich "Szewcach" przedstawia wiat zwizany na pewno z rzeczywistoci spoeczno-polityczn, ale jest tak znieksztacony, e staje groteskowy; jest to gwne zjawisko wystpujce na kadym kroku.

Wiele zjawisk i sytuacji zostaje przejaskrawionych, bohaterowie nie odpowiadaj wzorcom warstw, z ktrych pochodz: szewcy s elokwentni, wyksztaceni, posuguj si skomplikowanymi pojciami, znaj si na psychologii, filozofuj. Prezentowane s kolejne warstwy spoeczne: arystokracja, ktra cakiem si ju przeya i zdeformowaa; buruazja i inteligencja - prokurator Scurvy (przedstawiciel wadzy, ostatecznie zamieniony w psa)Chopi- zostaj przepdzeni przez czeladnikw Groteskowe s nazwiska postaci (Scurvy, Zberenicka). Taki jest rwnie jzyk postaci - dziwaczny, pltanina uczonej przemowy, prostego jzyka (gwarowego) oraz wielu neologizmw. Cao spenia jeden z ciekawszych postulatw Teorii Czystej Formy - jest to przekazanie wszystkiego, co tylko jest wstanie wyobrazi sobie autor.

Groteska w "Mistrzu i Magorzacie" Michaia Buhakowa

wiat przedstawiony w tej ksice jest wiatem, w ktrym nastpi przewrt wartoci. Obraz ycia ludzi ukazany przez Buhakowa jest absurdalny i groteskowy, gdy pozbawiony jest wszelkich norm etycznych, a zachowanie ludzi nie poddaje si logicznej interpretacji. Groteskowy jest rwnie sposb ukazania niektrych bohaterw. W charakterystyce osb groteskowe efekty osiga si poprzez wyolbrzymianie wybranych cech, zwaszcza negatywnych, a take poprzez karykatur.Buhakow przedstawia wiat absurdalny i groteskowy, w omieszajcy, satyryczny sposb opisuje rzeczywisto w komunistycznej Rosji. wiadomie deformuje rzeczywisto wyolbrzymiajc pewne cechy, aby ujawni absurd zniewolenia czowieka w imi ideologii socjalizmu. W powieci przeplataj si postacie i wydarzenia fantastyczne i rzeczywiste.

Informacje czerpane z:www.ninateka.plwww.bryk.plwww.eszkola.plLiteratura polska dwudziestolecia midzywojennego Tomasz Wroczyski

Koniec